ڕەسوڵ بۆسکێنى : ڕۆژى سیانزەبەدەر .

نەتەوەى کورد لە دێر زەمانەوە لەسەر خاکى کوردستان نیشتەجێ یە ، لەو ماوە دوور و درێژەى تێیپەڕاندووە چەندین ڕووداو و کارەسات و چیرۆکى خۆش و ناخۆشى لێ ڕووداوە لەمەوە سەدان بۆنە و یاد و جێژنى لێ دروست بووە، لە فەرهەنگ و کەلتوورى کەرد دا جێگیر بوون و ساڵانە بەشانازیەوە یادیان کراوەتەوە ، بەداخەوە لەدواى ڕاپەڕینەوە بەناوى ئایینەوە لەژێر کاریگەرى هەندێک لەپیاوانى ئایینى شەپۆلێکى ڕەت کردنەوەى بۆنە و یادى شانازیەکانى ڕابردوو سەرى هەڵداوە ، لەکاتێکدا نەتەوەکانى فارس و تورک و عەرەب بۆنە و یادەکانى ڕابردووى کورد بۆ خۆیان دەدزن و بەهى خۆیانى لەقەڵەم دەدەن و شانازیشى پێوە دەکەن ، کەچى کورد بۆ ئەوان حاشا لە فەرهەنگ و کەلتوورى ڕابردووى خۆى دەکات ، لە ڕاستیدا پێویستە کورد ڕێز لە ڕابردووى خۆى بگرێت و بیانکاتە وانەیەک بۆ داهاتوو ، ئەوانەش لە قاو بدات داب و نەریت و بۆنەکانى ڕابردووى بەکەم دەگرێت ، لەم ڕوانگەیەوە دەمەوێت یەکێک لەو نەریت و بۆنە خۆشەتان بەیاد بێنمەوە ئەویش ڕۆژى سیانزەبەدەرە .
سیانزەمین ڕۆژى پشووى نەورۆز لە ڕۆژهەڵاتى کوردستان و ئێران بەسیانزەوەدەر یا سیانزەبەدەر ناسراوە ، لەو ڕۆژەدا هاووڵاتیان ڕوو لە سروشت دەکەن ، کوردانى ڕۆژهەڵات بەشایى و هەڵپەڕکێ پێشوازى لێ دەکەن . دواى دوازدە ڕۆژ جەژن و شادى بەبۆنەى دوازدە مانگەى ساڵەوە بووە ، سێزدەهەمین ڕۆژیان تەرخان کردووە بۆ سەیران و شادى لە دەرەوە و بەو شێوەیە کۆتاییان بەماوەى نەورۆز هێناوە . ڕۆژى سیانزەیەمى نەورۆز ماناى کۆتایى 12 ڕۆژى نەورۆزە و هەرکام لەو ڕۆژانە بۆ 12 مانگى ساڵ دانراون و سیانزەیەمین ڕۆژ بەماناى کۆتایى ساڵ و کۆتایى جەژنەکانى نەورۆزە .
لە کتێبە مێژوویى و ئەدەبیەکانى سەدەکانى ڕابردوودا کەتایبەت بوون بەتۆمارکردنى ئەو داب و جێژنانەى بە بۆنەى نەورۆزەوە بەڕێوە دەچوون هیچ ئاماژەیەک بە سێزەبەدەر نەکراوە ، لێرەدا ئەو پرسیارە دێتە گۆڕێ، چۆن لەو کتێبانەدا هیچ باسى ( سێزدەبەدەر ) و ( حەوت سین ) نەکراوە ؟ ئەوە بەو مانایەدێ ئایا ئەو دابانە تازە داهاتوون ، یان دابى کۆنن و لەبەر ئەوەى تایبەت بەخەڵکى ئاسایى بوون سەرنجیان نەدراوەتێ ، بەپێوانەى مێژوونووسانى ئەو دەم شایانى تۆمار کردن نەبوون ، وێدەچێ لایەنى دووەم ڕاست بێ ، چونکە دابێکى لەنێو هەموو چین و توێژێکى کۆمەڵدا لە هەموو شار و گوندێک باوە ، ناکرێ تەمەنى لە دوو سێ بەرە زیاتر نەبێ ، ئاشکرایە کتێبە مێژووییەکان و شێعرى شاعیران ڕەنگدەرەوەى ئەو ڕووداو و داب و جێژنانە بوون ، کە ( شا ) و کاربەدەستانى حکومەت تیایدا بەشدار بوون ، بەڵام سێزدەبەدەر دابێک بووە جێى پەسندى خەڵک بووە نەک شا ، لەوانەشە بەشوم زانینى ژمارە ( سیانزە ) هۆى باس نەکردنى بووبێ بەشوم زانینى ژمارە 13 و خۆ لێ پاراستنى لە زۆربەى وڵاتان و لەلاى زۆربەى نەتەوەکان بڕوایەکى کۆنە .
ژمارەى سیانزە لەناو کورد و فارس و تەنانەت لەزۆر وڵات و کولتوورى دیکەشدا بەژمارەیەکى شوم و خراپ دەناسرێت ، بۆ وێنە لەناو کوردا لە کاتى ژماردن کە ژمارەیان دەگاتە دوازدە لەجیاتى سێزدە دەڵێن ( زیادە ) ، لە ئێرانیش تا چەند ساڵ لەمەوبەر خەڵک ڕێگایان نەدەدا ژمارەى 13 لەسەر دەرکى ماڵەکانیان بنووسرێت ، لەجیاتى ئەوە دەیاننووسى ( 1+12) ، هەندێک لە شارەزایان و دیرۆک ناسان ئەم بیروباوەڕە بۆ ئوستورەکانى کۆنى کوردى و ئێرانى دەگێڕنەوە ، چونکە لە کۆنەوە ژمارەکانى 3 و 7 و 13 پیشاندەرى چەمکێکى تایبەتى و دیار بوون و کاریگەرى زۆریان بەسەر ژیانى ڕۆژانەى خەڵکەوە هەبووە ، بەڵام لەناو کوردان ژمارە 13 لەسەرەتاوە مانا شومەکەى نەبووە و تەنانەت بەژمارەیەکى باش و خێردار تۆمار کراوە .
لەناو عەرەب چونکە 13ى هەموو مانگێک بە ( شوم ) دادەنرێ ، بەهەڵە سێزدەهەمین ڕۆژى جەژنى نەورۆزیش بە ( شوم ) دانراوە . تەنانەت لاى مەسیحیەکانیش بەژمارەیەکى شوم دادەنرێت ، ئەو بڕوایە چەوتە بۆتە هۆى ئەوە خەڵک لەو ڕۆژەدا لە ماڵێ وەدەرکەون ، هەتا خۆیان و ماڵ و حاڵیان لە (شومى ) ببوێرن .
سەرچاوە و ڕەسانەیەتى جەژنى سیانزەبەدەر دەگەڕێتەوە بۆ ئاینى زەردەشتى و وشەى جەژن و چەشن لەوشەى ” یەسن ” و ” یەز ” هاتووە و بەماناى پەرستن و پاڕانەوە بۆ ئاهورامەزدا ، پێش هەر شایى و خۆشیەک سەرەتا پاڕانەوە بۆ ئاهورامەزدا ئەنجام دەدەن. ئاینى زەردەشتى دەیان جەژن و بۆنەى وەرزى و مانگى و هەفتانەى هەیە و سیانزەبەدەر یەکێک لە جەژنەکانە بۆچوونى جیاواز لەبارەیەوە هەیە ، لەنەریت و کەلتوورى زەردەشتى و کوردیدا ژمارەى سیانزە ژمارەیەکى نەخوازراوە و سیانزەوەدەر واتا دەرکردنى ژمارەى سیانزە و خەڵک لەو ڕۆژەدا لەناو ماڵ دانانیشن و پێیان وایە دەبێ بۆ دوور بوون لە ڕووداوى نەخوازراو ڕوو لە سروشت بکەن ، هەندێ زمانناس و مێژووناس لەبارەى ئەو جەژنە پێیانوایە ” دەر ” بەماناى دەشت و سروشتە و سیانزەبەدەر واتا ڕۆژى سیانزە بچنە دەر و دەشت .
لە ڕۆژمێرى زەردەشتى دا هەر ڕۆژ لەهەر مانگێک واتایەکى هەیە و ڕۆژى یەکەمى هەر مانگێک ڕۆژى ئورمەزد و ڕۆژى سیانزەیەم ڕۆژى تیرڕۆژە و پەیوەندى بەخواوەندى ( تیر ) هەیە ، تیر لەزمانى ئاڤێستایى تیسەر و هاوناوى تیشتەر خواوەندى بارانە کە هێماى ڕەحمەتى ئاهورامەزدایە ، بۆیە سیازدەمین ڕۆژى بەهار خەڵک ڕوو لە سروشت دەکەن . لەئاینى زەردەشتى دا بۆ ئەوەى تیشتەر خواوەندى باران لەبەرامبەر دێوى وشکەساڵى سەر بکەوێ ، پێویستە خەڵک ڕۆژى سیانزەیەم ڕوو لەسروشت بکەن و دوعاى بارانبارین بخوێنن ، ئێستەش خەڵکى ئێران بەتایبەت هاووڵاتیانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان ، لەو ڕۆژەدا دەچنە نێو سروشت و لەناو ماڵ نامێننەوە . بۆ چوونێکى تر لەبارەى سیانزەبەدەر هەیە گوایە گەشت و سەردانى جەمشید شایە لە سیانزەمین ڕۆژى نەورۆز بۆ ناو سروشت کە بە دامەزرێنەرى جەژنى نەورۆز ناسراوە .
کوردانى ڕۆژهەڵات لەڕۆژى سیانزەبەدەر دەچنە ناو سروشت و 13 بەرد فڕێ دەدەن بەماناى دوورکردنەوەى نەهامەتى لەساڵى تازە ، لەو ڕۆژەدا هیچ کەسێک لەماڵ دانانیشێ و هەموان دەچنە ناو سروشت و کەژ و کۆ ، هاووڵاتیان چیمەن و سەزە بەیەکەوە گرێ دەدەن ، زەردەشتیەکان پێیانوایە گرێدانى سەوزە بۆ بەفەرمى ناساندنى هاوسەرگیرى (مەشى و مەشیانە ) یە و تا ئێستەش بووک و زاواکان لە ڕۆژى سیانزەبەدەر چیمەن و سەوزە گرێ دەدەن و پەیمانى هاوسەرگیریان پتەوتر دەکەن .
لەڕێوڕەسمەکانى دیکەى بەهارى نەریتى سیانزەبەدەر بەهۆکارى ڕەخنە کردنى باوەڕى مەسیحیان * لەنێو ئێراندا پێچەوانەى بۆچوونى ئێرانیەکان بەوتەى ئەبوریحانى بیرونى ئێرانیەکان خۆیان ئەم ڕۆژەیان بەپیرۆز دەزانى ، مەسیحیەکان بەڕۆژێکى نەحسیان زانیوە و لەئاکامدا ڕۆژى سێزدە ڕوو دەکەنە دەشت و کێوان و بە داوەرووکان لە سەحرا و باوەشى شیناوەرد و مێرغوزاردا ، ژن و پیاو دەست لەدەستى یەکتر خەریکى شادى و هەڵپەڕکێ دەبن ، تا نەحسى ئەم ڕۆژە لە خۆیان دوور دەکەنەوە . نەورۆز لەڕۆژهەڵاتى کوردستان بەچوارشەمەسوورە (دوایین چوارشەممەى ساڵ ) لە وەرزى زستان دەست پێدەکات و لە ڕۆژى سیانزەبەدەر کۆتایى بەجەژنەکان دێت .

سەرچاوەکان :
1 – حەبیبەلڵاى تابانى، هاونەتەوەیى کورد و ماد ، وەرگێڕانى : جەلیل گادانى ، چاپ دووەم ، چاپخانەى ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2010 ، ل 504 .
2 – R.Tahir، نەورۆز جەژنێکى کۆنى کوردەوارى، www.Mediya.net، ل4.
3 – ئیدریس ئەحمەد ، سیانزەوەدەر گەشتى کورد و زەردەشتیەکانە بۆ ناو سروشت ، باسنیور ، 10-4-2014.
* – (15) بەپێى نووسینى محیگ گباگبائى لەڕۆژنامەى پارسى شیراز ژمارەى 288 ڕێکەوتى 12-1-44 لە زمان کەیوان ڕا گێڕاویەتەوە ، هۆى مردنى ئەوان لە ئاکامى خەیانەتى یەهوداى ئەسخەربووتى ، لە حەوارییونى حەزرەتى مەسیحە بەحەزرەتى مەسیح خۆى و لەبەر ئەوە سێزدەمین کەسیش بووە ، بۆتە پەیڕەوى مەسیح ، مەسیحیەکان تێکرا (13) بەنەحس دادەنێن و لە ژماردنیشدا زیاتر دەڵێن و دەنووسن 12+1.(حەبیبوڵڵاى تابانى ، سەرچاوەى پێشوو . )

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بە هاوڕیکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies