عەبدوڵا کەریم مەحمود: مام عومەرەکەی ئیمام قاسم ی کەرکوک!

عەبدوڵا کەریم مەحمود

یەکێک لە کەسایەتی و سەبازە ونە نمونەییەکانی گەڕەکی ئیمام قاسم ی شاری کەرکوك، (عومەر حسێن قاسم ) ـە، هەموو وێستگەکانی تەمەنی خۆی و خانەوادەکەی بەهای شکۆیی نەتەوەیی و نیشمانی و مرۆڤایەتی بوو.

ئەم مرۆڤە رەنجدەرە خاکییە، بێ سنوور میهرەبان و دڵ و دەروونی پاک و بێ گەرد بوو ، هەموو کردەوەو هەڵسوکەوتە تایبەتمەندییەکانی پڕي بوو ،لە کبریائی جوامێریی ، مایەی تێڕامانی پێشمەرگە وخە ڵکی گەڕەکی ئیمام قاسم و گوندەکانی ( چۆڵمەک و تەلان و قەمچۆغە و ناوچە جیا جیاکان) بوو، لە زەردەخنە پڕ لە بەرائەت و هەڵوێستە باڵاکانی دا ئەدەب و رێزو سۆزی خۆشەویستی دەدرەوشایەوە.

(مام عومەرەکەی قەمچۆغە)
لە 1985 لە گەڵ کاک شێخ عەلی ناسراو بە (مەحمود کەشکۆڵ )، لێپرسراوی رێکخراوی سێی کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستان، لە گوندی قەمجۆغە،یادی شەهید ئارام ی سەرکردەمان لە مزگەوتەکە کردەوە، ئەو رۆژە بارانێکی بەخوڕ دەباری و خۆش کردنی نەبوو. شێخ عەلی و حەکیمی مەلا ساڵح و و ئاسۆ رەحیم و عەبدوڵلا کەریم )، هەریەکەی بابەتێکیان بۆ ئەو یادە پێشکەش کرد، مام عومەری قەمجۆغەیم لەناو قەرەباڵغی مزگەوتەکە ناسی، بە چەند وشەیەکی پڕ لەسۆزو خۆشەویستی، بۆ یادی شکۆی شەهید ئارامی سەرکردە، بە دەم هەناسەیەکی پڕ لە حەسرەتەوە ئاماژەی بەوەکرد:
ئارام ی سەرکردە (ئەلتەرناتیڤێک )ی کورد بوو، کورد خۆی ئەلتەرناتیڤەکانی خۆی دەکوژێت.

( میوانداریی )
بەیانییەک لەگەڵ کاک شێخ عەلی لە ژوورەکەی خۆی دانیشتبووین،کاک فەرمانی کوڕی مام عومەر، سڵاوی لێ کردین و وتی:
– باوکم دەڵێ؛ سبەینێ نیوەڕۆلە ماڵێ ئێمەن.
لە گەڵ کاک شێخ عەلی دا، پێکەوەوە روومان کردە ماڵی مام عومەر، بە گەرمەوە بەخێرهاتنی کردین، کاک هەڵۆ چەمچماڵی جێگری فەرماندەی تیپی 23 سورداش لەوێ بوو، هەموو خەمێکی ئەوە بوو، لێڵاییەک لە سەر دوربینی قەناسەکەی هەبوو، بەجوانی نیدەتوانێ نیشانەکانی سەر زائیدی دووربینەکەی بپێکێ.
لەو میواندارییەیدا، سەرمان سوڕما لە رێزو کەسێتی سەنگی مام عومەر، هەموو خەون و خولیاو و چرکەکانی لێدانی دڵی خۆی و ئەندامانی خانەوادەکەی، لە بۆتەی عەشقی پیرۆزیی پێشمەرگەو نیشتمان و نەتەوەکەی دا دەبینی، دوای ئەو نیوەڕۆیە، ماڵ ئاوایمان لێ کرد، جارێکی تر مام عومەرمان نەبینییەوە.

گەنجە سەرکەشەکەو جامانە تورکی یەکە
لە 1981 دا، قارەمان مەحمود محەمەد، بوو بە پێشمەرگە، هێزەکەی هەرێمی دووی کەرکوک لە قەندیل بوو، لە سەرەتای 1982هیزەکەی هەرێم گەڕانەوە لە گوندی کڵێسە کۆبوونەوە، قارەمان لە سورقاوشان بو ، بارانێکی بەخوڕ دای کرد، لافاوی رووبارەکە بە جۆرێک هەستابوو، هەرچیەک بکەوتایەتە بەردەمی رای دەماڵی. قارەمان لە بەدەم ر رووبارەکە وەستا بوو، لە ناکاو کوڕێکی گەنج بەسواری هێسترێکەوە، لەوبەر رووبارەکە دەرکەوت و گەیشتە کەناری رووبارەکە، دەیویست بە هێسترەکەیەوە، خۆی لە تەوژمی لافاوی رووبارەکەبدات و لەوبەرەوە بپەڕیتەوە بۆ ئەمبەر، قارەمان هاوارێ لێ کرد: لافاوی رووبارەکە زۆر ترسناکە، خۆتی لێ نەدەیت، دەتبات.
گەنجێکی سەرکەشی شار بوو، تازە بۆ پێشمەرگایەتی هاتبوو، وتی: مەترسە هێسترەکە بە‌هێزە.
قارەمان زۆر هەوڵی لەگەڵدا، پەلە نەکات، بەڵام قیرسچمەبوو، گوێی لە کەس نەدەگرت، بە سواری هێسترکەوە خۆی دایە دەم گوژمی لافاوی رووبارەکە، شەپۆلی توندی رووبارەکە، بە تەپاوتل کوڕە گەنجەکەو هێسترکەی لول داو، لە چەند تەقلەیەکدا، نوقم و ونی کردن.
دیمەنی تراژیدیای ئەو کوڕە سەرکەشەو هێسترکەی ولافاوەکە وون بوونیان، ناخ و مێشکی قارەمانیان داگیر کرد، دوایی چاوەڕوانییەکی زۆر کە لافاوی رووبارەکە هێوربووە، قارەمان لە رووبارەکە پەڕییەوە، ئەوبەری رووبارەکە و رووی کردە گوندی کڵێسە، هەواڵی ئەو کوڕەگەنجەی بە ئەنوەر حەسەن گەیاند، ئەویش بە خەڵکی گوندی کڵێسەی وت: بە هەموو تواناتانەوە، ناو رووبارەکەدا بگەڕین، تەرمی ئەو کوڕە گەنجە بدۆزنەوە، لە ناکاو باڵی خەیاڵی قارەمان لە کوڕە سەکەشەکەوە، گەیشتە سەر ئەو پیاوە ریش ماش و برنجییەکە، جامانەکەی بە شێوە تورکمانی یەک بەست بوو، بە ناو حەوشەی مزگەوتەکەدا هاتو چۆی دەکرد، قارەمان بیری لەوە دەکردەوە، ئەم پیاوە تورکمانەی کەرکوک بۆ گەیشتوەتە ئێرە.
ئەنوەر حەسەن پێ ی وت: ئەوە مام عومەر نەجاری کەرکوکە، ئەوەش کامەرانی کوڕیەتی پێشمەرگەن.

مام عومەرو شەهید کامەران
لە کۆتایی مانگی شوباتی 1982دا ، هێزەکەی هەرێمی دوو، لە سورقاوشان کۆبوونەوە و دابەش کران بە سەر ناوچەکەدا، مام عومەرو کامەرانی کوڕی ونەجمەدین فاتیح چوون بۆ لای قارەمان مەحمودو هێمنی برای سەرپەرشتی ئەرشیف و جبەخانەی هەرێمی دووی کەرکوکیان دەکرد، نەجمەدین فاتیح ناسراو بە (شیروان )، بەرپرسی دارایی هەرێم بوو، داوای فیشەکی کرد بۆ هێزەکەی و نەختێک پارەیدا بە قارەمان و هێمن بۆ خەرجی خۆیان.
هێزەکەی کەرکوک بەڕیکەوتن بۆ دۆڵی سورداش، لە 5 /3 /1982 لە گوندی قازان، رووبەرووی شەڕی قازان بوونەوە، 10پێشمەرگەی بە جەربەزە و ئەنوەر حەسەن و کامەرانی کوڕی مام عومەری نەجار شەهید کران، فیشەکێک لە شانی مام عومەری دابوو، پێشمەرگەکان مام عومەریان بە برینداری لە گەڵ خاڵە بەکر و شێرزاد حافز و سالار بۆگردی برد بۆلای قارەمان و هاوڕێکانی، لەوێ تۆماری برینەکانیان کردن، قارەمان مام عومەری لەوێ زیاتر ناسی، رۆژێکی خۆرەتاو مام عومەر لە ژێر دارێکدا ، باسی خۆی و خانەوادەکەی بۆ قارەمان کرد ووتی؛ لە سەرەتای تەمەنم دا شیوعی بووم، دواتر بووم بە پارتی، دواجار بووم بە کۆمەڵە.
قارەمان ئاماژەی بەوەکرد: مام عومەرکەسێتیەکی خاکی و نمونەیی رێک و پێک بوو، خاوەنی پرانسیپ بوو، لەو بڕوایەدا بوو، دەبێت هەموو شتێک ببەخشرێت بە نیشتمان، چەند جارێک داوای لە پێشمەرگەکانی هاوڕێ ی ئەکرد، فەرمانی کوڕی بخرێتە شوێنی شەهید کامەرانی کوڕی، دوای ماوەیەک بێستون مەحمود و مەفرەزەیەک پێشمەرگە، بریندارەکانیان برد بۆ نەخۆشخانەی شۆڕش لە زەڵێ، قارەمان بەدرێژایی ئەو رێگایە تا گەیشتنە زەڵێ لە گەڵ مام عومەردا زیاترلە ناخ و کەسێتی یەکتریی گەیشتن، مام کەسێکی دەست و داوین پاکی ئیماندار بوو، خاوەنی ئیرادەیەکی بەرز بوو، جاربەجارێ ناودەستی خۆی دەخوراند نیشانەی ئەوە بوو، خەم و ئازاری هاوسەرو جگەرگۆشەکانی بوو، بۆ ئەوەی ئەو خەمە زۆر ئازاری ناخی نەدات، نوکتە و قسەی خۆشی دەکرد، خولیای بوو یارمەتی هەموو کەس بدات، زۆرخەمی ژنی کوردی هەبوو، دەیوت: گەر نەتوانین ژنی کورد بپارێزین لە داگیرکەران، ناتوانین بەرگری لە نیشتمانەکەمان بکەین.
بێستوون و مەفرەزەکەی، بریندارەکانیان گەیاندە نەخۆش خانەی شۆڕش لە (زەڵێ) و خۆیان گەڕانەوە بۆ کەرکوک، دوای ئەوە برینەکەی مام عومەر سارێژ کرا،کەسێکی راسپارد هاوسەرو منداڵەکانی لە چۆڵمەکەوە بۆ بێن بۆ تەلان، دواجار لە لە گوندی قەمچوغە گیرسانەوە.

( لە تەبرێزەوە بۆ بالیسان )
گوندی قەمچۆغە لە دوکان و سەرجادەی دوکان – سلێمانی نزیک بوو،فشارێکی سەربازی زۆر ترسناکی لە سەر بوو، مام عومەر لە ئەنفالی یەک بۆدۆڵی جافەیەتی و سەرگەڵوو بەرگەڵو ، هاوسەرو منداڵەکانی بە نهێنی ناردە وە بۆ شارو خۆی لە گەڵ هێزی پێشمەرگەدا دەمایەوە، مام عومەر بە چەکی کیمیایی بریندار بوو، لە گەڵ چەند بریندارێکی تر، گەیەنرانە نەخۆش خانەکانی تەبرێز لە ئێران ، دوای ماوەیەک لە چارەسەر، مام عومەر گەڕایەوە بۆ بالیسان ،لەوێ بە کۆسرەت رەسوڵ و عەبدولرزاق دەڵێ :
-خانەوادەکەم لە سلێمانی یە ، ئیختیفان ، دەیانهێنم بۆ ئێرە ، من نامەوێت ، بچینە ئێران ، شوێنێکم لێرە بۆ دابین بکەن .

(بێ سەروشوێن کرا )
دوای ئەنفاڵی یەک و دوو و سێ، سوپای عیراق ئەنفالی چواری بەرپا کرد، قارەمان مەحمود ئاگای لە دەنگ و باسی مام عومەر و خانەوادەی مام عومەرو هاوسەرەکەی نەما، لە مانگی 7 ی 1988گەیشتە مەڵبەندی سێ، پرسیاری مام عومەر لە عەبدولرەزاق کرد و پێی دەڵت: مام عومەر لە گەڵ دۆستێکی خۆماندا بە نهێنی رووی کردۆتە هەولێر، بۆ ئەوەی لە سیساوەوە هاوسەرو منداڵەکانی بۆ بهێنن، لەو کاتەوە نەگەڕاوەتەوە و هیچ هەواڵێکی نازانین.
ئەو کاتەی مام عومەر بە نهینی خۆی گەیاندبووە هەولێر، هاوسەرو منداڵەکانی گەیشتبوونە بالیسان، مام عومەر لە هەولێر دەچێتە ماڵی (ئەیادی حاجی نامیق ) لە قەمچۆغەوە، بەهۆی فوئادی برای ئەیاد یەکتریان دە ناسی، فوئاد تورکمانی هەولێر بوو، سەربازی هەڵاتوو بوو، لە ماڵی مام عومەر بوو، بە نیاز بوو، روو بکاتە ئێران و لەوێوە بگاتە هەندەران.
قارەمان زۆر هەوڵی دا هەواڵێکی مام عومەر بزانێ، خزمێک و برایەکی قارەمان مەحمود، هەواڵی مام عومەریان بە هۆی ئەمنێکی هەولێرەوە زانی و پێ وتبوون: مام عومەر لە ئەمنی هەولێرزیندانە. ئەمنێکیان دۆزیوەتەوە، بەڵێنی پێ داون، مام عومەریان بەسێ هەزار دینار بۆ بەربدات، کەس لە خانەوادەکەی ئەو پارەی بۆ هەڵنەدەسوڕا، تەنیا خوشکێکی مام عومەر دەیتوانی ئەو پارە دابین بکات، ئەویش دیوت: تا عومەری برام ئازاد نەکەن، من ئەو پارەیە نادەم.
لە ١٩٩٣ قارەمان مەحمود بەشداری کۆبوونەوەیەکی لە ماڵی مام جەلال لە هەولێر کرد، ئەیادی حاجی نامیق ئەندام پەرلەمانی کوردستان لەوێ بینی،قارەمان رووی کردە ئەیاد، پرسیاری چۆنیەتی دەسگیرکردنی مام عومەری لێ پرسی، ئەیاد پێی وت: مام عومەر بە نهنی هاتە ماڵی ئێمە ئیختیفابوو، بەدوای هاوسەرو منداڵەکانی دا عەوداڵ بوو، چەند جارێک چووە ناو بازاڕ پێمان وت: مەچۆ ناو بازاڕ، بەڵآم ئەو بە قسەی کەسمانی نەدەکرد.
رۆژێک (عەبدولرەزاق )ی مفەوەزی ئەمنی ئیمام قاسم، بەرێکەوت، مام عومەر لە ناو بازاڕی هەولێر بینیی بوو، ئەو دەمیک بوو لە کەرکوکەوە بە دوای مام عومەرو خانەوادەکەیدا دەگەڕا، دەسگیریان بکات، (ع)مام دەسگیر کردو تەسلیمی ئەمنی هەولێری کرد.
لە کاتی راپەڕیندا، قارەمان مەحمود ،خۆی گەیاندە ئەمنی هەولێر ،هیچ شتێكی لێ نەمابوو، هەموو بەڵگەنامەکانیان گواستبۆە بۆ موسڵ ،دوای راپەڕین زۆر گەڕان بە دوای زانیاری مام عومەر،قارەمان مەحمود ،تاڤگە عومەری ناسی وەک چالاکوانێک بە دوادا چوونی بۆ کەیسی ئەنفال و جینۆسایدی کورد ناسی ، پێ وت :
-بچۆ بۆ بەشی(پزیشکی دادوەریی هەولێر) ، ناوی هەموو ئەوکەسانەی گولە باران کراون لەوێ هەیە ، قارەمان مەحمود و سەلاحی خزمی مام عومەر چونە بەشی (پزیشکی دادوەری )نەخۆشخانەی گەورەی هەولێر ، لەوێ بەڵگەنامەیەکیان پێ داین ،لیستی ناوی ٧٧ کەسی تیابووگولە باران کراون ، لەزنجیرەی ناوی ٣٢ دا ، ناوی (عومەر حسین قاسم )و ناوی دایکیمام عومەربە ناوی ( محبوبە )تیابوو ، لە مانگی ١٢ی ١٩٨٨دا گولە باران کرابوون ، هیچ کەس نازانێ لە کام گۆرە بە کۆمەڵە دا شوێن بزرکراون

ژمارەی تەلەفون
ئەمنی هەولیر، دەستیان کرد بە گیرفانەکانی مام عومەردا،ژمارەی تەلەفونی ماڵی ئەیادی حاجی نامیق یان ، لە گیرفانی دەردەهێنا ، ئەیاد یان بانگ کرد لە گەڵ مام عەمەر رووبەرووی یەکتریان کردنەوە و بە ئەیادیان وت
ئەم ژمارەیەی ماڵێ ئێوە ، بۆ لە گیرفانی (عومەرحسێن قاسم )ی موخەریبەدایە.-
ئەیاد پێ ی وتن:
-کاتی خۆی فوئادی برام سەربازی هەڵاتووبووە لە ماڵی مام عومەر ، ،دەمانویست لەوێوە رەوانەی دەرەوەی عێراق ی بکەین ، مام عومەرکە هاتوەتە ماڵمان ، ئێمە وامان نەمان زانیوە خۆی تەسلیم ی حکومەت نەکردوە
مام عومەروەک تەحەدایەک ،بێ ئەوەی سڵ لە هیچ بکاتەوە ، هەموو هەقیقەتەکانی بە ئەمنی هەولێر وت ، بۆ ئەوەی:
خۆی گولەباران بکرێت و کچەکانی نەکەونە زیندانی ئەمن
کە چیرۆکی تراژیدی مام عومەرم لە قارەمان مەحمو د بیست ، باڵی خەیاڵ منی گەڕانەوە ، بۆ یادی شەهید ئارامی سەرکردە لە مزگەوتەکەی قەمچۆغە ، ئەو رستەیەی مام عومەری مەزن ، ناخ و مێشکی بە جۆرێک داگیرکردوم ، تا دوا هەناسەم لە بیرم ناچێتەوە: ئارام ی سەرکردە (ئەلتەرناتیڤێک )ی کورد بوو ، کورد هەڵکەوتووەکانی (ئەلتەرنایڤی)ی خۆی دەکوژێت.

سەرچاوەو پەراوێز:
ئەم زانیاریانەن لە قارەمان محەمەد مەحمود محەمەد ، محەمەد ئەسعەد ناسراو بە ( پۆڵای موهەندیس )، تاڤگە عومەر حسێن قاسم ەوە پێ گەیشتووە،
*(عومەرحسین قاسم ) ناسراو بە (عومەر نەجارکەرکوکی ) دواجار ناسراو بە (مام عومەری قەمچۆغە)،لە ١٩٣٧لەگەڕەکی ئیمام قاسم ی کەرکوک لە دایک بووە،سەرقاڵی دارتاشی بووە لە گەڕەکی ئیمام قاسم ، لە نزیک (گۆڕستانی قەخ لەر، لە ١٩٥٦ ژیانی( هاوسەری لە گەڵ خاتوون (مریەم ئیبراهیم بارام ) لە کەرکوک پێک هێناوە ، خاوەنی١٢منداڵ بوو ، (٦)کوڕو (٦)کچ ،لە سەرەتای تەمەنی دا ،دوای کۆدەتای ١٤ی تەموزی ١٩٥٨هەواداری حیزبی شیوعی عێراق بوو، دوای بووە بە پارتی- سەربەباڵی مەکتەبی سیاسیی ، دوای هەرەسی ١٩٧٥ ، لە ١٩٧٧ دا پەیوندی کردووە بە کۆمیتەی ئاگرلە کەرکوک ، لە ریزەکانی کۆمەڵەی مارکسی لینینی کوردستان ، لە مانگی ١٠ی ١٩٨١شانەیەکی کۆمیتەی ئاگر لەلایەن ئەمنی کەرکوک دەسگیر دەکرێن ، مام عومەر و کامەرانی کوڕی روودەکەنە هەرێمی دوو و دەبن بەپێشمەرگە ،خانەوادەکەی لە کەرکوکەوە روو دەکەنە گوندی جۆڵمەک ی ناوچەی هەمەوەند ، بۆماوەیەک لەوێ دەگیرسێنەوە ، دواتر روودەکەنە گوندی تەلان ی نزیک دوکان .، لە ٥/ ٣/ ١٩٨٢،مام عومەر لە داستانی قازان برینداردەبێت ،کامەرانی کوڕی شەهید دەکرێت،دوای چەند مانگێک لە گەڵ خانەوادەکەی لە گوندی قەمچۆغە دەگیرسێتەوە،نانەواخانەیەک لە نزیک مزگەوتە کۆنەکەی قەمچؤغە دروست کردو میوانخانەیەکی لە ناوتەنگی قەمچۆغەدانا،بەرنامەی دروست کردنی بلۆکی هەبوو ، بەهۆی باری نائاسایی خەونی زۆری هەموو بۆ خزمەتی نیشتمان . پۆلای موهەندیس و تاڤگە عومەر.
+ لە وێنەکەدا ماڵەکەی( مام عومەری ئیمام قاسم) لە گەڕەکی ئیمام قاسم ی کەرکوك دەبین ، ئەوە ئەرکی دەسەڵاتدارانی کورد بوو، ئەوان مێژووی تراژیدیای مام عومەری ئیمام قاسم دەزانن، چۆن بە شکۆمەندیەوە بوو بە (مام عومەری قەمچۆغە)، دەبوایە وەک وەفاو ئەمەکێک ،بۆ رۆحی مام عومەرو ئەندامانی خانەوادە بەڕێزەکەی ، ئەو خانوەیەیان نوێ بکردایەتەوە، بەڵام لەم سەردەمی سپڵەیی و پوچگەرایەتی یە دا ، دەسەڵات دارانی کورد ،هەموو بەهاو شکۆکان، وەک جەستەو رۆحی مام عومەر، لە گۆرەبەکۆمەڵەکان دا ، لەبیر دەکەن.

عەبدوڵا کەریم مەحمود

Latest Posts by عەبدوڵا کەریم مەحمود