رێبین هه‌ردی : کولتورێکی دڵڕەق .

کۆمەڵگای کوردی ئەگەرچی کۆمەڵگایەکی هەمەڕەنگ‌و فرەکولتورو پڕ لەجیاوازیە ، بەڵام کەمترین توانای هەڵکردن‌و قەبوڵکردنی یەک‌و رێزگرتن لەشوناسی یەکی هەیە . کۆمەڵگایەکی فرە کولتورە کە هەر بەشێکی بەشێوەیەک لەشێوەکان نیمچە داخراوە بەسەر بەشەکانی تردا . پـڕە لەجیاوازی ئەتنی ، مەزهەبی ، دینی کولتوری ، بەڵام توانای لێبوردنی لەیەک یەکجار نزم‌و حەزی بۆ تۆڵەکردنەوەو باراندنی رق ، یەکجار گەورەیە . لەهەمو بەریەککەوتنەکاندا ئەم توانای هەڵنەکردن‌و لێکنەبوردنە ئەتوانین بدۆزینەوە . بەتایبەتی لەتوانای تەحەمولنەکردنی هەڵەو لەنەتوانینی لێبوردن لەو کەسانەی بەهەر هۆیەک لەهۆکارەکان بوە ، هەڵە یان گوناهێکیان کردوە . 

دەتوانین ئەم توانای هەڵنەکردنە لەپەیوەندی‌ چەوساندنەوەو سەرکوتکردنی‌و ئەشکەنجەدانی‌ هەردو رەگەزەکەدا بدۆزینەوە . لەچیرۆکە تاڵ‌و دورودرێژەکانی‌ نەریتی‌ ژنکوشتن‌و پێشێلکردن‌و فەراموشکردنی ترسناکی‌ بەردەوامی‌ مافی‌ مناڵاندا بدۆزینەوە . دەتوانین لەنەمانی‌ توانای‌ هاودەردی‌و هاوسۆزی‌و تەنانەت بەزەییدا بدۆزینەوە بەرامبەر بەو کەسانەی‌ جیاوازن لەئێمە بیر یان رەفتار ئەکەن .
با لەژنکوشتنەوە دەست پێبکەین ، ئەم دیاردەیە چیە جگە لەقەبوڵنەکردنی جیاوازی‌ . ژنان دەکوژرێن لەبەرئەوەی‌ هەڵبژاردنێکی‌ جیاواز لەوەی‌ بۆیان دانراوە ، تاقیدەکەنەوە، ئەوان دەکوژرێن نەک هەر لەبەرئەوەی‌ جیاوازن ، بەڵکو ( وەک لەنوسینێکی‌ دیشدا باسمکردوە ) لەبەرئەوی‌ نمونەی‌ جۆرێک لەپەیوەندی‌ پێشکەشدەکەن کە لەسەر بنەمای‌ قبوڵکردنی‌ جیاوازی‌ دامەزراوە . ژنان چ وەک خوشک چ وەک دایک‌و چ وەک هاوسەر جگە لەرێزگرتن‌و خۆشەویستی‌ هیچ مەرجێکیان بۆ دروستکردنی پەیوەندی‌و خۆشەویستی‌ نیە . ژنان داواو مەرجی‌ چونیەکیان بۆ ئەو کەسانە نیە کە خۆشیاندەوێت . واتە ژنان جۆرێک لەپەیوەندی‌ پێشنیاردەکەن کە لەسەر بنەمای‌ جیاوازی‌و قەبوڵکردنی یەکدی‌ راوەستاوە . رەنگە هەر ئەم خاڵەش تەفسیری‌ ئەوەبکات بۆچی‌ لەدوای‌ راپەڕینەوە ژنان لەگشت گروپێک زیاتر لەبەردەم هەڕەشەی‌ لەناوبردن‌و ئەشکەنجەدان‌و توندوتیژیدان . ئەوەی لەژناندا جێگەی هەڕەشەیە تەنها سەر بەکولتوری ئەخلاقی جنسی‌و تابۆکانی ژیانی سێکسی نیە ، بەڵکو پەیوەندی بەو پێشنیارانەی ئەو جۆرە پەیوندییانەوە هەیە کە ژنان پێشکەش بەکۆمەڵگای ئەکەن . سەرکوتکردنی ژنان ، لەبەشێکیدا سەرکوتکردن‌و رێگرتنە لەجۆرێک لەپەیوەندی کە لەسەر بناغەی جیاوازی دامەزراوە ، نەک لەسەر بناغەی چونیەکی .
کارنامەی‌ کولتوری‌ ئێمە بەرامبەر بەمناڵ لەکارنامەی‌ کارکردنمان لەگەڵ ژناندا ، ئەگەر توندوتیژتر نەبێت ، ئەوا هیچی‌ لەو کەمتر نیە . کولتوری‌ ئێمە جۆرێک دروستبوە کە منداڵێتی‌ لەمنداڵان دەدزێت‌و زو گەورەیان دەکات . کەس دان بەبونی‌ مناڵدا نانێت . منداڵ دەبێت هەمیشە عاقڵ‌و ژیرو هێمن بێت . لاساری نەکات‌و هەمیشە لەژێر کۆنتڕۆڵ‌و چاودێریدا بێت . چەند مناڵ لەسەر پێکەنین لەپۆل یان لەسەر شکانی شوشەیەک لەماڵدا ، سەرکۆنەو سزا دراون ؟ نەک هەر ئەمە بەڵکو تەنانەت منداڵ ئەبێت کاربکات‌و وەک گەورەیەک بەرپرسیارێتی‌ ژیانی‌ ئابوری‌ خێزان لەئەستۆ بگرێت . لەسەر شەقامەکان چەند منداڵ ئەبینی یان شتومەک ئەفرۆشن یان بەردەستی باوکیان ئەکەن ، یان بۆیاخچێتی ئەکەن ؟ لەجیهانی‌ پەروەردەدا منداڵانی‌ ئێمە ناچاردەکرێن ، منداڵێتی‌ خۆیان لەبیربکەن‌و ئەو رۆحی‌ گەمەو بزێویەی‌ تیایاندا بکوژن کە خەسڵەتی‌ جیهانی‌ منداڵانە . بەکورتی‌ ئێمە لەمنداڵیەوە مرۆڤی‌ ئەم وڵاتە فێردەکەین بونی‌ تایبەتی‌ خۆی وەک تاکەکەسێک بدۆڕێنێت لەبەردەم بونێکی‌ کۆمەڵایەتیدا کە کۆمەڵگا لێی داوادەکات . منداڵ نابیت خۆی بێت‌و ئەبێت بەخێرایی گەر بەتوندوتیژیش بوە ، وەک ئێمەو هەمومان رەفتار بکات .
رەنگە زۆر هۆکاری جیاواز لەپشت ئەم جۆرە لەمامەڵەکردنەوە هەبن . کە رەنگە گرنگترینیان بریتی بێت لەپاشەکشێی بەردەوامی‌ کولتوری‌ شار لەبەرامبەر کولتوری‌ گوندا . لەشکستی‌ دروستکردنی‌ ئینیتمادا بۆ نیشتیمان لەبەردەم ئینتیما بۆ خێڵ‌و عەشیرەت‌و ناوچەدا . چونکە یەکێک لەگرنگترین خەسڵەتەکانی‌ شار ئەوەیە هێزو گروپی جیاواز لەیەکدی‌ لەناویدا دەژین‌و ئەوەی‌ کۆیان دەکاتەوە ئینیتمایانە بۆ شار ، واتە بۆ شوێنێکی‌ جوگرافی‌ نەک بەهایەیەکی‌ مەعنەوی ‌. لەکاتێکدا کولتوری‌ عەشیرەت گوند لەسەر بناغەی‌ چونیەکی‌و ئینتیمایان بۆ کۆمەڵێک بەهای‌ مەعنەوی‌ راوەستاوە . پرۆسەی‌ راگواستی‌ گوندەکان بۆ ناو شارو کۆچی‌ سروشتی‌ گوندەکان بۆ ناو ئیغرائاتی‌ شار لەلایەک‌و بەهێزبونی‌ عەشیرەتەکان بەهۆی‌ ئەو دەورە سەربازیەوە چ لەسەردەمی‌ رژێم‌و چ لەدوای‌ راپەڕینەوە دەیبینن لەلایەکی‌ دیەوە ، هەمو ئەمانە کولتوری‌ عەشیرەت‌و خێڵیان بەهێزکردوە کە بناغەکەی‌ لەسەر چونیەکی‌و هاوشێوەبون دامەزراوە .
هەمو ئەمانە وایانکردوە ئەو کولتورە بەهێزتربێت کە بناغەکەی‌ لەسەر چونیەکی‌ دامەزراوەو قبوڵی‌ کەسی‌ دی‌ جیاواز ناکات .
ئەم قەبوڵنەکردن‌و هەڵنەکردنە لەگەڵ جیاوازی‌و لێکنەبوردن لەگەڵ یەکتردا ، کە ئەگاتە سەر ئاستی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەتنی‌و مەزهەب‌و دینی جیاوازدا ، زۆر زەقترو راسیستیانەتر ئەبێت .
چیرۆکی‌ پێکەوەژیانی‌ کورد لەناوخۆیدا وەک نەتەوەیەک لەژێر پرسیاردایە ، چ بگات بەکارنامەی‌ لەگەڵ نەتەوەو مەزهەبی‌ دیدا . مێژوی‌ ئێمە مێژوی‌ بەردەوامی‌ شەڕی‌ جیاجیای‌ ناوخۆ بوە کە بەحساب یەک نەتەوەو یەک دین‌و مەزهەبیشی‌ هەبوە ، بێگومان لەگەڵ مەزهەب‌و ئەتنیە جیاوازەکانی ناوخۆشی ناتوانێت لێبوردو و دڵفراوان بێت . ئەو نەتەوەیەی‌ نەتوانێت لەگەڵ فرەڕەنگی‌ ناوخۆیدا بژی ‌، ئەستەمە توانای‌ قبوڵکردنی‌ نەتەوەو مەزهەب‌و دینی‌ دی‌ لەناوخۆیدا هەبێت . ئێمە کە فێرنەبوبین فرەدەنگی‌ ناو یەک نەتەوەو یەک دین قبوڵبکەین ، چۆن دەتوانین فێری رێزگرتن لەکولتورو نەتەوەی دی‌ بین .
بێگومان هۆی‌ سەرەکی‌ ئەم قبوڵنەکردنەش ونبونی‌ بیرۆکەی نیشتیمانە لەفانتازیای‌ زۆرینەی‌ خەڵکی‌ کوردستاندا . نیشتیمان وەک جوگرافیایەک کە هەمومان کۆدەکاتەوەو تەنهاش ئینتیمامان بۆ ئەم جوگرافیایە بەسە بۆئەوەی‌ جۆرێک لەهاودەردی‌و هاوسۆزیمان لەناودا دروستبکات ، نەبۆتە بەهایەکی‌ سەنتڕاڵ لەژیانی‌ کولتوری‌ ئێمەدا . کۆمەڵگای‌ ئێمە دۆخێکی‌ پارچە پارچە دەژی‌ کە تاهەنوکەش تیاییدا ئینتیما لۆکاڵیەکان ، دەیانجار لەئینتیما گەورەکان بەهێزترە . چونکە تاهەنوکەش لەکۆمەڵگای‌ ئێمەدا ئەوی‌ مافی‌ تاکەکان دەپارێزێت ، ئینتیمایان نیە بۆ نیشتیمان ، بەڵکو ئنیتیمایانە بۆ پیکهاتە لۆکاڵیەکان : خێڵ ، عەشیرەت ، حیزب .
کۆمەڵگایەکیش کە بیرۆکەی‌ نیشتیمانی‌ تیا ون بو ، واتە ئەو سەقفە مەعنەویەی‌ تیادا ونە کە جیاوازایە لۆکاڵیەکان دەخاتە ژێرباڵی‌ خۆیەوە . ئەم دۆخە وایکردوە هەڵوێستی‌ ئێمە بەرامبەر بەنەتەوە جیاوازو ئەتنیەکانیش ، هەڵوێستی‌ جیاوازو پارچە پارچەبن‌و ئەوەشی‌ شانۆی‌ روداوەکان داگیردەکەن ئەم هێزە لۆکاڵیانە بن . کۆمەڵگای ئێمە کۆمەڵگایەکی دڵڕەقە بەرامبەر بەجیاوازیەکانی ناوخۆی‌و نالێبوردەیە بەرامبەر بەئەتنی‌و مەزهەب‌و دینە جیاوازەکانی خۆی .

سەرچاوە – ئاوێنە

 بەکلیک کردنە سەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەنێریت بۆ هاوڕێکانت

 

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies