شوان خورشید: بۆچی لە کۆتایدا، شۆڕشەکانی کورد هەڕاج دەکرێت؟
کورد ئەو نەتەوە داگیرکراوە دابەشکراوەیە، کە چواردەوری تەنراوە بە داگیرکەرانی وەک و عەرەب و تورک و فارس. لەوەتەی خاکی پارچە پارچە کراوە،خەبات دەکات بۆ هەڵکێشانی هەوای ئازادی و بەدەستهێنانی مافە کەلتوری و ژیارییەکانی، بە جۆرێک بە قەد هەموو گەلانی جیهان خەبات و خوێنی ڕشتووە،کەچی بە ئامانجە ڕەواکانی گەلەکەی نەگەیشتوە. بەری خوێنی شەهیدانی نەچنیوەتەوە و شۆڕش لەدوای شۆڕش و بزوتنەوە لەدوای بزوتنەوە غلۆر بوەتەوەو هیچی بە دەس نەهێناوە. تەنانەت زۆر لەو بزوتنەوانە بە جۆرێک گەشەی کردوە، هی ئەوەبووە ئومێدی لە بەر هەڵچنێ و کوردیش ببێتە خاوەنی قەوارەی خۆی و بشبێتە جێگای خەونی بەشە داگیرکراوەکانی تری کوردستان. بەڵام ئەو خەونانە هەر زوو لە گۆڕ نراون و بە یەک پاشگەز بونەوە کورد ڕیسی لێ بوەتەوە خوری. ئەوەش بەوەی کەوا کورد لەلایەن دەوڵەتە زلهێزەکان و ناوچەییەکانەوە هەردەم بەکارهێنراون و بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانجی خۆیان، گەلی کوردیان تێکەڵ بە بەرژەوەندیەکانی خۆیان کردوە، تا گەیشتونە بە ئامانجە ئابوری و سیاسی و سەربازیەکانیان. ئەوکات کوردیان فرۆشتوە و کارتی سەوزیان بۆ دوژمنانی کورد هەڵکردوە و قڕانی کورد بە بەرچاوی جیهانەوە دەستی پێ کردوە.
نمونەمان زۆرە لەو پاشەکشانەی کە جیهانی سەرمایەداری دەرحەق بە کوردیان کردوە، سەیرەکەش لەوەدایە داگیرکەرانی کوردستان لەو سەودایانەیان لەسەر کورد دەیکەن بەشێکی فراوانی خاکەکەیان دەبەخشنە دوژمنانیان تەنها لە بەرامبەر ئەوەی بزوتنەوەی کورد دووچاریی شکان بکەنەوە. ئەگەر بگەڕێنەوە بۆ حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو حکومەتی بەعس نیوەی شەتول عەرەبی لە ڕێکەوتنامەی جەزائیر بەخشیە شای ئێران، لە پای ئەوەی پشتیوانی شۆڕشی ئەیلول ڕابگرێت بە ئاگاداری ئەمەریکای زل هێز و توانیان شۆڕشی کورد لە باشوری کوردستان لە ناو بەرن،کە دەبوایە دەسەڵاتدارانی عێراق لە جیاتی ئەوەی پەنا بۆ ئەو ڕێگا چارەیە بەرن،کە شەڕی هەشت ساڵەی عێراق و ئێرانی لێ کەوتەوەو هەزارەها کوشتن و بێ سەرو شوێنی لێ کەوتەوە،کە باشترین چارەسەر پێدانی مافی گەلی کورد بوو، نەک ڕێگەچارەی شەڕو توندو تیژی.
دەبوایە ئەوەیان بزانیایە تا کێشەی گەلی کورد لە کوردستان چارەسەر نەکرێت، ئاسایش لەو وڵاتە دەستەبەر نابێت و گەلانی ئەو وڵاتەش بە ئارامی ڕۆژ ناکەنەوە. بۆ پارچەکانی تری داگیرکەرە کوردستانیەکە هەمان چارەنوس چاوەڕێیانە،کاتێ سوریاو عێراق روبەڕوی پەلاماری داعش بوەوە، ناوچەیەکی زۆر کەوتە دەس داعش و بەرژەوەندی ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانی کەوتە بەر هەڕەشەی داعش، ئەوە کورد بوو شەڕی داعشی کرد و هەزارەها شەهیدی لەو ڕێگایەدا بەخشی، بەڵام کە شەڕی داعش کۆتای هات، ئەمەریکا پشتی لە کوردو پێشمەرگە کردو گڵۆپی سەوزی بۆ سوپای عێراق و حەشدی شەعبی هەڵکردو نیوە زیاتر لە خاکی کوردستان کەوتە ژێر پۆستاڵی داگیرکەران کە بستێک لەو خاکە نەمابوو بە خوێنی پێشمەرگە ئاو نەدرابێ، دیسان ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانی خیانەتیان لە پێشمەرگەی هاوپەیمانیان کردو،کوردیان کردە لوقمەیەکی چەوروو پێشکەشی ویستی گڵاوی خۆیان کرد.
لەمەیان گەڕێ لەوانەیە ناتەبای لایەنە سیاسیەکانی باشوری کوردستان پاڵنەری ئەو جوڵە سیاسیە بێت، بەڵام ڕۆژئاوا بۆ؟ حکومەتی سوریا لە جێگای ئەوەی مافەڕەواکانی کوردەکانی بدات، بۆ دەبێ چاوپۆشی لە ئیسرائیل بکات و جۆلان و تا بنەپاڵی دیمەشق داگیر بکات، تەنها بۆ بێدەنگ کردنی ئیسرائیل لەبەرامبەر کورد. خۆ کورد لە ڕۆژئاوا جگە لە مافێکی کەم، داوای سەربەخۆی و جیابونەوەی نەکردوە کە حەقی دەستوری و شەرعی خۆیەتی جیابێتەوەو مافی چارەنوسی خۆی دیاری بکات. بەڵام دەسەڵاتەکەی جۆلانی چاوپۆشی لە داگیرکاری ئیسرائیل دەکات و نیوەی خاکی سوریا کۆنتڕۆڵ بکات بە مەرجێ داکۆکی لە کورد نەکات. دیارە بە ئاگاداریی ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانی دژی شەڕی داعش لە سوریا،کە کورد بە تایبەت هەسەدە باشترین هاوپەیمانی ئەمەریکا بوو بە ئیعترافی خۆیان و جیهان، تەنانەت شەڕی ناوچە عەرەبیەکانیشیان بە هەسەدە کرد بەناوی شەڕی دژی تیرۆر، بەڵام دواجار چی ڕووی دا؟ جارێکی تر دوای ئەوەی جۆلانی دارودەستە تیرۆرستەکەی دەوروبەری خۆیان لە باوەشی ئەمەریکاو ئیسرائیل نا، دەسبەرداری ڕۆژئاوا بون و وەک تۆم بارک بێ شەرمانە رایگەیاند ئێستا بەدیلی کورد ئەحمەد شەرعەو پێویستیان بە کورد نەماوەو داوای تەسلیم بونیان لە کورد لە ڕۆژئاوا کرد. بەڵام کورد لە ڕۆژئاوا لە جیاتی تەسلیم بون و کڕنۆش بردن بە (نا)یەک عەرشی دەسەڵاتی زلهێزەکانی لەرزاندو کۆبانی ئامادەیی مردنی ڕاگەیاند لە ناو گەلەکەی خۆی لە جێی تەسلیم بون.
لێرەدا دەکرێت بپرسین بۆ کاتێ جوڵانەوەی کوردی خەریکە بە ئامانج دەگات، وڵاتە زلهێزە هاوپەیمانەکانمان بە تایبەت ئەمەریکا پشتمان لێ دەکات و دەمانفرۆشێ، هۆکارەکەی چیە، یان دەکرێ بپرسین کورد بۆ ناگاتە دوا مەنزڵی سەرکەوتن و هەموو کات بە شکست کۆتای بە مەرامەکانی دێت. دیارە لە هەموی زەقتر ئەوەیە لایەنە سیاسیەکانی کوردستان ئەوەندەی پشتیان بە داگیرکەرانی کوردستان بەستوە، خوێندنەوەی هەڵە بۆ کوردایەتی دەکەن، ئەوەندە پشتیان بە ئیرادەو یەکگرتویی خۆیان نەبەستوە. بۆ نمونە ئەگەر سەیری ڕوداوەکانی ئەم چەند رۆژانەی ڕابردوی ڕوداوەکانی رۆژئاوا بکەین کە دەسەڵاتدارانی سوریاو تورکیاو تەنانەت سعودیەو قەتەریش هەوڵی قڕکردنی کوردیان لەو پارچەیەی نیشتیمان دەکرد، یەکێتی کوردان لە کوردستان و تاراوگە وای کرد جیهان شۆک بکەن و ئەو پەیامەش بە دوژمنان ڕابگەیەنن ئیتر کورد هی ئەوە نیە لە پارچەیەک جینۆساید بکرێت و پارچەکانی تر سەیرکەر بن. ئەو جوڵە نەتەوەییە دەری خست کە کوردستان یەکەو نابێت بە دوو! خۆێنی لاوی کورد لە هەر جێگایەک بڕژێ لە جەستەی هەموان دەچۆڕێت. دەبێ ئەوە بزانین بەریی ئەو یەکگرتن و خەباتەم یەک ڕەنگە بوو کە دوژمنان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هێنایە سەر خەت و وای کرد کە کوشتاری کورد ڕابگیرێ و لە جیاتی ئەوەی بیر لە کوشتن و لە ناودانی یەکجارەکی کورد بکرێتەوە، بیر لە چارەسەری دیالۆک و ئاشتی بکرێتەوە.
بەڕاستی کاتی ئەوە هاتوە کورد نۆکەرایەتی بگۆڕێتەوە بە پتەوکردنی هەستی نەتەوایەتی و سنورەکان بەلاوە بنێت و داکۆکی لە کورد بونی بکات. بەڕاستی ئەوەی تا ئێستا دوژمن توانیویەتی زەفەر بە کورد بەرێت، ناکۆکی و ناتەبایی خودی کورد خۆی بوە،گەر نا ئەو داکۆکییەی ئەم جارە لە ڕوداوەکانی ڕۆژئاوا کورد کردی، ئەگەر پێشتر بکرابوایە ئیستا کورد، لە خولەکێکی تر دەسوڕایەوە. ئەوەی هەیە قسەکردنە لەسەر ئەوەی؛ بۆ هەموو جار کورد دەفرۆشرێتەوە لە لایەن ئەمەریکای زل هێزەوە؟ هۆکارەکەی چیە لە کاتێکدا کورد زۆر ڕاستگۆو هاوپەیمانێکی زۆر دڵسۆزە. هەرگیز هاوکاریی و پشتیوانی کەسانی تر لە بیر ناکات و بە دڵسۆزی لە گەڵی دەمینێتەوە، لە گەڵ ئەوەشدا گەلی کورد هەموو کات داکۆکی لە مافەکانی خۆی کردوەو داگیرکاری و هەڵکوتانی سەر هیچ گەلێکی تری نەکردوەو لە گەڵ هاوپەیمانەکانیشی زۆر ڕاستگۆ بوە. بەڵام دەکرێ بپرسین؛ بۆ هەمیشە گڵۆڵەی روو لە لێژی بووە،بەڕاستی شتێک کە جێگای هەڵەوستەیە بۆ من ئەوەیە، دەوڵەتانی وەک ئەمەریکاو ئەوروپاو زلهێزانی جیهان بۆ لێکۆڵینەوە لە جیۆسیاسی لێکدانەوەی جوگرافیای سیاسی، زۆر دوور ئەڕوانن و خۆێندنەوەیان بۆ بەرژەوەندیەکانیان زۆر دوور مەودایەو ئیعتبار بۆ ڕابردوو وە داهاتویان دەکەنەوە. بە تایبەت بۆ ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە نزیکە لە دڵی زەوییەوە. وەک دەزانن کوردستانیش پارچەیەکە لەو ناوچە ستراتیژییە،کە لێکدانەوەیان وایە و خۆێندنەویان بۆ ڕابردوو گەیشتونەتە ئەو بڕوایەی کە گەلی کورد ئەوە ناهێنن کە پشتیان پێ ببەسترێ و جێگای دڵنیایی بن بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانیان،کە پێم وایە ئەو هەڵە کوشندەیانەی کە سەڵاحەدین ئەیوبی کردی بەرامبەر بە خاچ پەرستەکان و سمکۆی شکاک کردی لە قەتڵو عام کردنی ئەرمەنیەکان و شێخ مەحمود بەرامبەر ئینگلیزەکانی کرد بە قازانجی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ڕابردودا. هەمان خوێندنەوەیان بۆ ئێستای کورد هەمان شتە و ئەکرێت دابەشکردنی کوردستانیش لە هەمان مەترسیانەوە بێت کە سەرکردەکانی کورد بەرامبەر بە جیهان کردویانە لە ڕابردودا. چونکە ئێستاش بیروبۆچونی ئاخوندەکانمان دەبینن کە هەستی نەتەوەیی لایان کۆچی کردوەو ئەوەندەی لە خەمی گەڕانەوەی دۆزی کوردن بۆ دواوە، خەمی کیان و دۆزی میلەتەکەی خۆیان نین. بەڕاستی ئەگەر ئێمە گوتاری بانگ خوازێک ئاسایی سەیر دەکەین وڵاتانی بەرژەوەندخواز زۆر وردبینانە لێی دەڕوانن و حیساباتی وردیشیان بۆ دەکەن و لە کۆتایدا بە زیان بۆ گەلەکەمان دەگەڕێتەوە، کە ئیخوانی کوردی خەریکە ئەوەی تا ئێستا بە دەستمان هێناوە، سەرجەمیان هەڵدەوەشێننەوە.
ئەوەی پێشتر لەژێر کاریگەری دین بەرامبەر بە ڕۆژئاوا کراوە، ئێستاش هەمان بانگ خوازو بەکڕێگیراوی تورک و عەرەب و فارس وەک قەوان دەیڵێنەوەو دژایەتی زلهێزی جیهانی دەیکەن و بزوتنەوەی ئیخوانی لەسەرە مەرگدان، کەچی لە سایەی دەسەڵاتی کوردی، خەریکە کورد بون لە ناخەوە دەسڕێتەوەو ئاسەواری بەرخودانەکانی ڕابردوی گەلەکەمان لە ڕەگەوە هەڵدەکەنن. لە کاتێکدا ئێستا هەموو کونج و کەلەبەرێکی وڵاتەکەمان هەواڵگری و ڕایەڵەی موخابەراتی جیهانیە دەزانن چی لێرە دەگوزەرێت.
