فوئاد ئەلکەنجی : نامۆیی ـ الاغتراب .

 بەکوردیکردن : جیهاد موحەمەد

نامۆیی دۆخێکە ، کە مرۆڤ هەست بە کەماسی و بێ توانایی  لە گۆڕینی بارودۆخی ژیانی خۆیدا دەکات ، بە واتایەکی تر مرۆڤ لە تۆڕە پەیوەندییەکانیدا بەوانی دیکەوە هەست بە دڕدۆنگی‌ و دوو دڵی دەکات ، چ لە ناو خێزان یان دەزگاکانی دیکەدا هەست بە بێتوانیی و پەراوێزخستنی خۆی دەکات ، هەست بە ستەمی بەرامبەرەکەی دەکات ، هێز و زاڵبوون ‌و لوتبەرزی ئەوانی دیکە بەسەر خۆیدا هەست پێ دەکات ، بە جۆرێک ، کە تاک تواناو کاریگەریی‌ بۆ گۆڕینی ئەو ستەم ‌و زاڵبوونە نامێنێت ، هەرچ کاتێکیش لە ئایدۆلۆژییە باوەکە بچێتە دەرەوە سزا دەدرێت ، هیچ جۆرە بوارێک بۆ چالاکییەکانی نامێنێتەوە و هەست بە بەردەوامی نامۆیی دەکات . بە شێوەیەکی گشتی” نامۆیی ” بەوە ناسراوە ، کە تاکەکان لەگەڵ یەکدیدا یان لە پڕۆسەیەکی دیاریکراودا هەست بە نامۆبوون دەکەن ، نامۆبوون ئەنجامی بونیادە کۆمەڵایەتییەکانە ، کە مرۆڤەکان تێکدەشکێنێت ‌و ناوەڕۆکە مرۆییەکەی لێ دەسێنێتەوە. نامۆیی لەمرۆدا بە شێوەیەکی گشتی بەسەر ئەدەب‌ و هونەری سەردەم ‌و مێژووی بیریی کۆمەڵایەتیدا باڵی کێشاوە .

لەسەرەتای دەرکەوتنی زانستی کۆمەڵناسی وەک زانستێکی سەربەخۆ ، چەمکی” نامۆیی ” بە هاوبەشیکردنی دامەزرێنەرانی زانستی کۆمەڵناسی  ،  وەک (  ئیمێل دۆرکایم  )  ، ( مارکس )  ،  ( ماکس ڤێبەر ) و (  کارل مانهایم  )  گۆڕینی گەورەی بەسەردا هاتووە .  بە شیکاریی نوێی بارودۆخی کۆمەڵایەتی واتاگەلێکی تری نوێی لە خۆ گرتووە .

لە رێگەی ( کارل مارکس ) ـەوە بە شێوەیەکی سەرەکی ‌و روون “ نامۆیی ” رێچکەی زانستی کۆمەڵناسیی دۆزییەوە ، کە بەسەر هەموو نووسینەکانییەوە نامۆیی رەنگی دابووەوە ، لێکۆڵینەوە کۆمەڵایەتییەکانی دەربارەی چەمکی ” نامۆیی ” ـو وەک لە‌ـ دەستنووسەکانیدا ـ دەردەکەوێت وا لێکی داوەتەوە ، کە نامۆیی هیچی تر نییە جگە لە پڕۆسەیەکی کۆمەڵایەتی ‌و دۆخێکی دەروونی ، کە بە هۆکاری هەستکردنێکی شارەوە بە کەماسیی ‌و دابڕان دێتە ئەنجام .

بە درێژایی مێژوو ، بیری مرۆڤ ‌و رای بیرمەندەکان دەربارەی پێناسەکردن ‌و بەکارهێنانی چەمکی” نامۆیی ” جیاوازیی بە خۆیەوە بینیوە ،  ئەم جیاوازییەش بە پلەی یەکەم لە گۆشەنیگای جیاوازی بیرمەندانەوە بۆ ئەو چەمکە سەرچاوەی گرتووە ، لەگەڵ ئەوەی تیۆرییە نوێکان دەربارەی بابەتی “ نامۆیی ” لەسەر لێکۆڵینەوەی ( ئاستی رەفتار و کرداری کۆمەڵایەتیی )  راوەستاوە ، کە پەیوەندی هەیە بە سیفەتە کرۆکییەکانی پێکهاتەی کۆمەڵایەتییەوە .

دانانی شیکارییەکی گشتگیر و گشتی بۆ چەمکی” نامۆیی ” دەگەڕێتەوە بۆ ئەنجامی هەڵوێستە تیۆرییە جیاوازەکان ، کە لەسەریان لێکۆڵینەوە کۆمەڵایەتییەکان ‌هەڵنراوە و ئەم چەمکەی لێوە هاتووە و لێکدراوەتەوە ، لە راستیدا لە لایەن چەندین قوتابخانەی بیرییەوە وەک زانستی کۆمەڵایەتی ‌و فەلسەفەو زانستی سیاسیی ‌و زانستی دەروونیی ‌و بونگەراییەوە ئەم چەمکە بەکارهێنراوە ، کاتێکیش ، کە بابەتی” نامۆیی ” پێوەندیدار بێت بە زانستی کۆمەڵایەتییەوە واتە پێوەندیدارە بە لێکدانەوە جۆراو جۆرەکانی رەفتار و کرداری کۆمەڵایەتییەوە . لە تێروانینی دینیشەوە ، چ دیانەتی جولەکەکان یان مەسیحییەکان یان ئیسلامییەکان “ نامۆیی ” لەگەڵ چەمکێکی بناغەیی دینییدا یەک دەگرێتەوە ، کە بە ( جیابوونەوەی ) مرۆڤ لە خواوەند راڤەکراوە ، هەروەها بە جیابوونەوەی مرۆڤ لە سروشت ‌و ـ چێژو خۆشنوودییەکان ‌ـ جیابوونەوەی ( باوەڕداران )  لە ( بێ باوەڕان ) لێکدراوەتەوە .  تێگەیشتن ‌و لێکدانەوەی دینیی بۆ “ نامۆیی ” لەوانی دیکە و لە ستروشت ، ئەوەیە ، کە ” نامۆیی ” بە دیاردەیەکی بێ چەندوچوون لە بوونی مرۆڤ ‌و ژیانی مرۆڤ لەسەر زەوی دادەنێت ، لە روانگەی دینییەوە “ نامۆیی ” هیچی تر نییە جگە لە نامۆبوون لە نیشتیمانە نەمر و هەتاهەتایی ‌و بەهادارە رەهاکە ، واتە نیشتیمانی ئاسمانیی .

گۆشەنیگای زانستە فەلسەفەییەکان دەربارەی” نامۆیی ” لە رای هەردوو فەیلەسووف ( هێگڵ ) و( مارکس ) دا کورت دەبێتەوە ، لەگەڵ ئەوەی ، کە فەیلەسووفگەلێکی دیکەش بە جۆرێک لەسەر ئەم بابەتە لێکدانەوە و نووسینیان هەبووە، کە بایەخیان کەمتر نەبووە لە لێکدانەوە و جددیەتی ئەم دوو فەیلەسووفە . بەڵام بونیادی بناغەیی ئەم چەمکە لە لایەن ئەم دوو فەیلەسووفە مەزنەوە دامەزرێنراوە ، بۆیە دەربارەی ئەم چەمکە بوون بە پێشەنگی لێکۆڵێنەوە فەلسەفییەکان . فەیلەسووفە بوونگەراییەکانیش لە هێگڵ ‌و مارکسەوە بە تێڕوانینێکی گشتیرانە ئەم چەمکەیان وەرگرتووە و لێکداوەتەوە ، کە لە ”  سەرکەوتن ‌و داڕوخانی پەیوەندییە ئۆرگانییەکانی نێوان مرۆڤ ‌و ئەزموونەکانیاندا ، لە نێوان خود‌ و بابەتدا ‌، لە نێوان بەشە چکۆلەکان‌ و گشتدا ، لە نێوان تاک‌ و کۆمەڵگادا ، لە نێوان ئێستاو داهاتوودا ئەم چەمکە فەلسەفەییەیان بەرجەستە کردووە “.

بۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە کلیک بکەرە سەر ــ نامـــــــــــــــــــــــۆیی

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بە هاوڕیکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies