بورهان شێخ رەئوف: كارەكتەرەکانی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق.
سێ كارەكتەر لە عیراقدا هەن، كاریگەرییان لەسەر پێكهێنانی حكومەتی نوێ هەیە، ئەوانیش مەرجەعیەتی ئاینیی شیعە و رەوتی سەدر و دامەزراوەی دادوەری.
تائێستا پێنج خول لە هەڵبژاردنی گشتی لە عیراق كراوە، كە هەر یەكێكیان بە یاسایەكی تایبەت بووە، ئەوەش مانای ئەوەیە، ئەم وڵاتە هێشتا لەسەر میكانیزم و یاسایەكی دادپەروەرانە سەقامگیر نەبووە، دواجاریش كار بەوە كرا هەر پارێزگایەك بكرێت بە بازنەیەك و سیستمی (سانت -لیگۆ) بۆ هەڵبژاردن پەیڕەوبكرێت، هەڵبژاردنی ئەمجارەش بەرزبوونەوەی رێژەی بەشداری هاووڵاتییانی بەخۆوە بینی بۆ 56 % و زیادبوونی هەژموونی هێزە كلاسیكییەكان، كە خوازیاری ناوەندگەریی زیاترن لە بەڕێوەبردنی پەرلەمان و پاشەكشەی گەورەی بێلایەنەكان.
پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت كارێكی ئاسان نییە
پێكهێنانی كابینەی حكومەتیش دوای هەڵبژاردن، هاوشێوەی ساڵانی رابردوو كارێكی ئاسان نییە، چونكە عیراق بە دۆخێكی پڕ لە ناكۆكیدا تێپەڕدەبێت و لەژێر گوشاری ناوخۆیی و دەركیشدایە، ژمارەی كورسیی لایەنە براوەكانی پەرلەمانیش رۆڵی سەرەكی و یەكلاكەرەوە نابینێت لە دیاریكردنی سەرۆك وەزیرانی نوێدا، بەڵكو چەند كارەكتەرێك هەن کە ئەمانەن:
1- سێ كارەكتەر لە عیراقدا هەن، كە كاریگەرییان هەیە لەسەر پێكهێنانی كابینەكە و دەستنیشانكردنی سەرۆك وەزیرانی نوێ، ئەوانیش مەرجەعیەتی ئایینیی شیعە لە نەجەف (سەید عەلی سیستانی)، رەوتی سەدر (هەرچەندە بایكۆتی هەڵبژاردنی كردووە)، دامەزراوەی دادوەری بە سەرۆكایەتی دادوەر (فایەق زەیدان)، ئەم كارەكتەرانە لە پەرلەمانیش نین، بەڵام كاریگەریی مەعنەوی و سیاسی و یاساییان هەندێكجار لە قەوارە سیاسییە براوەكانیش زیاترە.
2- كارەكتەری نێودەوڵەتی: ئەمریكا و هاوپەیمانان، ئەمانیش كاریگەریی گەورەیان لەسەر بڕیاری لایەن و هێزە سیاسییەكانی عیراق هەیە و پێشتریش رۆڵی دیاریان هەبووە لە پشتیوانیكردن لە پرۆسەی سیاسیی عیراق، تا كشانەوەی هێزەكانیان لە 2011 دا، بەتایبەتی لە دیاریكردنی كەسایەتییە میانڕەو و پەسەندكراوەكان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، هەروەك لە خولەكانی پێشتریشدا كارەكتەری دەرەكی رۆڵی یەكلاكەرەوەی هەبوو لە پێكهێنانی كابینەكانی حكومەتدا، ئەمجارە رۆڵەكە گەورەتر و كاریگەرتر دەبێت، بەهۆی گۆڕانكارییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكان و سیاسەتی دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكا كە هەوڵدەدات هەژموونی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بەهێز بكاتەوە.
3-كارەكتەری ئیقلیمی: ئێران و توركیا و وڵاتانی كەنداو
A/ ئێران بەهێزترین كارەكتەرەی سەر گۆڕەپانی سیاسیی عیراقە و لە هەموویان زیاتر كاریگەریی هەیە لە پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتدا، چونكە لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی دۆست و هاوپەیمانی نزیكی ئەو وڵاتەن، لایەنەكانی تریش بە كورد و سوننەوە پەیوەندیی باشیان لەگەڵ تاراندا هەیە.
B/ توركیا، كارەكتەرێكی تری ئیقلیمیی گۆڕەپانی سیاسی عیراقە، كە لەسەر دوو بوار كاردەكات ئەوانیش ئابووری و وزە-ن، لە ناوچە سوننەنشینەكان و هەرێمی كوردستاندا توركیا، عیراق بە بەشێك لە ئاسایشی ستراتیژیی خۆی دەزانێت، لەوە دەچێت لەمەودوا ئەو رۆڵەی زیاتریش ببێت، دوای راگەیاندنی پرۆژەی رێگەی گەشە لەگەڵ وڵاتانی كەنداودا، رێككەوتنی نێوان عیراق و توركیا لەسەر پشكی ئاو بۆ عیراق.
4- وڵاتانی كەنداو: وڵاتانی كەنداو زیاتر پشت بە وەبەرهێنانی ئابووریی و گوشاری دیپلۆماسی دەبەستن بۆسەر لایەنە سوننە و شیعەكانی عیراق، بۆ هاوسەنگیی نیشتمانی و دووركەوتنەوە لە هەژموونی ئێران، ئەوەش بە ئامانجی كەمكردنەوەی مەترسییەكان لەسەر وڵاتانی كەنداو لە گەشە و هەژموونی ئێران لەناوچەكەدا.
5- یەكێتیی ئەوروپا: پێداگریی لەسەر بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و سەقامگیریی نرخی نەوت و مسۆگەركردنی هاریكاریی ئاسایش و پێكهێنانی حكومەتێك دەكەن، كە بتوانێت پەیوەندییەكی هاوسەنگ لەگەڵ وڵاتەكانیاندا پەیڕەو بكات.
6- چین و روسیا: ئەم دوو وڵاتە، دوو كارەكتەری كپ و بێدەنگن لە عیراقدا، بەڵام بەرژەوەندیی بازرگانییان هەیە، چین لە بواری بنیاتنانی ژێرخان و وەبەرهێنان لە وەزەدا و روسیاش بە بۆندی فرۆشتنی چەك و كەرەستەی سەربازی و وزە بە عیراق، حكومەتی نوێی عیراقیش هەوڵی رازیكردنیان دەدات.
ناكۆكییەكانی لە بارودۆخێكی ئاوادا، پێكهێنانی حكومەتێكی نوێ كارێكی ئاسان نییە، بەتایبەتی ماڵەكانی شیعە و كورد و سوننە پەرتن و ناكۆكییان لەناودایە.
