زەبەنگ بەهادین: رادەستکردنی نەوت ئیفلیج بونە، فرۆشتنیشی بە قاچاخ خۆ کوشتنە.

زەبەنگ بەهادین

گومانی تێدا نییە نەوت و غاز لە ناو هاوکێشەی جیهانیدایە و بەهایەکی گرنگی هەیە بۆ هەموو دەوڵەتەکان، بەڵام پەتی جوڵانی مامەڵەی نەوت و غاز بە تایبەتر لە دەست زلهێزەکاندایە، نەوتی عێراق بەشێکی گرنگی ئەو هاوکێشە و بەرژەوەندیانەیە کە پەیوەستە بە پەیوەندییەکانی و مانەوەی دەسەڵاتی حکومەتی عێراقی و هاوسەنگ بوونی لە نێوان جەمسەرەکان، هەرچی کوردوستانە وەک حەوشەی دواوەی ماڵ لێی دەبینرێت کە مامەڵەی دروستی نەبوە و نییە تا ئێستا لە ناو هاوکێشەی جیهانی نەوت، لەبەر ئەوەی کوردوستان دەبێت لە چوارچێوەی دەستوری عێراقی و بەرژەوەندیەکانی بەغداد مامەڵە بە نەوتەوە بکات، کە ئەو بەرژەوەندیانەش پەیوەستن بە ئەمریکا و ئێران و تورکیا و سعودیە بە تایبەتر.
لە ماوەی حوکمرانی کورد لە دوای 2003 و تێکەڵبونی بە عێراق ئەوەی نوێنەری کورد بیری لێ نەکردبوە چۆنێتی دارشتنەوەی سیاسەتی نەوتی و چەسپاندنی ئابوری سەربەوخۆ بووە لە ناو دەستوری عێراقی بە تایبەت لەو کاتەی کورد دەسەڵاتێک و پەیوەندییەکی باشی هەبوو هەم لە جیهان و هەم لە ناو خۆی عێراق ، لەبەر گیرفان پرکردن و خۆ دەوڵامەندکردن هیچ ئایدیایەکیان نەبووە تا بتوانن داهاتوی هەرێمە کە پارێزراو بکەن لە روی ئابوری سەربەخۆ و مامەڵەکردن بە شێوەیەکی یاسایی و دەستوری بە نەوتەوە ، ئەنجامەکەی ئەوە بوو بینیمان دەرگای هەناردەکردنی نەوت لە کورد گیرایەوە و گەراینەوە خاڵی سفر.
ئێستا نەوت بە تانکەر دەروات، بەڵام دور لە یاسا و رێنمایەکانی حکومەتی عێراقی کە ئەمەش عێراق و بگرە جیهانیشی نیگەران کردوە، لە دوا پەیوەندی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت؛ دەبێت نەوت لە رێگەی تورکیاوە هەناردە بکرێت بە مانای دەبێت نەوتی کوردوستان لە ژێر سایە و دەسەڵاتی حکومەتی عێراقی ئەو نەوتە بنێردێتە دەرەوە بەمەش کورد هیچ دەسەڵاتێکی بەسەر نەوت و کۆمپا نیاکانی نەوت و داهاتی نەوتی نامێنێت. عیراقیش سورە لە سەر جێبەجێکردنی تەسلیمکردنی نەوت لە بەرامبەر مووچە، کە دەسەڵاتی کوردیش توانای دابینکردنی مووچەی نەبێت. چونکە هیچ داهاتی نەوتی دیار نیە و بە داهاتی ناوخۆش ناتوانێ ئەو برە پارە زۆرە بە دەست بێنێت. بۆیە ناچار دەبێت نەوتەکە تەسلیم بکات لە بەرامبەر دابینکردنی مووچە لە بەغدادەوە. ئەمەش بە مانای ئیفلیج بونی دەسەڵاتی کوردی، لە حاڵاتێکدا نەوتەکە تەسلیم نەکات بە دڵنیایی نە ئەمریکیەکان دێنە خەت، چیدی و نە عێراقیش مووچە دەنێرێت. لە پاڵ ئەمەشدا ئەو ئەزمونەی دەسەڵاتی کوردی پێشتر پێشکەشیان کرد لەگەڵ میللەت و هاونیشتیمانیانی خۆیان دا ئێستا بەرهەمەکەی ئەوەیە کە کەس بەرگریان لێ ناکات و بگرە رۆژ لە دوای رۆژ دووری و نەمانی متمانە لە نێوان خەڵک و دەسەڵات لاوازتر دەبێت بەرەو نەمان دەچێت. تەسلیم نەکردنی نەوت بە بەغداد بە ئاسانی تێیناپەرێنرێت، بەڵام بەغدایش پەلەش ناکات لە کاردانەوەی خۆیدا لە ئێستادا، هەرچەندە بەغداد دەتوانێ بیکاتە بەهانەیەکی گەورە بۆ دەستگرتن بەسەر کێڵگە نەوتیەکان، وەک لە دوا قسەکانی سودانی دەڵێت؛ نەوتەکە تەسلیم نەکەن کاری یاساییان بەرامبەر دەکەین. ئەمەش بۆ دەوڵات ئاسانە، چونکە دادگای فیدراڵی لە ژێر هەژمونی ئەواندایە هەموشمان باش دەزانین بەرامبەر دەوڵات هیچ ناکرێت و جیهان و ئەمریکاش پشتگیری بەهێز بوونی دەوڵەتی عێراقی دەکەن و نایەنەوێت دۆخی ناوخۆی عێراق جارێکیتر تێکبچێت و گروپەکانی سەر بە ئێران زیاتر رۆبچنە ناو دەمارەکانی عێراقەوە.
کورد ئێستا لە نێوان ئیفلیج بوون و خۆکوشتن هیچ دەرچەیەکی دی نییە، بە تایبەتر کەکوردەکان یەک دەنگ و هاو هەڵوێست نیین. چونکە کۆمەڵێک سودمەندن و کۆمەڵێکیش قوربانی، رەنگە لە ئێستادا ئیفلیج بوون باشتر بێت بۆ دەسەڵاتەکەی و پاراستنی میللەتەکەی لە خۆکوشتنی دەسەڵات و دانی میللەت بە چارەنوسێکی نادیار، بۆیە تەسلیمکردنی نەوت تاکە رێگایە لە ئێستادا و بۆ پاراستنی ئەوەی بە دەستمان ماوە دەبێت پارێزگاری لێبکەین.