ئەبوبەکر جاف : بزوتنەوەی گۆڕان كێ بون و چییان گۆڕیی ؟ .

دەسەڵات ، گەمەو فێڵەكانی .

1

لە دواهەمین و یەكلاكەرەوەترین چارساتی دانوستان و گفتۆگۆكاندا بزوتنەوەی گۆڕان ( عومەری سەید عەلی ، جەلال جەوهەر ، عوسمانی حاجی مەحمود ..) دەنێرێت . لە كوێدا ؟ لەو شوێنانەی كە دوا بڕیاری تێدا دەدرێت ، بەڵام هێشتاكە ئەم كاراكتەرانەش دوا دەسەڵاتی بڕیاردان نین و دەبێت لە ڕێستەكاندا پەیوەندی بە كاك نەوشیروانەوە بكەن ، یاخود بگەڕێنەوە بۆ سەرچاوەی سەرەكی و دوا پنت و بڵندترین پنتی بڕیاردان ، كە ئەویش دیارە كێیە .

2

دەرچوونی نەوشیروان موستەفاو جێهێشتنی بزوتنەوەكە و ونبوون و دووری لە بزوتنەوەو جەماوەری بزوتنەوەكەوە ئەو كەلێن و درزو پەرش و بڵاویی و بێسەروبەرییەی خولقاند كە ، دەبینرێت . هاتنەوەو گەڕانەوەی كاك نەوشیروان لە موعجیزەیەك دەچێت بۆ ئەوانەی چاوەڕوانی هاتنەوەی دەكەن . چاوەڕوانی گەڕانەوەی ئەم پیاوە بۆ ئێمە ئەو دۆخە سایكۆ – سۆسیۆلۆژییەیە كە هێشتا ئێمە لە ناو سەرمایەی كاریزمایی و پاڵەوانەكانی ڕۆژگاری شۆڕش و شاخداین نەك دونیای دام و دەزگاو گەمەی مەدەنی .

3

دەسەڵات قودرەیەكی سەیری خۆگۆڕین و فۆرم گۆڕینی هەیە لەوەی بۆ فریودان و چاوبەستنی هەیمەنە لەسەركراوەكان تا پەی بە مەئلوفیی و عادەتیی و یەكڕەنگی دەسەڵات و گەمەكانی نەبەن . دەسەڵات گەمەو گەمەكەرە ، دەسەڵاتی یاریی و یاساو ڕێساكانی گەمەكردنی هێزەكانە . گۆڕان فۆرمێكی پڕ لە ماسك و داپۆشراوی دەسەڵات و شەرعییەت و كاریزماو چیرۆك و حیكایەتەكانی نەوەی شۆڕش و شاخە ، بەڵام بە گەمەو دەستبردن بۆ گەمەو یاری نوێ لە ناو پرسەو ڕێوشوێنی گەمەیەك كە نەبینرێت ، یاخود چاوبەستن و فریودان لەناو ناونان و ناولێنانی نوێداقودرەت و توانای جیاوازبوونێكی كاتی و ڕاگوزەری هەبێت . گۆڕان گردكردنەوەو كۆكردنەوەو خڕكردنەوەی سەرمایە حیكایەتی دابڕاو درزتێكەوتووی نەوەیەكی تازەو خەیاڵی تازە بوو لە ناو ( تاكتیكگەلێكدا ) كە مەحكوم و ناچاربوو ڕۆژێك هەر بكەوێتەوە سەر لەوح و جەوهەری پاسیڤ و شەڕی كۆنی هێزەكان و شەڕی هێزەكان . هێزەكان بۆ بردنەوەو یەكلاییكردنەوەی ململانێی و شەڕێك دەست بۆ هەموو سەرمایەو میكانیزمێك دەبەن لە پێناو بردنەوەو بەلای خۆدا خستنی پارسەنگی هێزو تواناكانی . هەژاریی و كڵۆڵیی هێزە سیاسییەكانی دونیای ئێمەو دونیای ئیسلامی لەوێدایە كە ناتوانن هێزی نوێی جیاوازو دابڕاو بن لە هێزی پێش خۆیان و گوتاری ئەو هێزەی كە ، لە هەناوییەوە لێی هاتوونەتە دەرەوە . هەر كردەو ئەكتێكی ئەم هێزە ( جێابووەوانە ) لە دەیان و سەدان شوێندا كرشەو حیكایەت و میكانیزمی ئەداكردنی هێزەكەی پێشەوەی خۆیان بە دیار دەخەن . نموونەی ئەو كۆبوونەوە چارەنوسسازانەی كە تەنیا گفتوگۆو نیقاشی بێزەنتی تێدا ئەنجام نادرێت ، بەڵكو یەكلاكەرەوەو چركەساتی عەزم و جەزم و حەسمە .

4

دونیای ئێمە هیچ بەرئەنجامێكی پۆزەتیڤ و ئیجابیی و داهێنەرانەی لە هێزە جیابووەوەكان نەبینیوە ، واتە هێزێكی مونشەق و جیابووەوە نەیتوانیوە شتێكی نوێ پێشكەش بكات ، تەنیا پاراستنی چەند بەرژەوەندییەكی كەسی و گروپی نەبێت لە گروپی دایكدا پێشێلكراوە . دونیای ئێمە پێویستی بە هێزی ڕادیكاڵی نوێیە كە چ سەروكارێكی لە گەڵ هێزەكانی پێش خۆییدا نەبێت ، ئێمە لە مێژووی سیاسیی و ڕزگاریخوازیماندا دوو چركەساتمان هەیە ، یەكەمیان دامەزراندنی پارتی و شۆڕشی ئەیلول و چركەساتی نەوەیەكی نوێ و تازەی پاش ٧ ” كە ، نەوەیەك وەك هێزو وەك ئەكتی سیاسیی و ئیدۆلۆژی خولقا كە تازەبوون . هەرچی جوڵانەوەو بزوتنەوەكانی دیكەی ئێمەیە هەموویان جیابوونەوەو ئینشیقاق و درزتێكەوتن بوو . دەكرا لە پاش ڕاپەڕین و نیوەی دووەمی نەوەدەكان و سەرەتای دوو هەزار كە پۆتۆنسیالێتی هەبوو بۆ كردووە ئەكتی نوێی سیاسی ، هێزی نوێی سیاسی چالاك و خولقێنەری لێبەرهەم بهاتبایە . چون ئێمە لەو چركەساتانەدا سەروكارمان لە گەڵ كاڵبوونەوەی سەرمایەی شۆڕشگێڕیی و كاڵبوونەوەی چیرۆكی شاخ و پاڵەوانەكانی شاخدا هەبوو . ئێمە كەوتینە ناو سیاق و هەلومەرج و ڕێوشوێنی نوێ و تازەی جوڵەو ئەكتێك ، نەوەیەكی نوێ پێكهات . ڕەخنەی جددی وەك پرۆژە ، خەباتی مەدەنیی و فشاری سەندیكایی ، جەنگی كەمینەیی و پەرشوبڵاو ڕامنەكراو . دروستبوونی ناڕەزایی و فشار لە ناو هێزە كلاسیكی و تەقلیدییەكانماندا . خەبات و بەرگریی و یاخیبوون و بەرەنگاری نەبردرابوونەوە دەرەوە و لە هەناوی هێزەكانماندا فشارو بەرگری دروستبوو ، خزو سرك و لواو بە شێوەیەك كە بێشوناس و نادیارو بڵاو بوون .

5

بزوتنەوەی گۆڕان بە چەندین ڕوودا خەنجەرێك بوو لەو بەرگریی و ڤەرەنگاریی و یاخیبوون و بەربڵاویی و كەمینەییانەی كە جێگوی ئومێد بوون :
– بزوتنەوەی گۆڕان گەمەو فرت و فێڵی ئەو ئەكتەرە كلاسیكیی و تەقلیدیی و كۆنزەرڤاتوارەبوون كە ، دەیانوویست بە هەر جۆرێك بووە هێڵێكی گەیەنەر دروست بكەن و كاریان لە باو پرۆسەو ڕێوشوێنی ئیحتیواكردن و ئاشتكردنەوەی ئەم نەوەیە بێت .
– هەوڵ و پرۆژەی دەسەڵات بوو بۆ ئەوەی لە فۆرمی ئۆپۆزسیۆنبووندا خۆی دەربخات ، بزوتنەوەی گۆڕان هەوڵ و میكانیزمی پڕ لە گەمەو شاراوەی دەسەڵات و گەمەی دەسەڵات بوو بۆ بەردەوامیدان بە خۆیی و فراوانكردنی ڕووتەخت و فەزای هەناویی و لە خوارەوەبوونی خۆی .
– وەختێك كە زانرا ناڕەزایی و بەرگریی و بەرەنگاری كەمینەیی و سەندیكایی و پەرشوبڵاو وون و نادیارە ، لە ناو نادیاریی و بێشوناسیی گروپ و هێزو گردبوونەوە بچوكەكانیشدا ، دەسەڵات ترس و بیمی هەیە ، دەسەڵات زۆربەی جار كۆنترۆڵ و دیسپلین وندەكات ، بۆیە بزووتنەوەی گۆڕان گەورەترین خزمەتكاری دەسەڵات بوو لە خڕكردنەوەو كۆكردنەوەو ڕێكخستنی هەوڵە پەرش و بڵاوەكاندا ، وەك گەمەیەكی ترسناكی دەسەڵات ، جا بزانێت یان نەزانێت شوناسێكی ڕێكخراوەیی و سیاسی پێبەخشین ، بەخشینی چیرۆك و مۆراڵی كاركردن و بەرەنگاربوونەوەو بەرگرییەك كە زۆر پلە نایاب بوو بۆ دەسەڵات چونكە دەركەوتن و جۆیان دەرخست ، ئەمەش شەڕەكەی بۆ دەسەڵات ئاسانتر کرد تا بیان ناسێتەوەو كەوڵی ڕامكردن و كۆنترۆڵكردن و ماڵیكردنەوەیان بدات . یاخود مامەڵەیەكی سیاسیی و گفتوگۆی بەخشین و وەرگرتن و دان و سانیان لە گەڵدا بكات .
– بزوتنەوەی گۆڕان هێزو ئەكت و كەس و سەرمایەی ناڕەزایی و بەرهەڵستكاریی بردە دەرەوە و بەرەی لێدروست كرد . تا ئەو كاتەی بەرگریی و بەرەنگاریی و بەرهەڵستی لە ناو دەسەلاتی سیاسی ئێمەدا بوو ، نادیارو بێشوناس و پەرشوپلاو بوو . بە چوونە دەرەوەی هێزی ناڕازی ئێمە دەسەڵات نەیارو دوژمنی ئاشكرای بۆ پەیدا بوو ، لەوە كارەساتاوی تر ئەو دەنگە كەم و هێزە بجووكە ناڕازییانەی ناو هەناوی یەكێتی و پارتی یان بێدەنگ بوون یان پاشەكشەیان كردو چوونەوە باو هێزە كلاسیكیی و تەقلیدی و جەنگە كۆنەكەوە .
– بزووتنەوەی گۆڕان ، نەوەیەكی بێئوومێدو بێهیوای دایەوە دەستی هیواو ئومێدو موژدەی درۆزن و ساختە ، بوو بە هۆی خۆكوژی نەوەیەك كە بە چەندین ساڵی دیكە ناكەوێتەوە سەرپێی خۆی و ناتوانێت هەڵسێتەوە . نەوەیەكی نائومێد كە تەنیا ئومێدێكبوو ، خستییەوە ناو گەمەی پلەو پۆست و ئیمتیازات و خاڵیكردنەوەوە . كردنییەوە بە قوڕگی دەسەڵاتدا .
– گۆڕان و مێژووی دەركەوتنی ئەم ئەكتەی – ئۆپۆزسیۆنبوون لە فۆرمی گەمەكانی دەسەڵات و غەوغاو گەڕەلاوژەو قیژەقیژو ، لێدان و چەپۆكێكی زۆر ترسناكبوو لە چەمك و ئەكتی سیاسیی ئۆپۆزسیۆنبوون درا . بزووتنەەەی گۆڕان بێحورمەتیكردن بوو بە نائومێدییەك كە دەكراو دەتوانرا هیواو ئومێدی گەورەی لەسەر هەڵبچنرێت . ڕادیكاڵبوونێكی بێفكرو هەژارو كڵۆڵ لە تیۆریزەو چەمكاندن . هەژاری لە ئەدەبیات و فكرو كردەی فكریی و تیۆریزەی ڕادیكاڵیی و ڕادیكاڵێتی تێۆریزەكراو . لە بری ڕاو سەرنجی ئینشایی و عاتیفی لەسەر دەسەڵات و ناشیرینكردنی دەسەڵات ، نواندن و تەفسیركردنی دەسەڵات تەنیا وەك دەوڵەت و دەزگاو دەسەڵاتی دەوڵەتی ، تەعریف و پێناسەی تازەی بۆ دەسەڵات و ئەرك و وەزیفەو پونتەكانی هەبوایە . بزووتنەوەیەكی بێفكر كە ، ئەكتی سیاسی ئۆپۆزسیۆننانەی دەیان ساڵ بردە دواوەو لە باریبرد ، تێكیدا ، تەحریفی پێكرد ، تەشویهی كرد .

6

ئەوە چییە وا دەكات بڕێكی زۆر لە خەڵك نەتوانن دەسبەرداری ئەو وەهمەببن كە ئەم بزووتنەوەیە چ جیاوازییەكی نییە لە ئەكتەرو سەرمایەو شەرعییەت و چیرۆك …. دا لە گەڵ تەواوی هێزەكانی دیكەی دونیای ئێمەدا ؟ بۆچی وازهێنان و دەست لە كاركێشانەوەو پاشەكشەكردنی ئەكتەری وەك شاهۆ سەعید ، دكتۆر زانا ، دكتۆر جەعفەر ، موحەمەد حاجی و … قەبوڵ نەكرێت و وەك خیانەتكارو پاشەكشەكەر لە پرۆژەو هەنگاوەكان تەماشا بكرێن ؟ كاتێك گۆڕان و گوتاری گۆڕان دەبینی لە نێوان دۆست و دوژمن دابەشكردندا زەڕڕەیەك جیاوازی نییە لە گەڵ تەواوی هێزەكانی دیكەی دوونیای ئێمەدا ، دەبێت بێبیركردنەوەو بێ دوودڵیی و بێ قووڵبوونەوەو بێ گەڕان ئەوەمان لای ڕوون بێت كە ، گۆڕان هیچ جیاوازییەكی نییە لە گەڵ ژێزەكانی دیكەدا ، نەك جیاوازی نییە ، بەڵكو گۆڕانخوازان توندترو ئیدیۆلۆژیترو كەلـلە ڕەقتر دونیا بەسەر دونیای و دوژمن و نیشتمانپەروەرو خیانەتكارو ، ئەخلاقیی و بێ ئەخلاقیی و بەرەی گەل و بەرەی دەسەڵاتدا دابەش نەكەن . ئەگەر هاتباو مێژوەی سیاسیی ئەم بزووتنەوەیە تەنیاو تەنیا تێكدانی ئەم ئەخلاقی دۆست / دوژمن ، باش/ خراپە بووایە ، ئەوا بەرهەمێكیان دەبوو بە پلەیەك نەك تەنیا دونیاو فەزای سیاسی ئێمە ، بەڵكو دونیاو فەزای فكری و ێەقڵانیش قەرزارباریان دەبووین . ئەوانەی نایانەوێت گۆڕان وەك هەرهێزێكی دیكە ببینن و جیاواز نەیبینن لە هێزەكانی دیكەی دونیای ئێمە ، هەندێكیان ئەو ئەكتەرە كۆنانەن كە گۆڕان دوا تیریانە لە ناو دونیای سیاسەتكردندا ، هەندێكیان ئەو بێئومێدانەن كە ماندوون و باتوانن جارێكی دیكە بەرهەڵستكاری بخولقێننەوە ، هەندێكیان مەستی وەهم و خورافەی گۆڕان شۆڕش دەكات ، هەندێك دیكەیان بەشیان لە پلەوپۆست و ئیمتیاز بەهۆی گۆڕانەوە دەست كەوتووە ، هەندێكی دیكە بەهەر جۆرێك بووە لەو بڕوایەدان دەبێت بەرانبەر یەكێتی و پارتی هێزێك هەبێت ….. وە چەندین پاساوی مانەوەو پاساو بۆ مانەوەی دیكە .

بەکلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بەهاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies