نورەدین دەمیرتاش : ھاتنی گێرۆنیمۆ لە چیا دووکەڵاویەکانەوە .

تێبینی ـ نوسەر برای سەلاحەدین دەمرداش ـە .

وتەیەکی ھیندۆسورەکانی ئەمەریکا ھەیە دەڵێت : مرۆڤ ھەتا لە سروشت دوور بکەوێتەوە دڵی دەبێت بە بەرد .
ماوەی چەند ھەفتەیەک ویستیان خەڵکی گوێیان لە شین و ھاوار و گریایان بێت ، کۆمیتەکانی ھەدەپە ھاتنە ناوبەرەوە بەڵام ڕێگایان پێنەدرا و نەیانتوانی ھیچ بکەن ، ١٣٢ کەسایەتی خاوەن ویژدان کە لە نێوانیاندا ویداد تورککەلی و ڕاکێل دینک و مورادخان مونگان و لالە مانسور و باسکن ئۆران و جەلال باشلانگیچ و ئۆیا بایداریشیان تێدابوو بەسەر دێڕی ( لە جزرە بۆتان مرۆڤایەتی دەمرێت) ڕوونکردنەوەیەکیاندا ، ئەوان وتیان ئێمە ئامادەین بچین ئەو بریندارانە ھەڵگرین و بیانھێنینەوە ، بەڵام ڕێگایان پێنەدرا و نەیانتوانی ئەو کارە بکەن ، ھێزەکانی ئاکەپە بەبەرچاوی ھەموو جیھان کتومت کردارەکانی داعشی پەیڕەو کرد ، کاتێک دەتوانرا بریندارەکان و گیرخواردوەکانی ئەوێ ڕزگار بکرێت بەڵام چەتەکانی ئاکەپە وەک چەتەکانی داعش ڕفتاریان کرد و ھەموو کەسێکیان کوشت .
لە جزیرەی بۆتان نزیکەی ٢٠٠ کەسی سڤیل و بێچەک و بریندار و بەتەمەن و ژن و پیاویان سوتان و کۆمەڵکوژیان کردن ، ئەمە ئەوە نیشان ئەدات کە ئیتر نرخ و بەھای مرۆڤایەتی لەژێر سفرەوەیە ، لەبەرامبەر ئەمەدا یان دەبێت تۆڵە بکرێتەوە یان مرۆڤایەتیمان نامێنێت ، ئەوان دەیانەوێت لەژێر سایەی چاوترساندن و بێبروایی و بێ ھیوایی ڕووی گەل وورد و خاش بکرێت و بەھاو نرخی مرۆڤایەتی بخەنە ژێرپێیانەوە .
حکومەتی ئاکاپە ڕایگەیاند کە ئۆپەراسیۆنی جزیرەی بۆتان تەواو بوو بەڵام پێش ئەوەی وادەی قەدەغەی چوونە دەرەوە کۆتایی پێبێت لەبەرامبەر کۆمەلکوژیەکەی جزیرەی بۆتان چالاکییەکی تۆڵەسەندنەوە پێکات ، کاتێک چالاکی گیانبازی لەدژی ماشێنەکانی سوپای تورک ئەنجامدرا لە ئەنقەرە حکومەتی ئاکەپە دوانەکەوت لەوەی کە ئەم چالاکییە بخاتە ئەستۆی پەیەدە و یەپەگە ، بێگومان ڕوون و ئاشکرایە کە حکومەتی ئاکاپە ئەگەر بۆی بلوێت و پێی بگونجێت ئەو کۆمەڵکوژییەی لە جزیرە ئەنجامی دەدات بەھەمان شێوە لە ڕۆژئاوای کوردستانیش ئەنجامی دەدات ، حکومەتی ئاکاپە لەلایەک دەیەوێت شۆڕشی ڕۆژئاوا وەک ئامانج نیشان بدات و لەلایەکی تریشەوە دەیەوێت ئەم چالاکییە پەردەپۆش بکات کە بەناوی تۆڵەسەندنەوەی کۆمەڵکوژی جزیرەی بۆتان ئەنجام دراوە ، ھەرچەندە مەسەکان بەلایەکی تری زۆریشداببن بەڵام ناتوانن پەردەپۆشی ڕاستیەکان بکەن ، چالاکییە گیانبازیەکەی ئەنقەرە وەڵامێکە بۆ کۆمەڵکوژیەکەی جزیرە کە دەوڵەتەکەی ئەردۆغان ئەنجامیداوە ، ئەم چالاکییە ئەو وەڵامەیە بۆ ئەوان کە پێیان دەڵێت : ڕووی بەرخودان و مرۆڤایەتی کۆتایی نایەت .
ھەدەفی سەرەکی ئەم کۆمەڵکوژییە ئەوەیە کە دەیانەوێت ڕووی ئازادی نەھێڵن ، بەڵام چالاکییە گیانبازیەکەی ئەنقەرە بانگەوازییەکە بۆ ڕاگرتنی ئەو کۆمەڵکوژیانە ، کۆمەڵگایەک کە ڕووی ئازادی و بەرخودانی خۆی بپارێزێت ھەمیشە دەتوانێت خۆشی بپارێزێت ، ھەربۆیە ئەو ڕژێمانەی کۆمەڵکوژی دەکەنە ئامرازی سەرچاوەی ھیوای خۆیان ، ھەمیشە ئەو ڕووە دەکەنە ئامانجی خۆیان ، نمونەی ئەمەش ھیندۆسوورەکانی ئەمەریکایە .
یەکێک لە بەتەمەنەکانی ھێندۆسوورەکانی ئەمەریکا ، کە دوا کەسە رزگاری بووە لەو کۆمەڵکوژییەی ڕووبەڕوویان بونەوە ، لەلایەن دەسەڵاتی ئەوکاتەی ئەمەریکاوە گێڕانەوەکانی سەرنج ڕاکێشەرە ، وەک دەزانرێت دواھەمین کۆمەڵکوژی لەبەرامبەر قەبیلەی ھێندۆ سوورەکانی ئەمەریکا بەناوی ( لاکۆتاسیو ) کۆمەڵکوژیان کردن لە ٢٩ ی دیسەمبەری ساڵی ١٨٩٠ دا ئەمەریکیەکان ٤٤ ژن و ١٨ منداڵ و زیاد لە ١٥٠ ھیندۆی سوریان کۆمەڵکوژ کرد ، ئەم ڕووداوە ناوی کۆمەڵکوژی ئەژنۆ زامدارەکانیان لێناوە کە ھۆکارەکەشی گوایە سەمای خەیاڵەت بووە ، ھیندۆکان باوەڕیان وایە کە لە ئاکامی ئەم جۆرە سەمایەدا ئەوەی لەدەستیان چووە بۆیان دەگەڕێتەوە ، بەڵام بەڕێوبەرانی ئەمەریکا پێیان وابووە کە ئەوە سەمای خۆ ئامادەکردنی شەڕە و ئامادەباشی ناڕەزایی دەربڕینە ھەربۆیە بڕیار دەدەن کە ئەوانەی ئەم سەمایە دەکەن دەستگیر بکرێت ، بەڵام ھێندۆکان خۆیان ڕادەست نەکردووە و لەئاکامی ھاتنە ئاراوەی شەڕ و پێکداداندا ھەموویان کۆمەڵکوژ دەکەن .
یەکێک لەو ھیندۆیانەی لەو کۆمەڵکوژییە رزگاری دەبێت کە نازناوی ڕەشە بزنە کێوی ھەیە دەڵێت : دواھەمین کۆمەڵکوژی رووی خەیاڵ و ئازادی ، ناوبراو دەڵێت : ئەوکاتە نەمدەزانی کە چەند کەس کوژراوە ، ئێستا بەم تەمەنەمەوە کەلەو بەرزاییانە دەڕوانم تاکو ئێستاش دەتوانم تەرمی ڕیزکراو و لەش سوتاوی ژن و منداڵەکان ببینم ، لەوێدا دەتوانم لەناو ئەو قوڕ و چڵپاوەدا شتی بەنرخ کە کوژراون ببینم و لەژێر باھۆزی بەفر و باراندا داپۆشراون، بەڵێ گەلێک لێرەدا کۆمەڵکوژ کرا .
دوا خۆڕاگر و شۆڕشگێڕ کە بەرامبەر کۆمەڵکوژیەکان ڕزگاری بووە ، بووتە سیمبوڵی خۆڕاگری و بەرخودان ناوی ( گیرونیمۆ ) یە کە ناوە ڕاستەقینەکەی گۆکھلایەھە ـیە ، لە ساڵی ١٨٥٨ لەلایەن بەکرێگیراوە ئیسپانیەکانەوە ھاوژینەکەی و دایک و سێ منداڵی کوژراون ، لەو ڕۆژەوە ناوبراو وەک شەڕکەرێکی خۆڕاگری چەخماخ ئاسا ناوزەند دەکرێت ، چەندینجار دەستگیرکراوە بەڵام ھەمیشە توانیوێتی ھەڵبێت و خۆی ڕزگار بکات و جارێکی تر شەڕ بکاتەوە ، ناوبراو ٤٠ ساڵی تەمەنی لەشەڕدا بەسەر بردووە و پاشانیش لەبەرامبەر پێنج ھەزار سەربازی ئەمەریکی لەگەڵ ٢٤ جەنگاوەر پەنای بۆ چیای دوکەڵاوی بردووە ، دوای ئەوەی ھێزە سەربازیەکە دەست دەکەن بە کوشتنی ژن و منداڵی ناوچەکە بۆ ئەوەی کوشتاری زیاتر نەکەن خۆی دەدات بەدەستەوە ، لە ساڵی ١٩٠٩ دا گێرۆنیمۆ لە زیندانی ئۆکلاھۆما لەژێر ئیشکەنجەدا دەکوژرێت ، تاکو ئێستاش خەڵکی ناوچەکە پێیان وایە کە ناوبراو لەسەر چیای دوکەڵاوی دەژی ، کۆمەڵکوژیەکەی کاربەدەستانی ئەمەریکا تا کوشتنی دواین کەس بەردەوام بوو .
ئەم کۆمەڵکوژییە خزێنرایە ناو سینەماوە کە ئەکتەر مارلۆن براندۆ رۆڵی باوکی دەبینی لە ساڵی ١٩٧٣ خەڵاتی نۆبلی وەرگرت ، ئەکتەر مارلۆن بۆ پرۆتێستۆکردنی ئەو کۆمەڵکوژییە ئەم خەڵاتەی رەدکردەوە ، ئەم ھەڵوێستەی ئەکتەرە ئەمەریکیەکە ھەڵوێستێکی گرنگە ، مارلۆن لە جیاتی خۆی کچێکی گەنجی ھیندۆی ڕەوانەی مەراسیمەکە کرد کە لەجیاتی خۆی وتارێک پێشکەش بکات ، ھەرخۆشی چەند دێڕێکی نوسیبوو کە لە مەراسیمەکەدا کچەکە بیخوێنێتەوە ، مارلۆن نوسیبووی ( بەدرێژایی ٢٠٠ ساڵ خەڵکی ھەرێمەکە کە لەپێناو بنەماڵەی خۆیان و ئازادیاندا جەنگاون ، پێیانمان وتن برادەرینە چەکەکانتان دانێنن ، بابەیەکەوە دانیشین ، برادەرینە ئەگەر چەکەکانتان دانێنن باسی ئاشتیتان لەگەڵ دەکەین ، لەپێناو خێری خۆتاندا بەیەکەوە ڕێکدەکەوین ، کاتێک بڕوایان بەم قسانەمان کرد و چەکەکانیان دانا ئەوانمان کوشت ، درۆمان لەگەڵ کردن ، بۆئەوەی لەزێدی خۆیان ھەڵیان تەکێنین ھەڵمانخەڵەتاندن ، برسییانمان کردن ، ئێمە باسی ڕێککەوتنمان لەگەڵ کردن بەڵام ھەرگیز لەگەڵیاندا ڕیککنەکەوتین ، بەو فڕوفێڵەوە بەزۆر واژۆمان پێکردن ، ئەوان بەو ژیانە ناخۆشەیانەوە درێژەیان بە ژیانی خۆیاندا وەک سواڵکەرێک ژیان ، ئیوە بەگوێرەی خۆتان دەتوانن مێژوو بشێوێنن و ھەڵسەنگاندنی خۆتان بکەن ، بەڵام ئێمە کارێکی باشمان نەکرد لەگەڵیاندا ، ئێمە بە عادیلانە ھەڵسوکەوتمان نەکرد تەنانەش راستگۆش نەبووین ، ئێمە بەرامبەر ئەوان مەجبور نەبوین مافەکانیان بۆ بگەڕێنینەوە و نەمەجبوریش بووین پەیوەستی ڕێککەوتنە کانمان ببین چونکە ھێزەکەی دەستمان وایلێکردین کە ھێرش بەرین و ماڵ و حاڵیان زەوت بکەین و ئەو مافەمان بەخۆمان ڕەوا بینی کە ژیان و ئازادیان لیبستێنینەوە ، لەکاتێکدا کە ئەوان بۆ شکۆمەندی خۆیان خەباتیان دەکرد بەڵام ئێستا بێشەرمیەکەی ئێمە بووە بەشکۆمەندی ، بەڵام شتێک لەئارادایە کە ناتوانرێت خۆتی لێبدزیتەوە ، ئەویش دەسەڵاتی گەورەی مێژووە ، دڵنیابن لەوەی کە مێژوو دادگاییمان دەکات ، ئایا ئەمە بە گرنگ دەزانین ؟ .
ئەمڕۆ ئاکەپە و سوڵتانەکەی کۆشک لە تورکیا ئەوەی لەبەرامبەری قیت بێتەوە بە تیرۆریست ناوزەندی دەکات و روبەڕوی ڕژێمێک بوینەتەوە کە تەنانەت ڕێزدارترین ڕۆشنبیریشیان کە دەمدەکەنەوە بێڕێزیان لەبەرامبەر دەکەن ، بەڵێ ئێستا روبەڕوی ڕژێمێکی وا بوینەتەوە ، ئایا ئاخ و نزامان دوای چەندین ساڵان دوای ئەم کۆمەڵکوژییە ئەو نەوەیەی کە ئێمە وەک براندۆ ناوزەند دەکەن و ئایا ئێمەش ئەم ئاخ و نزایە بۆ نەوەی نوێمان جێدەھێڵین ؟ .

بێگومان چارەنوسی ئێمە وەک چارەنوسی ھیندۆکان نابێت .
چالاکییە گیانبازیەکەی ئەنقەرە لەلایەن سیاسەتمەدارەکانی تورکیاوە شەرمەزارکرا ، بێگومان رونکردنەوەی ناڕەزایی دەربڕینی ئەو کەسانەی کە پارێزەری ماف و ژیانی مرۆڤن ناتوانێت ئامانجی ئەم چالاکییە بسڕێتەوە ، لە جزیرەی بۆتان ویستیان لەژێر خانویەکدا ھەموو گەل کۆمەڵکوژ بکەن ٢٠٠ کەسی سڤیل کۆمەڵکوژ کران ، ئایا نابێت وەڵامی ئەم کۆمەڵکوژییە بدرێتەوە ؟ لەلایەکەوە ئەم چالاکییە گیانبازییەی تورکیا وەک جزیرە لەبەرامبەر خەڵکی سڤیل و بێچەک و خەڵکی ناو ژێرخان ئەنجام نەدرا ، ئەم چالاکییە لەناو دڵی ئەنقەرەی پایتەخت ڕێوشوێنی سەربازی دەوڵەت کرا بە ئەنجام ، ئەم چالاکییە تەنھا لە چوارچێوەی گیانبازییەک و روویەکی ئازادانەوە ئەنجامنەدراوە ، بەڵکو بەشێوەیەکی زۆر توند و تۆڵە و کرداری و ڕێکخراوەیی و زانستانە و بەھێزێکی تۆکمەوە ئەنجامدراوە .
ئەوانەی لەم چالاکییەدا گیانیان لەدەستدا ، بوون بە قوربانی سیاسەتە کۆمەڵکوژیەکانی ئەردۆغان و ئاکەپە ، ئەگەرچی مردنەکانی ئەوان ھەرزان بەھاش بوبێتن و لەبەرامبەر ئەو سەربازانە ئەم چالاکییەش ئەنجامدرابێت ، ئەمە ھیچ لەو ڕاستییە کەم ناکاتەوە کە بەرپرسی یەکەم سیاسەتە گڵاوەکانی ئاکەپەیە ، ئەگەرچی ئەم چالاکییە بەتایبەت لەدژی ھێزی سەربازیش ئەنجامدرابێت موخاتەبەکەی ئاکاپەیە ، لەمردنی ئەواندا ئاکاپە بەرپرسیارە ، لەبەرئەوەی ئەو چالاکییە پەیامێکە بۆ ئاکەپە و ئەو ھێزانەی کە واژۆیان کردووە بۆ ڕەزامەندی نیشاندانیان کە ئەردۆغان و ئاکەپە لەدژی کورد کۆمەڵکوژی بکەن پەیامێکە کە پێیان دەڵێت : چارەنوسی گەلی کورد وەک چارەنوسی ھیندۆکان نابێت .

گیرۆنیمۆیەک کە لەچیای دوکەڵاوییەوە ھاتووە
با بۆساتێک دەستبەرداری ئەو چالاکوانە بین کە بەشێوەیەکی گیانبازانە ئەم چالاکییەی ئەنجامدا ، تەنانەت ئەوەشی چووە بۆ پرسەکەی لێکۆڵینەوەی لەگەڵ دەکرێت ، سەرۆکی جەھەپە کەمال قلچدارئۆغڵو کە ھیچ کاتێک لەژی کۆمەڵکوژێکانی ناوچەی سوور و ئامەد و ئەوەی ئەنقەرەش کە پێشوتر ھاتبووە ئاراوە ناڕەزاییەکی توندی نیشان نەدا ، ناوبراو لەم بارەیەوە ھەنگاوێکی زیاتری ناو وتی : چوون بۆ پرسەکە کارێکی ڕاست نییە و ئەمە خیانەتە لە نیشتیمان . دوای ڕونکردنەوەکەی داودئۆغڵو ئەمجارەیان کڵچدارئۆغڵو دەنگی گڕکردەوە و وتی : چوون بۆ ئەو پرسەیە خیانەتێکی گەورەیە لەبەرامبەر مرۆڤایەتی . لەھەمان ڕۆژدا پۆلیس ھەڵیکوتایە سەر پرسەی ئەو کچە شەھیدەی کە لەشەڕی داعشدا گیانی بەختکردبوو ، ئەگەرچی لەڕوانگەی مرۆیی و دینیشدا چوون بۆ پرسەی کەسێک کە کۆچی کردبێت ئەرکێکی کۆمەڵایەتییە ، دەوڵەت و سیاسەتمەدارانی تورک تەنانەت بەشێوەیەکی فاشیزمانە ڕوبەڕوی ئەمەش دەبنەوە .
ئەگەرچی زاڵمەکان ڕۆڵی مەزڵومیش ببینن بەڵام کۆمەڵکوژیەکانیان و کردارە پاکتاویەکانیان ناشاردرێتەوە ، ساڵی پار ھێرشیان کردە سەر گۆرستانەکان و گۆڕەکانیان تەفروتونا کرد و ئێستاش ھێرش دەکەن سەر شوێنی پرسەکان و بێ ئەخلاقی خۆیان نیشان دەدەن ، ھەموو ئەمانە پاکتاو و کۆمەڵکوژیەکی ئاشکرایە .
ئەوان بۆئەوەی ترسی خۆیان نەھێڵن بە ھەموو توانای خۆیان ئەنەڕێنن ، نەڕینی کەسێک ھاوار و ترسی کەسێکی تر زیاتر دەکات ، بەڵام ئەوان و ئەوانەی نایانەوێت حاڵی ببن ئەو پەیامەیان وەرگرت کە ئەگەر دەستبەرداری کۆمەڵکوژی سەرکوردان نەبن دونیاتان بەسەردا سەروبن دەکەین ، ئەگەر ئێمە بەکۆی گشتی بکەوینە ناو بەرخودان و جوڵەوە بەبێ ئەوەی زیاتر ڕوبەڕوی کۆمەڵکوژی ببینەوە ، دەتوانین ڕێ لە فاشیزم بگرین ، ئەگەر لەنێوان ئەوانەی قیژە و ھاوار دەکەن بەباشی پەیامی دۆڕاندنیان پێ نەگات دڵنیابن لەئاکامی سیاسەتە خوێناوێکەی ئاکاپەدا بەھارێکی پڕ خوێناوی لەچاوەڕوانیماندایە .
ئەوان خەمی ئەوە ناخۆن کە تابووت بۆ ھەموو شارەکانی تورکیا دەڕوات ، ئامانجی سەرەکی ئەوان پاراستنی دەسەڵات و کورسیەکانیانە ، ئەگەر چاو لە چالاکییە گیانبازیەکەی ئەنقەرە بکەین پێش ئەوەی تابووت بۆ ھەموو شارەکانی تورکیا ڕەوانە بکرێن دەبێت لە ھەموو گۆڕەپانەکاندا کۆببینەوە و دژبە ئاکەپە و شەڕەنگێزی کۆشکەکەی ئەردۆغان خەباتی دیموکراسی یەکگرتووی گەلان ئاست بەرز بکرێتەوە ، ئەگەر ئەمە بێتە ئاراوە بە دڵنیاییەوە دەبینن کە گەلان دەڵێن : ئەوانەی لە ئەنقەرە گیانیان لەدەستدابوو قوربانی کۆمەڵکوژیەکەی جزرەی بۆتانە کە ئاکەپە لێی بەرپرسیارە و ئەم کردەوەیەش لەئاکامی سیاسەتە خوێناوێکەی ئاکاپە ھاتە ئاراوە .
عەبدولباقی سۆمەر کە چالاکییە گیانبازێکەی ئەنقەرەی ئەنجامدا لەوانەیە بە کەسایەتییەکەی و ناسنامەکەی و ژیان و ئامانج و گەورەیی چالاکیەکەی و بە ھەموو بوارێکێوە لەئەنجامی درۆ و دەلەسەی دەسەڵاتە فاشیزمەکەی ئاکاپەوە وەک خۆی و ڕاست و ڕەوان ھەڵنەسەنگێندرابێت ، بەڵام بەبێ شک بۆ ئەوەی ڕێگا لە کۆمەڵکوژی بگیردرێت ، ناوەکەی عەبدولباقی وەک گێرۆنیمۆی لێدێت باسی دەکەن کە گەڕاوەتەوە بۆ سەر چیای دوکەڵاوی .

سەرجاوە ـ ڕۆژنیوز

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بە هاوڕێکانت

 

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies