Gil-Dulus

ئەبوبەکر جاف : ئـەکتوێل / ڤێرتوێل لای دولوز .

لە پێناو ژیانێکی ئـیماناس و ئـیماناسی ژیاندا 

بەشی یەکەم .
کۆمەڵێک کاتیگۆری ئـۆنتۆلۆژین ، ئـەکتوێل دۆخی شتە ماتریالییەکان و ئـامادەبوونیانە ، ھەرچی ڤێرتوێلە ڕووداوی نا ماتریالی و مەجازی و نا بەرجەستەبووە ، ڕابوردوو ، ئـیدیالی . ئـاڵووێرو ئـاڵوگۆریان تەرجومەکردنی دینامیکی ئـەوەیە ، کە دێت و بەڕێوەیە ، دینامیکی ئـایندە وەک تەفازولی و داھێنان و خولقاندن .
ڤێرتوێلی بنەمای بوونی شتەکانە ، دابەش نابێت بەسەرخۆیدا ، بوون دووجارو چەندجار ناکات بەڵکو یەکانەیی / فرەیی بوون لەمس دەکات بێئـەوەی پەنابەرێتە ھیچ جۆرێک لە ترانسێندێنتالی و موتەعالیبوون بەھەر ڕوەیەک لە ڕووەکان . ڤێرتوێل لە ھەناوی خۆیدا پارێزگاری لە ئـیماناسی خۆی دەکات . ڤێرتوێلی ئـەکتویلیزەبوونە بێئـەوەی لە جوڵەی بە ئـەکتوێلبوونی داببڕێت و تووشی ترازان بێت ئـەمەش لە میانەو لە ڕێگەی خولقاندنی جیاوازییەکان و تایبەتمەندییەکان .
کۆمەڵێک جیاوازی وەھا کە ھێنری برگسۆن وای دەبینێت لە ئـیدیادا ، لە ئـەکتویلدا بوونی ھەیەو دامەزراوە . ڤێرتوێل ڕیالبوون و واقعیبوونی خۆی لە ڕەگەزە پێکھێنەرەکانی ئـیدیا یان واقعەوە وەردەگرێت ، وەک چۆن لە ڕێگەی پەیوەندییە تەفازولی و ئـەو دابەشبوون و دابەشکارییەی کە لە گەڵ پنتەکاندا وێک دێتەوە وەردەگرێت .
دولوز ئـاگادارمان دەکاتەوە لە مەترسی تێکەڵکردن و تێکەڵبوونی مومکین و ڤێرتوێل . لەو کاتەی مومکین لەگەڵ واقع دژ دەکەوێتەوە ، ئـەمە لە کاتێکدا ڤێرتوێل دژ بەواقع نیە بەڵکو تەحقیقبوونێتی . کاتێک شتێک مومکینە ، ئـەمە واتای ئـەوەی ئـێمە جیابوونەوەو دابڕانێک لە نێوان وێناکردنی ئـەو شتەو تەحقیقبوونی دروست دەکەین . کاتێک دەڵێین بوون دوو ماناو ئـاستی ھەیە : بوونێکی مومکین و بوونێکی واقعی ، ئـەو کات لە یەکانەیی بوون دەردەچین ” L’univocacité de l’être “. چەمکی مومکین دەمانخاتە ناو جیھان و دونیای ئـەسڵ و نوسخەوە ، جیھانی ئـۆریجن و کۆپییەکانەوە ، دونیای ئـاوێنە تیشکدەرەوەکان و ئـاوێنە پێچەوانەکەرەوەکان ، دونیای سیمیلاکر ، بەمشێوەیە چەمکی : مومکین / واقع چ ، چەمکێکی ئـەفلاتونییە . چونکە ئـەفلاتوون بنەمای وێناکردنی خۆی لە سور نوسخەو کۆپی ئـیدیاکان بیناکردبوو . بەڵام چەمکی ڤێرتوێل بە پێچەوانەی ئـەمەوە ئـەکتویالیزەبوونە لەناو ئـەوەی ، کە ھەیە و دەبێت ، وەک تواناو ھێزو کارامەیی و لێھاتوویی ئـیماناس دەردەکەوێت دوور لە ھەر وێکچواندنێک بە ئـەسڵ و وێناکردنێکی پێشوەختە .
ڤێرتوێل ھەمیشە لە ڕێگەی جیاوازی و فرەییەوە ، لە ڕێگەی خولقاندنەوە ئـەکتویالیزە دەبێت . کاتێک ئـەکتوێلیزە دەبێت ھەموو ئـینتیماو لایەنگیریی و ھۆگریی و پەیوەستبوونێک بۆ شوناسی یەکەمین و بنەماو بنچینەی یەکەمین لە خۆی دوور دەخاتەوە . ڤێرتویلبوون بڵاوبوونەوەو فراوانبوون و واڵابوونی بوونە لە ھەناوی ئـیماناسدا . بە شێوەیەک بوون جیاوازی خودی بەرھەم دێنێت و دەریدەخات . لەسور سەتح و ڕووتەخت بە مەبەستی پێدانی مانا ، ئـەمەش بە واتای ئـەکتوییالیزەکردن و خولقاندن وەک پرۆسەیەکی خولقاندنی ڕاستەقینەو حەقیقی .
ڤێرتوێل دوچێتە ناو چ کایەیەکەوە ؟ چۆن دولوز ڤئـرتوێل لە ھەرکەمووکورتی و نوقستانییەک ڕزگار دەکات ؟ دەتوانین بڵێین کە ، کایەی ڤێرتوێل و گریمانەیی جۆراوجۆریی و فرەیی نیشان دەدات ، فرەیی و جۆراوجۆرییەک کە ، تایبەتمەندی بوون دەردەخات و کەشفی دەکات ، تایبەتمەندی : جیاوازی . ڤێرتوێل لە ناو فەزای ئـیمانانسدا . چونکە ئـیماناس لێرەدا وەک وەک جۆراوجۆری لێی تێدەگەین و فەھم دەکرێت . فرەییەکی گەڕاوە ، یان بلێین فرەییەک کە ، دەگەڕێتەوە . ئـەوەی کە بە ھەمیشەیی و بەردەوامی دەگەڕێتەوە جیاوازی و فرەیی و جۆراوجۆرییە . بۆ تێگەیشتن لە ڤێرتوێل ، دەبێت وەک مەسار و ڕەوەندێک تەماشای بکەین .
ڤێرتوێل پرۆسیسیوسێکی بە ئـەکتوێیالیزەکردنە ، لێرەشەوە دەبێت ئـاگامان لەوە بێت خەیاڵمان بۆ ئـەوە نەچێت کە پەیوەندی نێوان ڤێرتوێل و پرۆشەی ئـەکتوالیزاسیۆن پەیوەندییەکی دژبەیەک و دژایەتی و بەرھەڵستکاری بێت ، ھەردوکیان واقعی و ڕیالین . لە لایەکەوە دەبێت ئـاکاداری ئـەوە بین کە بوون لە پرۆسیسوسی خۆیداو لە تەحقیقکردنی بۆ ئـەکتوێل ڕووبەڕووی چ دەبێتەوە ، لە لایەکی دیکەوە ، ئـەم مەسارو پرۆسیسیوس و ڕێچکەیە داننان و ئـیعترافکردن نییە بە سروشتی مومکینبوون و ئـیمکانی دیارینەکراو و سنوربەندنەبوو . پێویستە بەوشێوەیە بیر لە ڤێرتوێل بکەینەوە کە ، شتێکی دیاریکراوە بە ڕەھایی . بۆ نمونەی ئـەمەش دولوز پرسە ماتماتیکییەکانی بە نمونە وەرگرتووە . کێشە ماتماتیکییەکانی بە نموونە وەرگرتووە . ڤئـرتوێل لە سروشتی کێشەیەو ئـەکتوێل لە سروشتی چارەسەرو وەڵام . دولوز نمونەیەکی دیکەی وەرگرتووە ئـەویش ژیانی ئـۆرگانییە . ھێلکەدان لە پاش پیتاندن و پیتانی دەبێتە دووبەش و لە ڕێگەی ئـەم بەشبوونەوە فەاوان و گەورەو زۆر دەبێت ، بەرھەمھاتووی ھاوسەنگی ھەردووبەشکە . لە ناو ئـەم پرۆسیسیوسەشدا ژیان بەرھەم دێت وەک پێکھاتن و شئـڕبوونەوەو گەشەکردن لە ناو کرۆمۆسۆمات و ژینەکاندا ، وەک چۆن پانتایی ئـازادو چینبەندی و لادانی لۆکاڵی و ئـاراستەگەری لە ناو گروپەکانی ژینات و کرۆمۆسمۆکاندا ڕوودەدات .
ھەموو ئـەمانە گوزارشتن لە پرۆسیسوسی ئـەکتوێلیزەبوون لە ھەناوی کات و شوێنی تایبەت بەم ئـەکتوێلبوونە . ئـەم پرۆسیسیوسە ھەڵدەسێت بە ڕێکخستنی گەورەو بەرھەمھێنانی تایبەتمەندی ئـۆرگانی و جۆرێکی تایبەت لە ژیان کە ، ژیانی جۆرو ڕەگەزەکانن . لە ڕێکەی پرۆسیسیوسی خولقاندنەوە ڤێرتوێل دەگۆڕێت بۆ ئـەکتوێل . بەمشێوەیە لای دولوز ھەمووی ھێلکەدانێکە . بەمشێوەیە لە گەڕانەوە یان دووبارەبوونەوە تێدەگەین لە ناو ئـەم پرۆسیسیوسەدا ، ئـامادەیی لە جۆراوجۆری و فرەیی و ھەمەجۆری ڕەگەزەکان و جیاوازییەکان و یەکتربڕینەکان و بەرکەوتنەکان . زنجیربەندی ئـەکتویالیزاسیۆن یەکتر دەبڕن وەک گوزارشتێک لە یەکتربڕینی کێشەو مەسەلە فکری و فەلسەفییەکان ، واتە کێشە واقعییەکان .
لە لایەکی دیکەوە و بە تایبەت لە سەر ئـاستی ئـەو شتەی ڤێرتوێل پێکی دێنێت و دایدەمەزرێنێت ، وێنەی یەکتربڕینەکان و ئـەو پرۆسێسیوسەی پێدا دەڕوات وای لێدەکات لەناو ئـەڵقە یان خولاوێدا بێت ، ھەر ئـەمەشە وامان لێدەکات بتوانین وێنای جوڵەی ڤێرتوێلی بکەین لەسەر ڕوتەختێک کە شوێنکەوتەی ئـەکتوێلە .
ڤێرتوێل بنەماو بنچینەیە بۆ شتەکان بەڵام لە دەرەوەی خودی خۆی نییە . لێرەوە ئـەگەر بگەین بەو دەرئـەنجامەی : ئـەگەر بوونی ئـەکتوێل بریتییە لە ئـەکتوالیزاسیۆن ، ئـەگەر بە ئـەکتوێلبوون و ئـەکتوالیزاسیۆن پرۆسێسیوسێکی ڤێرتوێلییە ، ئـەو دولوز دەگات بەوەی کە : ڤێرتوێلی پێویستە وەک بەشێکی جیانەکراوە لە شتە واقعییەکان دیاری بکرێت و ببینرێت ، وەک ئـەوەی شتەکان یەکێک لە پارچەو بەشەکانی لە ڤئـرتوێلدا بێت . دولوز لەو بڕوایەدایە ھەموو شتێک لە بوونیدا دوو ئـاست و دووجایە ، دووبەش کە لێک ناچن : یەکەمیان وێنەیەکی ڤێرتوێلی و دووەمیان وێنەیەکی ئـەکتوێلی . ئـەوەی وامان لێدەکات بە باشی لە دولوز تێبگەین ، ئـەوەیە کە ، ھەموو بوونێک ، ھەموو شتێک ، سیمیولاکرە ، ھەموو بوون نوسخەیە .

* سەرچاوەکان
1-Cinéma 2.L’image-temps,1985
2-Dialogue,1996
3-Différence et répétition,1968
4-Le bergsonisme,1966
5-Logique du sens,1969
6-Qu’est-ce que la Philosophie,1991

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies