abas-weli

کاردۆخ : وەڵامێکی سەر پێیی بۆ عەباسی وەلی .

شەڕی نیشتمانیی و جەفەنگی ئاکادیمیانە 

هیدایەت جان ناوێک چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ عەباسی وەلی کردووە و هێندێک پرسی گرێدراوی بە دۆخی ئێستای باشوور لەگڵدا هێناوەتە ئاراوە و لە ماڵپەڕی وشە لە ١٦/٠٨/٢٠١٤ دا (http://wishe.net/index.php/interview/2242-2014-08-16-08-46-57)بڵاوی کردووەتەوە کە بە پێویستمان زانی وەڵامیان بدەینەوە و ماکەی بۆچوون و هەڵسەنگاندنەکانیان شی بکەینەوە و بیخەینە بەرچاوی گشتیی.

هەباسی وەلی لە ئاستی ئاکادیمیکی دابەزیوەتە سەر ژۆرناڵیزمی میدیایی و وازی لە شێوە وشێوازی زانستی و ئاکادیمیانە هێناوە و بە چەشنێ ئەدوێ کە بابەتی ناو چاخانە و سەرشەقامە. هەباسیش کە لە جیهانی ئاکادیمیادا شکاوە و خۆی وەک دۆڕاوێک ئەبینێ ، بۆچوون و وتەکانی بە شێوەیەک دائەڕیژێ و دەری ئەبڕێ کە پێداویستی و داخوازی پرسیارکەرانی دابین بکات . ئەو بەرانبەرەکەی باش ئەناسێ و ئەزانێ کە لەچی ئەگەڕێن . کە بێتە سەر کێشەی کورد و ڕەوتی گەشە و پەرەسەندنی کوردایەتی ، هەباس یەکێک لەو پێڕە خەڵکەیە کە بۆچوون و بیرۆکەی دژە مێژویی و نازانستانە ونەزۆکیان ، زانراوە بۆ ئاکادیمیای کورد بەتایبەتی ، و بۆ رۆشنبیری کورد بە گشتی . هەباس وەک هاوبیرەکانی ، بەرهەمی ڕەوتی توانەوە و فەوتانی ((assimilation خەڵکی شارەکانی کوردستانن کە بە بیرو هزری ژاراویی داگیرکەرانی کوردستان فرچک دراون .   ئەمەش دیاردەیێکی مێژوییە و لە دۆخی ئێستادا ماڵە بە سەر کوردەوە . هەباس وەک زانیومە لە کوردستان گەورە نەبوە و زمانەکەشی دەری ئەخات کە لە  گیانی کوردەواریەوە زۆر دوورە .

کوردستان لەم ماوەی دوایانەدا کەوتوەتە دۆخی شەڕی نیشتمانیی و شەڕەکەش هەم لە روانگەی سەربازی و هەم کۆمەڵایەتی یەوە بەربڵاوە جا ئیتر با بارە سیاسیەکەشی بوەستێ کە بە تێکرا درێژەی قەیرانێکی زۆر گەورەتر لە ئاستی ناوچەیی و جیهانیشە . کوردستان بە نیمچە دەسەلاتێکەوە ئاوێتەی ئەم یاریە سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی و مێژویی یە بووە . کێشەی ناوخۆ و بەرهەمی مێژویی داگیرکراویی و توانەوەی بەشێکی گرینگی هێزە کۆمەڵایەتیەکانی کۆمەڵگای کوردەواری لە شارەکان و توێژی خوێنەوار کە هەباس بە مودێڕنیان ناو ئەبات ، نەک هەر یارمەتیدەری پێشکەوتن و گەشەی کوردستان لە هەموو بوارێکەوە نین بەڵکوو هەر وەک ڕابردوو بونەتە کۆسپ و لەمپەر و لە بواری سیاسی  و کۆمەڵایەتیدا بونەتە سەرچاوەی ئالۆزی و تێکچڕژاویی کۆمەڵایەتی .

سەرهەڵدانی ڕەوتی ئیسلامی لە ناوچەکەش کە ڕۆژئاوا و لە پێش هەمویشانەوە ئامریکا رێکیان خست و سازیان دا ، کوردستانیشی گرتوەتەوە ، تاڕادەیەک کە لە سلێمانی لە پارتی بەهێزترن و لە دهۆک لە یەکیەتی نیشتمانیی لە پێشترن . ئەم ڕەوتە لە کوردستان هێژ لە قۆناخی ئیسلامی مەکەدان و ماویانە تا بگەنە قۆناخی مەدینە بەگوێرەی تاکتیک و فێڵی ناسراوی ئیسلامی . ڕووداوەکانی بەردەرکی سەرای سلێمانی دەری خست کە ئەو هێزە چی لە باردایە و چۆن دەبێتە هۆکارێک بۆ لە خشتە بردنی ڕەوتی کوردایەتی . ئەو ئاژاوە کە وا رێکخرابوو و سازکرابوو کە بەروە کارەساتێک لە مێژوی کوردا بڕوات ، دەری خست کە توێژە مودێڕنە مشەخۆرەکەی هەباس بوونە هۆی ئەوەی بانکی جیهانی و IMF کوردستانی سەربەخۆ هەر لەکاتێکەوە کە هێشتا لە ناو منداڵدانە ، بکەن بە ژێر قەرز و قۆڵەی ماڵوێرانکەریانەوە . ئەوەی گۆڕان وەک نوێنەری سیاسی ئەو توێژە کردیان ڕاست درێژەی ڕەوتی بەکرەجۆی گۆڕین و کارەساتی ٦٦ ی باشوور بوو .

لە پێوەندی لەگەڵ ئەم توێژەدا ئەوەی ئەمڕۆ ئەبێ زۆر بە سووری سرنجی بدرێ ئەوەیە کە ڕۆژئاوا بە گشتی زۆر بە گەرمی خەریکی ئەوەیە کە لە لایەن خۆیانەوە و بۆ مەبەستی دیاریکراو و چاوەڕانکراوی بەرژەوەندیی خۆیان ، پێخۆری بیرو هزری سیاسی و کۆمەڵایەتی و تێئوریکی و تەنانەت مێژوویی بۆ ئەم توێژە لە ئاستی جیهانیا دابین بکەن و زۆرێک لە ناوەندە زانستی و توێژەروەکانیان بە بەربڵاوی کاری لە سەر ئەکەن .

هەباسی وەلی بەرهەمی ئەو ڕەوتەیە و زۆریکی تریش سەریان هەڵداوە کە تز و تزەڵۆک و بیرۆکەی نەزۆک ودانسقەی مامۆستا ڕۆژئاواییەکانیان بە فیزێکی ئاکادیمیانەوە دەرخواردی توێژەکەی خۆیان ئەدەن و بۆ ستراتیژیکی درێژخایەن پەروەردەیان ئەکەن . ڕووی هێرشی ئەم بابەتە بە ناو ئاکادیمسینانە لە مێژوو و دیاردە مێژووییەکانی ئەو کۆمەڵگایانەیە کە کاری لە سەر ئەکەن . ئەوەی لە ئاکامی ڕەوتی ڕەسەن و خۆماڵیانەی کۆمەڵگا ئیمڕۆ ماوەتەوە و درێژە بە ژیانە مێژووییەکەی ئەدات ، ئەبێ بەگوێرەی بیرۆکەی وان چەواشەکاران لەناو بچێت و سەرکوێر بکرێت و لە دواڕۆژیش دا کۆمەڵگا لە مێژووی خۆی بە گشتی داببڕن.

ئەوەتا ناسیۆناڵیزمی کورد بەلای هەباس و هاو پێڕەکەی ئەێیتە ناسیۆناڵیزمی شوانکارە. تەنانەت بوونی کورد وەک دیاردەیێکی مێژوویی نکولی هەڵنەگر دەخرێتە ژێر پرسیارەوە و بیر و هزری نەتەویی کورد کە لە ڕوانگەی مێژووییەوە فڕی بە سەر ناسیۆناڵیزمی ڕۆژئاواییەوە نیە ،بە بەرهەمی دەستێوەردانی ئابووری و کۆمەڵایەتی سەرمایەی داگیرکاران و لەویشەوە سەرمایەداری جیهانیەوە ئەبەستنەوە. شێواز ( methodology )  ئەمانە هەمان شێوازی کۆمۆنیستی مردارەوە بوو و بێنرخکراو و ماتریالیزمی مێژوویی لە باری زانستیەوە پوچەڵ کراوەی کۆمۆنیستەکانە کە هیچ جێگا و شوێنیکی مێژوویی بۆ مرۆڤ و کۆمەڵگای مرۆڤایەتی بە کوردستانیشەوە لە دەروەی ڕۆژئاوا و سەرمایەی پارەپەرست و سووخۆرەکانی جیهانی زاڵ بە سەر ڕۆژئاوا، ناهێڵنەوە و ئەو ملیارد ملیاردە خەڵکە ڕەنگاوڕەنگ و هەمە چەشنەی جیهان ئەکەونە دەرەوەی بازنەی مێژوو ونرخێکیان نامینێ. ئەمەش لەگەڵ ئەوەدا کە هیچ بنەماێیکی زانستی نیە، هزرێکی ڕەگەزپەرەستانیە کە لە ڕۆژ ئاوا سەری هەڵدا و لە کۆمۆنیزم دا زۆر زەقە.

لە سەر ئەم بنەما بێ ناوەرۆک و نازانستی و ڕەگەزپەرستانەوە سمکۆی شکاک ئەکەنە کابراێیکی دڕ و تاڵانکەر و زۆربەی زۆری کاسایەتیە مێژووییەکانی کورد ئەکەونە بەر پەلاماری خەڵکانێک وەک هەباس و فەریدەی کوهی کەناری هاوبیری. ئەوەی کە شێخ عەبدلسەلامی بارزانی (کاکە) پتر لە سەد ساڵ لەمەوێیش گەڵاڵەی مافی ئافرەت و پێکەوەژیان و یەکسانیی گەلانی زۆر زۆر پێشتر لە ڕۆژئاوا ڕاگەیاند و بە کردەوە بەرێوەی برد بەلای بابەتە خەڵکی وەک هاباس و کەناری و شوێنکەوتەکانیان لە سلێمانی و هەولێر، شیاوی سرنج و لێ وەدبونەوەی سور نیە. هەر لەم پێکیە هەباس بەرنامەی ئابووری هەرێمی کوردستان بە دیواخانی ئاغا وات ئەزانێ و پێشی وایە کە هەرێمی کوردستان فەرهەنگی سیاسی نیە و ئەو دۆخە  ئاڵوز و قەیراناوییەی شەڕی نیشتمانیی ئێستا پێکی هێناوە بەرهەمی ئەو بێ فەرهەنگی یە و ئیتر وەک ( reductionist ) یەکچاوێکی ڕاستەقینە تێکڕای هۆکارە ناوخۆیی و دەرەکیەکان نابینێ و بە تەماشە خۆی وەک ئەکادیمیسینێکی چازان پێمان بفرۆشێ.

هەباس وەک ( tv embedded commentator    ) لێکۆڵەریکی ناوئاخنی تەلەڤیزیونی و لەو ئاستەدا، باسی فرمانی سەربەخۆیی کوردستان ئەکات و لەوە تێ نەگەیشتوە و نایەویێ و ناتوانێ تێ بگات کە ئەو فرمانە فرمانێکی مێژووییە و ڕوودای ڕۆژانەی سیاسی و سەربازی کارێکی ئەوتۆی نیە لە سەری. هەباس ئەوە نابینێت و لە بیسەران و خوێنەرانیشی کوێرۆ ئەکات کە باشوور بە کردەوە سەربەخۆیە و لە ماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوودا هەنگاوی زۆرباشی لەم ئاقارەوە هەڵگرتووە. لۆ کەسێک کە چکێک شارەزایی لە سیاسەتی ڕاستەقینە (real policy ) بێت و هەباس ئاسایی ئالوودەی بیرۆکەی ناڕاست و دوور لە ڕاستی و خەیاڵاویی ئاکادیمیە سەر کورسی نشینەکانی ژوورە دێوەرژەنگ گرتووەکان (small room chaired scholarship) نەبووبێت، ئەزانێ کە شەڕ و قەیرانی ئێستا و هەڵس وکەوتی دەسەڵاتدارانی باشوور لەم پێوەندیەدا زۆر باش فرمانی سەربەخۆیی کوردستانی زەق کردوەوتەوە و لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەوەشدا پێشیان خستووە کە لێزانیی و لێهاتوویی وپلەی بەرزی ئاستی سیاسەتکارانی باشوورئەسەلمێنێ. بۆچوونی هەباس لەم بوارەدا جەفەنگە و ئاستی شپڕێوی هەباس دەرئەخات.

لە پێوەندی لەگەڵ کێشەی چەک وتەیار کردنی هێزی پێشمەرگە بە تفاقی تازەبابەت و پێویست، هەباس دیسان نەزانیی و چەواشەکاریی بەمەبەستی خۆی ئاشکرا ئەکات. هەموو کەسێک لە کوردستان و دەرەوەش و تەنانەت خەڵکی چاخانەکانیش گشت ئەزانن و ئاگادارن کە باشوور هەموو هەولێکی لەم بوارەدا داوە و هۆی ئەوەی سەرنەکەوتووە تا ئێستا ، ئەوە نیە کە هەباس بەمەبەست باسی ئەکات. نەزانیی ڕووت ( total ignorance ) و چەواشەکاریی هەباس بە ڕاستی جێگەی سەرسووڕمانە. هەباس بەمەشەوە ناوەستێ و باسی ئەوە ئەکات کە ئامریکا، سوریە و تورکیەشی لەگەڵدا بێت، داعشی بۆ ئەوە ساز کردووە و ئەی هێڵێتەوە کە حكوومەتی یەكگرتووی نیشتمانیی لە عێراقدا بەدی بهێنێ. بە گوێرەی ئەم هەڵسەنگاندنە سەیر و سەمەرە ( wild notion and speculation ) ی هەباس، ئەبێ ئامریکا زۆر شپڕێو بێت و تێکڕای کەرەستەی ئابووری و سیاسی و سەربازی و دیپلۆماسی خۆی لە کیس چووبێت و ئاوەها ڕێبازێکی کە هەباس ئاماژەی پێ ئەکات، ڕەچاو کردبێت. تەنانەت ژۆرنالیستە پسپۆڕ و پیشەییەکان، جا ئیتر با ئاکادیمەکان بەگشتی وازلێ بێنین، ئەزانن کە قووڵ بوونەوە و زەق بوونەوەی قەیرانی سیاسی و سەربازی عێراق بەرهەمی حكوومەتی یەكگرتووی نیشتمانیی یە. داڕێژەران و بەرێوەبەرانی سیاسەتی ڕۆژئاوا و زۆر لەوانیش گرینگتر،ئامریکا بە پێشینە و مێژینە و ئەزمونی دەوڵەمەندی سەدان ساڵە، لەو ئاستەدا نین کە هەباس بازرگانی پێوە ئەکات. بە پێچەوانەی بۆچوونە سەمەرەکەی هەباس، ئەوەتا ئەبینرێ و ئەبیسرێت کە سیاسی و پسپۆڕ و تەنانەت مێژونووس و مێژووکاری ڕۆژئاوایی و لە پێش هەمووشیانەوە ئامریکایەکان  لە سەربەخۆیی کوردستان ئەدوێن و هێدی هێدی باسی دەسکاری سنوور لە عێراق و ناوچەکە ئەکەن و فرمانی سەربەخۆیی کوردستانیش بووەتە وتەی ڕۆژانەی سەر زاری میدیا و دەزگای ڕاگەیاندنی جیهانی.

ئەوەی کە ڕاستە و ئەبێ ئاماژەی پێبکرێت ئەوەیە کە قەیرانی هەنووکەی کوردستان و دۆخی شەڕی نیشتمانیی کوردستان درێژەی ڕەوتی قەیرانێکی دوور و درێژە و ڕوولە پەرەسەندن و قووڵ بوونەوەیە و لە مێژە دەستی پێکردوە و هێشتا نەگەیشتوەتە قۆناخی دوایی. هەر بۆیە پسپۆڕانی زانستی کۆمەڵایەتی و سیاسی و مێژوو بە پارێزەوە هەڵس وکەوتی لەگەڵ ئەکەن. ئەوەش کە زانایانی لێزان و دڵسۆزی خۆماڵی پێوەی خەریکن لە جێگەی خۆی دایە و ئەبێ لەئاقاری بەرژەوەندیی گشتیی نەتەوەیی و نیشتمانیی یەوە کاری بۆ بکەن و ببنە هۆکاری ڕێگە خۆشکەر بۆ سەرکەوتنی کورد بە سەر ئەم قەیرانەدا. لە دۆخی تایبەتی و دەگمەنی شەڕی نیشتمانیی و نەتەوەیی کوردستان کە دەق بە پێچەوانەی چەواشەکارییە قیزەونەکەی هەباسی وەلی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانی خرۆشاندووە و لە ئاستێکی پێشتر نەبینراو و نەزانراو جووڵاندووە، ئەرکی سەرشانی زانایانی کورد لە هەموو بوارەکانا ئەوەیە کە بۆ هەرچی باشتر و کارامەتر و بەبڕشتتری رێکخستن و سازدانی ئەو هێزە گەورە و گرانە کۆمەڵایەتی بە گەرمە و سوور هەوڵ بدەن. ئەرکەکە ئەوەندە قورس و گران و بەربڵاوە کە بە دلنیاییەوە سیاسیەکانی کوردستان بە تەنیا پێی ناوەستن. لە شەڕی نیشتمانیی دا و ئەو دۆخە کۆمەڵایەتیە کە ئەیخوڵقێنێ، ئیتر ڕۆژی ململانێی ئاکادیمیایی باوی ڕۆژانی ئاسوودەیی نیە. بۆ کورد بە پێشینە و سامانی پڕ دەوڵەمەندی فەرهەنگ و داب و نەریتی جەنگاوەرانەی پێشمەرگانەوە (  warrior culture) کە ئێستا بووەتە مایەی سەربەرزی و شانازی بۆ نەتەوەی کورد، ڕۆژ ڕۆژی پێشمەرگە و پێشمەرگایەتی یە لە هەمو بوارەکانەوە و ئەش بینین کە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بە شاری و دێهاتەوە و بە گەورە و بچووکەوە و بە ژن و پیاوەوە بەشداری چالاکی شەڕی نیشمانیین وداستان و ئەفسانەی مێژوویی خۆڕاگریی و بەرخۆدان تۆمار ئەکەن. لێمان پیرۆز بێت.

کوردستان تەنانەت لەم دۆخە قەیراناویی یەی ئێستادا کە حکومەتی یەکگرتووی نیشتمانیی عەرەبی عێراقی نان و ئاوی مانگانەی لێ بڕیون، بووەتە ماڵەباوان و شوێنی حەسانەوە و داڵدەی ملیۆنێک و چەند سەد هەزار لێقەوماوی قەیرانی ناوچەکە و هەتا ئێستاش سەرڕای تەنگەژە و کەمایەسی و ئاریشەی  ئابووری و سیاسی، کەمی نەهێناوە وبووەتە جێگەی ئافەرینی گشت جیهان کە خۆی لە خۆیدا جێی شانازیە و سەرکەوتنێکی هەرە گەورە و مەزنە بۆ نەتەوەی کورد. بێ لە سیاسیەکانی ڕۆژئاوا، ئەوەتا پاپا وەک گەورە پیاوی جیهانی کریستیان شەڕی پێشمەرگەی کوردستان بە ڕەوا و ڕاست ئەزانێ کە لە مێژووی مرۆڤایەتی دا وێنەی نەبووە. ئەمە ئەو کوردستانەیە و ئەو بابەتە دەسەڵاتداریەی کوردستانە کە هێشتا لە دایک نەبووە، ئافەرینی تێکڕای جیهانی مرۆڤایەتی بە ئاکاری مرۆڤانەی بە جێ ماوی مێژوومان هەر لە شێخانی نەهری و پالۆ و گەنجۆ و دێرسم هەتا شێخ مەحموود و شێخ عەبدولسەلامی بارزان، بۆ خۆی دەستەبەر کردووە. دەمڕاسانی سەرچەوران و بە ناو مودێڕن باش ئەزانن کە لە باری مێژوویی و کردەوەیی یەوە کێشی ئاوەها ئەرکێکی گران و زراڤی مێژوویی یان نیە. دەبا لە دۆخی شەڕی نیشتمانیی کوردستانا ئەمانیش بێنە ڕیزی پێشمەرگایەتی وهەروەها فەرهەنگ و دابی پێشمەرگایەتی کۆمەڵایەتی و سیاسی و رێکخستن و سەربازی بکەنە رێچکەی هەنووکەیی یان و شەڕ دەندووک و چڕەکەوی ناو ژووری تەلەڤیزیۆنەکان و ژووری فێرگەکان دابنێن بۆ کاتی ئاسوودەیی کۆمەڵایەتی.

کۆمەڵەی یەکسانیی کوردستان

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies