ئومێد ناسیح: عێراق بەرەو کوێ؟
ئیبن خەلدون لە قسەیەکیدا دەڵێت: خودا بەپێی عەقڵ و عادەت و پلانی مرۆڤەکان زەوی بەڕێوەدەبات. گەر بەس سەیرێکی ڕووداوە سیاسییەکانی مێژووی هاوچەرخ بکەیت، دەبینیت بەشێکی گەورەی ڕووداوەکان بەو ڕەنگە بەڕێوە چووە کە زلهێزەکان و خاوەن پلان و پیلان و پڕۆژە سیاسییەکان دایانڕشتوە و پیادەیانکردوە.
هاكان فیدانی نۆکەر پیاوی ناو دەزگا هەواڵگیرییەکان بوو، کەسێکە لە پیلانگێڕییەکاندا قاڵدەبێتەوە و پاشان ژەهر دەڕێژێت بە لێدوانەکانی، دوای هێرش و پەلامارەکانی چەتەکانی جۆلانی بە پشتیوانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاڤای کوردستان لە لێدوانێکدا وتی: دوای لەناوبردنی پەكەكە لە سوریا دەستمان بەتاڵ دەبێت بۆ عێراق. پێویستە حكومەتی عێراق سود لە ئەزمونی سوریا وەربگرێت و تەواوی خاكی خۆی كۆنتڕۆڵ بكات. لەبەرامبەردا حەشدی شەعبی وتی: هاكان فیدان 20 جار داوای لێكردین توركیا لە ئاسمانەوە و ئێمە لە زەویەوە هێرش بكەینە سەر شەنگال و مەخمور، بەڵام ڕەتمان كردەوە.
توركیا لە هەرێمی باشوری كوردستان
لەگەڵ بەردەوامی هێرش و لەشكركێشیەكانی توركیا بۆ هەرێمی كوردستان، رۆژ لە دوای رۆژیش بنكە سەربازی و هەواڵگرییەكانی توركیا لەسەر خاكی هەرێم زیاتر دەبوون. بە پێی نەخشەیەكی سەرۆكایەتی كۆماری توركیا، لەناو خاكی هەرێم (37) بنەكەی سەربازی هەواڵگری توركی هەیە، هەزاران سەرباز و سەدان تانك و تۆپ و چەكی قورسی لەناو خاكی هەرێمدایە، لە پاڵ بنكە سەربازیەكان توركیا بەردەوام ئۆپراسیۆنی سەربازی ئەنجام داوە و بۆردومانی فڕۆكە و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان و تۆپبارانیش بونی هەبووە.
توركیا دەیان بنكە و بارەگای لە ناو خاكی هەرێمی كوردستاندا هەیە، لەدوای هاتنی “داعش”، بە بیانوی رزگاركردنی موسڵ، لە مانگی كانوونی یەكەمی 2015دا توركیا هێزێكی گەورەی هێنایە باشیكی نزیك موسڵ كە نزیكەی (900 سەرباز)و (16 تانك)و (20 زرێپۆش) بوون، بیانوی توركیا بۆ هێنانی ئەو هێزە، شەڕی روبەڕووبونەوەی “داعش” بوو، بەڵام لەماوەی ساڵی 2015 دا لە كۆی (300) هێرش و ئۆپەراسیونی ئاسمانی سوپای توركیا، تەنها (3) هێرشیان بۆسەر “داعش” بوو، لەبەرامبەردا (297) هێرشی بۆ سەر بنكە و ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی (پەكەكە) بوو، واتا بەڕێژەی 1%ی هێرشەكانی توركیا بۆسەر “داعش”و 99%ی هێرشەكان بۆ سەر (پەكەكە) بووە.
ئەم لێدوانانەی هاکان فیدان لە کاتی چوونی سوریا دێت بۆ ناو هاوپەیمانی دژی داعش بە سەرۆکایەتی ئەمەریکا. پێشتریش ڕامی عەبدولڕەحمان سەرۆکی ڕوانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ وتی: هۆکاری پشتتێکردنی ئەمەریکا لە هەسەدە، ڕازینەبوونی هەسەدە بووە بە شەڕی دژی حەشدی شەعبی عێراق”. ساڵح موسلیم-یش ئەمەی پشت ڕاستکردەوە. بەپێی هەموو پێدراوەکان جۆلانی ئامادەیی دەربڕیوە بۆ شەڕی حزب اللەی لوبنان و شەڕی حەشدی شیعی عێراق، ئەمەش لەگەڵ ئازادکردنی ئەمیر و سەرکردەکانی داعش دێت لە زیندانەکانی هەسەدە و گواستەوەیان بۆ عێراق لەلایەن ئەمەریکاوە، بەم ڕەنگە ئەمەریکا لە ڕێگەی سوننە، واتە لە ڕێگەی داعشی نوێ و هەتەشەوە دەیەوێت هێزە دروستکرا و گرێدراوکانی ئێران لە ناوچەکەدا تێکبشکێنت پێش هێرشی ڕاستەوخۆ بۆ سەر ئێران، یان دەستپێکردنی جەنگێکی ناوخۆیی ئێران. بەشداربوونی تورکیاش لە هەر پیلانگێڕییەدا تەنها بۆ دژایەتی کوردە.
هەروەها هێزەكانی ئەمریكا بەتەواوەتی لە بنكەی سەربازی (تەنەف) لە سوریا كشاویەوە و ڕادەستی هێزەكانی حكومەتی سوریای كرد. كۆمەڵگەی تەنەف هەڵكەوتەیەكی ستراتیژی هەیە لە خاڵی بەیەكگەیشتنی سنوری سوریا و ئوردن و عێراق. کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لەم ناوچەیە دەبێتە هۆی بۆشایی ئەمنی و ئازادیی جوڵە بۆ پاشماوەکانی داعش لە بیابانەکانی سوریا و سنوری عێراق. ئەمەش جێگایی مەترسییە بۆ عێراق و ئێران. هەروەها لەگەڵ بە دەسەڵات گەیشتنی جۆلانی لە سوریا لە گەمەیەکی هەواڵگیری دا دەستڕاگەیشتنی ئێران بە میلیشیا و هێزە وابەستەکانی لە سوریا و لوبنان و یەمەن پەکخرا.
هەموو ئەو ئامادەکاریی و هەنگاوانە ئەمەریکا و پشتیوانیکردنی حکومەتی ڕاگوزەری سوریا و جموجوڵی سوننە و داعشی نوێ جارێ تەنها سیناریۆییە، ڕەنگە لەم تەنگەژانەش دا کودەتایەکی سوننی لە بەغداد ڕووبدات و سوننە ببێتەوە دەسەڵات لە عێراق دا. هیچ دوور نییە بە هاوشێوەی هۆزە عارەبییەکانی ڕەقە و دێرەزوو، قەتەڕ و سعودیا بە ملیۆنان دۆلاریان بۆ سەرۆک هۆزە عارەبەکانی کەرکوک، سەڵاحەدین، دیالە، موسڵ و ئەنبار نەناردبێت! لە ڕێکخستنی داعش و شانەنوستوەکانی داعش دا بەکارنەخرابێت!
بەشێکی داعش لە ڕابردوودا دەرئەنجامی ستەم و کوشتاری حکومەتی شیعە بوو لە ناوچە سوننە نشینەکان دا بە ناوی تیرۆر و شەڕی تائیفیەوە، بەڵام لە داعشی نوێ دا، زۆرێک لە داعشەکان بەرئەنجامی جیهادی نیکاحی داعشی کۆنە، کە چەتەگەلێکی سایکۆلۆژیا تێکشاون و خاوەنی هیچ تایبەتمەندییەکی کۆمەڵایەتی نیین، لە تەواوی دنیا توڕەن و لە جەنگێک دەگەڕێن تا غەزەبی توندئاژۆییانی تێدا خاڵی بکەنەوە، ئەمەش خواستی تورکیا و ئەمەریکا و ئیسڕائیلە. ژینگەی ناوچە سوننەنشینەکانی سوریا و عێراق-یش یارمەتیدەری خاڵیکردنەوەی غەزەبی داعشی نوێییە بە پیلانگێڕی ناوچەیی و نێودەوڵەتی، بۆ باڵادەستکردنەوەی سوننە لە عێراق و تێکشکاندی هەیمەنەی ئێران لە عێراق دا. ئەمە جگە لە هەوڵ و جموجوڵەکانی حیزبی بەعسی هەڵوەشاوە. شەڕی ئیسرائیل و ئەمەریکا لەگەڵ ئێران ئەگەر رووبدات یا نا، شەڕی گروپە تیرۆریستەکانی سەر بە جۆلانی و داعش دژی پێوەندەکانی ئێران هەر دەبێت ڕووبدات، ئەمریکا لە ئێستادا پێویستی بە بەرەیەکی سوننی مەزهەبە بۆ بەگژاداچوونی هیلالی شیعەی لوبنان و ئێران و عێراق.
پێشتر هەر ڕووداوێکی سیاسی و گوڕانکارییەکی سیاسی لە ناوچەکەدا ڕوویدا بێت لە بەرژەوەندی شیعە، بەتایبەت ئێران دا شکاوەتەوە، هەر لە شەڕی ئێران – عێراق و شەڕی کوێت و دەرکردنی عێراق لە کوێت، دواتر ڕووخانی ڕژێمی سەددام حسێن لە لایەن ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانەوە، (هەتا سەرهەڵدان لە ناوچونی داعش-یش هەر لە بەرژەوەندی نفوزی شیعە و ئێران دا بوو)بووە هۆی بەهێزبوونی شیعە لە تەواوی ناوچەکەدا، سوننەی عێراق پێیوایە نزیکەی سێ دەیەیە شیعە ستەمی لێدەکات، لەبەرئەوە بۆ گەڕانەوەی دەسەڵاتی پاشەکشە لە هیچ دەرفەتێک دا ناکات. چەتەکانی جۆلانیش لە بەشێکی زۆری ڤیدیۆکانیان دا باسیان لە هاتنیان بۆ عێراق دەکرد، محەممەد جۆلانی-ش وتویەتی: “باشترین خزمەتێک بە ئیسلام بە دەستهێنانەوەی هەر دوو پایتەختی ئەمەویی و عەباسی (دیمەشق و بەغداد)ە.”
مەترسییەکان لەسەر هەرێمی کوردستان زۆرە چونکە دەکەوێتە چەقی ئەم ململانێیە. تورکیا بەهۆی بوونی بنکە سەربازییەکانی ئەگەر شەڕ لە موسڵ و شەنگال دروست بێت، دەستوەردانی سەربازی فراوانتر دەکات، کە ئەمەش هەڕەشەیە بۆ سەر سەروەریی هەرێم. ئەمە جگەلەوەی هەر سوننە باڵا دەست بوون بە ناوی ئیسڕائیل دووەم و ئەنفال و فەتح ڕوو لە هەرێمی کوردستان دەکەن، هەر کاتێکیش ئیسڕائیل باسی لە پشتیوانی کورد کردبێت بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی دوژمنایەتی تورک و عارەبی سوننی بووە لە ئیسڕائیلەوە بۆ کورد، ئەمەش زیاتر لە قازانجی باڵادەست بوون و زیاتر پاراستنی ئاسایشی ئیسڕائیلە.
