فەوزی ڕەمزی : ساڵ و ڕۆژمێری ( کوردی ،، عارەبی ،، زاینی ،، ئێرانی ) .

بەشی چوارەم :

ساڵی هەتاوی ( خورشیدی ) واتە ساڵی ئێرانی .
ئەم رۆژمێرە بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئێران و ئەفغانسان / دا پەیڕەو دەکرێت. ساڵی هه‌تاوی ( خورشیدی ) له‌ بنه‌ڕه‌تدا دەگەڕێتەوە بۆ سەرودەمانی بابلی و كلدانییه‌كان كه‌ یەکێك بوون لە شارستانییه‌تێكی کۆن و دێرین . پارسەکان لە پێشدا ڕۆژمێری تایبەتی خۆیان هەبوو کە مووگە زەردەشتییەکان زۆر بە وردی دایان ڕشتبوو ، بەڵام کاتێك ئیسلام ناوچەکەی گرت و لەبەر بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان کە بەرامبەر وەرگرتنی باج و خەراج و جزییە ، هاتن هەموو ڕۆژمێرکانی تریان لابرد و ڕۆژمێری کۆچی / یان بەسەردا سەپاندن .
بەڵام لە کۆتایی سەدەی پێنجەمدا و لە سەرودەمانی ( جەلالە ئەلدین مەلەكشای‌ سەلجووقی ) دا ڕۆژمێرێکی نوێیان تایبەت بە خۆیان هێنایە ئاراوە . جەلالەدین شا داوای لە ” عومەر خەیام ” ی شاعیر و ماتماتیکزان و ئەستیرەناسی بەناوبانگ کرد کە هەوڵی بخاتەگەر لەم بوارەدا ، ئەویش بە یارمەتی و هاوکاری چەندین زانا و ئەستێرەناسی ئەو سەردەمە هەستان بە دانان و رێکخستنی ئەو ڕۆژمێرە کە هەتا ئێستایش هەر بە ” ڕۆژمێری جەلالی ” دەناسرێت . ئەوەی شایانی باسی لێوەکردنە ئەوەیە ، کە ڕێژەی هەڵە لە ڕۆژمێرەکەی عەمەر خەیام و ئەو کۆمەڵە زانایانەدا ئەوەیە بە هەر ڕۆژێك لە 3.8 ملیۆن ساڵدا بەرامبەر بە ڕێژەی هەڵە لە ڕۆژمێری زاینییدا ئەگاتە ڕۆژێك لە 3300 ساڵدا . لەو ڕۆژمێرەدا ساڵ لە 12 مانگ پێکهاتووە و مانکیش 30 ڕۆژ بوو بەڵام لە کۆتایی ساڵدا ( 5 ڕۆژ ) بە زیادە دەمایەوە و لە ساڵی پڕیشدا (‌ leap year) ئەوا( 6 ڕۆژ ) بە زیاد دەمایەوە . ئەم ڕۆژمێرە تا سەرودەمانی ( ڕه‌زاشای په‌هله‌وی ) ، کاری پێدەکرا ، بەڵام له‌ ساڵی 1925دا ڕۆژژمێرێك كه‌ هەر له‌سه‌ر بنه‌مای ڕۆژژمێری جه‌لالی ئاماده‌ كرابوو ئاراسته‌ی په‌رله‌مانی ئێران كرا و بوو به‌ ڕۆژژمێری دەوڵەتی ئێران . ئەم ڕۆژژمێرە به‌گوێره‌ی سووڕی زه‌وی به‌ ده‌وری خۆردا ( خورشید ) داڕێژراوه‌ ، بۆیه‌ پێی ده‌ڵێن : ڕۆژژمێری خورشیدی واتە هه‌تاوی . هه‌ر ساڵێك نزیکه‌ی 365 ڕۆژ ، 5 کاژێر و 49 خوله‌که‌ .

یه‌كه‌م ساڵی ڕۆژژمێره‌كه‌ :
ساڵی ده‌ستپێكی ئه‌و ڕۆژژمێره‌ ، واته‌ ساڵی یەکی ڕۆژژمێره‌كه‌ ، ئه‌و ساڵه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری ئیسلام (د.خ.) له‌ شاری مه‌كکە / وه‌ كۆچده‌كات بۆ شاری مه‌دینه ( ساڵی 622 ی زایینی ، لای هەندێکیش دەڵێن ساڵی 621 )‌ بوو . هه‌ر بۆیه‌ به‌ ساڵی هه‌تاوی ده‌ڵێن : ساڵی کۆچیی هه‌تاوی یان هجری شمسی .
بەڵام ئەوەی گرنگە دەمەوێت باسی لێوە بکەم ئەوەیە کە شای ئێران ( موحه‌مه‌د ڕه‌زا په‌هله‌وی ) ، ویستی ساڵی یەکی ڕۆژژمێره‌كەیان‌ بكاته‌ كاتێك كه‌ ئیمپراتۆریی ماد هەرەسی هێنا و ڕووخێنرا و ئەوجا پاشایه‌تیی ” هه‌خامه‌نشی پارس  ” بۆ یه‌كه‌م جار له‌ ئێراندا ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ ده‌ست .
له‌ ڕێكه‌وتی 24 / 12 / 1354 مه‌جلیسه‌كانی پەڕلەمان و پیران بڕیاریان دا كه‌ ده‌ستپێكی ڕۆژژمێری ئێرانی ببێته‌ ده‌ستپێكی پاشایه‌تیی كوروش ( یه‌كه‌م پاشای هه‌خامه‌نشی كه‌ ئیمپراتۆریی ماد / ی ڕووخاند و به‌و جۆره‌ پارسه‌كان ده‌سه‌ڵاتیان گرته‌ ده‌ست ) .
له‌ ده‌ستپێكی ساڵی 1355دا ڕۆژژمێری پاشایه‌تی به‌كارهێنرا و بوو به‌ ساڵی 2535ی پاشایه‌تی . به‌ڵام به‌ سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشی ئێران كه‌ بوو به‌ هۆی‌ ڕووخانی حكوومه‌تی پاشایه‌تی له‌ ئێراندا ، ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ تێك چوو و له‌ ڕێكه‌وتی 5 / 6 / 1357 دا ڕۆژژمێری پاشایه‌تی هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه‌ و بووه‌وه‌ به‌ ( كۆچیی هه‌تاوی واتە هجری شمسی ) .

یه‌كه‌م ڕۆژی ڕۆژژمێره‌كه‌ :
ڕۆژی ده‌ستپێكی ڕۆژژمێره‌كه‌ ، كرایه‌ یەکی به‌هار، كه‌ 1ی نه‌ورۆزی ئه‌و ساڵه‌ بوو كه‌ په‌یامبه‌ری ( د خ ) ئیسلام تێیدا كۆچ (هجرت) ی كردبوو بۆ مه‌دینه‌ . (1/1/1 ی ساڵی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر بوو له‌گه‌ڵ ڕۆژی هه‌ینی 19ی مارتی 622 ی زایینی) .
كه‌وا بێت ساڵی 1ی هه‌تاوی = ساڵی 622 ی زایینی ، واته‌ ساڵی زایینی 621 ساڵ له‌ ساڵی هه‌تاوی زیا‌تره : 622 – 1 = 621 .
که‌وا بێت ، ئێرانییه‌کان له‌ ڕۆژژمێری جه‌لالیدا به‌ تیرێك دوو نیشانیان پێکاوه‌ ، هه‌م مێژوو و هەم دابونه‌ریتی خۆیان پاراستووه‌ ، لە هەمان کاتیشدا ڕۆژێکی گرنگی ئیسلامییان به‌کار هێناوه‌‌ :
1 – یه‌که‌م ڕۆژی ساڵ ، 1 ی نه‌ورۆزه‌ ، که‌ دابونه‌ریتێکی دێرینه‌ی خۆیانە .
2 – یه‌که‌م ساڵی ڕۆژژمێره‌که‌ ، واته‌ ساڵی 1 ی ڕۆژژمێره‌که‌ ، ساڵی کۆچ (هجرت) ی پێغه‌مبه‌ری ئیسلامه ( د خ ) له‌ مه‌ککه‌ بۆ مه‌دینه‌‌ ، که‌ بۆنه‌یه‌کی گرنگه‌ له‌ جیهانی ئیسلامدا .
مانگه‌کانی ڕۆژژمێری ئێرانی ، كه‌ بنه‌ڕه‌تی ئاڤێستایییان هه‌یه‌ بریتین له‌ :
* به‌هار / ( فەروەردین 31 ڕۆژە ،، ئەردیبەهێشت 31 ڕۆژە ،، خورداد 31 ڕۆژە ) .
* هاوین / ( تییر 31 ڕۆژە ،، ئەمورداد 31 ڕۆژە،،شەهریوەر 31 ڕۆژە ) .
* پاییز / ( میهر 30 ڕۆژە ،، ئابان 30 ڕۆژە ،، ئازەر 30 ڕۆژە ) .
* زستان / ( دەی 30 ڕۆژە ،، بەهمەن 30 ڕۆژە ،، ئەسفەند 29 یا 30 ڕۆژە ) .
گۆڕینی ساڵی زایینی بۆ هه‌تاوی :
لەبەرئەوەی ساڵی زایینی و ساڵی هه‌تاوی له‌ یه‌ك ڕۆژدا ده‌ست پێناكه‌ن ، كه‌واتە ناشتوانن به‌رانبه‌ری یه‌ك بوەستنەوە .
ئەوجا بۆ گۆڕینی ئه‌و دوو ساڵە بۆ یه‌كتری دوو ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ :
1 – ئه‌گه‌ر له‌ نێوان 1 ی یانوار ‌( کانوونی دووەم ) هه‌تا 20- 21 ی مارت ـ به‌سته‌ به‌وه‌ی كه‌ نه‌ورۆز بكاته‌ كام له‌و ڕۆژانه‌ ـ (1 ی نه‌ورۆز ) ی ئه‌و ساڵه‌ زایین/ ییه‌ بێت ، 622 ساڵ له‌ ساڵه‌ زایینییه‌که‌ که‌مده‌که‌ینه‌وه‌ .
بۆ نموونه‌ بۆ ساڵی 2016ی زایینی ئەوا ده‌کاتە : 2016 – 622 = 1394
2 / ئه‌گه‌ر دوای 20 – 21 ی مارت ( ١ی نه‌ورۆز ) هه‌تا کۆتاییی ئه‌و ساڵه‌ زایینی/ یه‌ بێت ، 621 ساڵ له‌ ساڵه‌ زایینییه‌که‌ که‌م ده‌که‌ینه‌وه‌ .
بۆ نموونه‌ بۆ ساڵی 2016ی زایینی ئەوا دەکاتە : 2016 – 621 = 1395 . هەروەها بە پێچەوانەیشەوە ئه‌گه‌ر ساڵی هه‌تاویمان هه‌بێت و بمانەوێت بیکه‌نه‌ زایینی ئەوا به‌پێچه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ کار ده‌که‌ن : 1394 + 622 = 2016 ز،،، 1395 + 621 = 2016 ز .
بۆمانده‌ر كه‌وت كه‌ ڕۆژژمێری ئێرانی ، هاوکات که‌ ڕۆژژمێرێکی هه‌تاوییه‌ ، ڕۆژژمێرێکی کۆچیشه‌ .

کلیک بکەرە سەر سمبولەکانی خوارەوەو ، ئەم بابەتە ئاشنا بکە بە هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies