ماردین محمد :  مه‌لای خه‌تێ و دکتۆر عه‌لی قه‌ره‌داخی له‌سه‌ر خه‌تێ !

ڕۆژگار دێن و ده‌چن و نه‌وه‌کانیش له‌گه‌ڵیدا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن و دواتر هێور هێور ده‌چزێنه‌وه‌ به‌خاکدا!

له‌و نێوه‌نده‌شدا ته‌نها دۆکیمنته‌ مێژووییه‌کانه‌ ده‌توانێت ڕابردوو ببه‌ستێته‌وه‌ به‌ئێستا و ئاینده‌وه‌و ڕێگر ‌بێت له‌ فه‌وتانی ئه‌و چیرۆک و دیرۆکانه‌ی که‌ باسی ڕۆژه‌ ڕه‌شه‌کان و تاڵاوچه‌شتنی ده‌ستی نه‌یارانمان ده‌کات .
به‌ڵام ده‌ردی گران و کوشنده‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ گوێ به‌ڕابردوی خۆمان ناده‌ین و هه‌رگیز له‌خودمان دوورنه‌که‌وتوینه‌وه ‌، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ دووره‌وه‌ به‌چاوێکی تیژ له‌خۆ بڕوانین ، تابزانین ئێمه‌ چ گه‌لێکی خه‌منه‌خۆری مێژووی خۆمانین !
له‌ویش سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ پسپۆڕ و مێژووناسانی گه‌لانی دیکه‌ زۆرتر له‌ئێمه‌ ده‌زانن ده‌رباره‌ی دیرۆک و مێژووی کۆن و نوێمان .
هه‌رکاتێک ویستبێتمان ئاوڕێک له‌مێژووی خۆمان بده‌ینه‌وه ‌، ناچار بووین بچین له‌ ئه‌رشیفه‌کانی ئه‌واندا له‌خۆمان بگه‌ڕێین !
له‌به‌رئه‌وه‌ ئاوه‌ز و ئاگاهیمان ده‌رباره‌ی مێژووی خۆمان له‌ڕواڵه‌ت و ڕوکه‌ش تێناپه‌ڕێت و وه‌ک پێویست هیچ لێکۆڵینه‌وه‌‌یه‌کی ڕۆشنگه‌رمان له‌سه‌ر میژووی ململانێکانمان نیه‌‌، بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ فێرگه‌ و سه‌رچاوه‌ی بنیاتنانی ئاینده‌یه‌کی باشتر .

ئه‌گه‌ر دیرۆکمان بکه‌ین به‌ دوو به‌شه‌وه‌و سه‌رده‌می کۆن به‌پێش ڕاپه‌ڕین ناو ببه‌ین و سه‌رده‌می نوێش به‌دوای ڕاپه‌ڕین ، ئه‌وا ده‌کرێت بڵێین له‌پێش ڕاپه‌ڕیندا و له‌سه‌رده‌می ژێرچه‌پۆکیدا هه‌وڵی باشتر و به‌پێزتر هه‌بووه‌ بۆ پشت ڕاستکردنه‌وه‌ی دۆکیومێنته‌ مێژووییه‌کان .
ئه‌و سه‌رده‌مه‌ هه‌ندێک مامۆستای دڵسۆز و خه‌مخۆر هه‌وڵی گه‌وره‌یان داوه‌ که ‌کار له‌سه‌ر باشکردنی تۆمار و دۆکیومێنته‌ مێژووییه‌کان بکه‌ن ، به‌ڵام‌ ژماره‌یان هێنده‌ که‌م بووه‌ و دۆخه‌کان ئه‌وه‌نده‌ دژوار و سه‌خت بووه‌ ؛ به‌و ته‌نهایی بێ هاوپشتیه‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ له‌وه‌ باشتر و پاکله‌متر شه‌ن و که‌وبکه‌ن که‌ کردویانه ‌…

دوای ڕاپه‌ڕینیش که‌ ده‌کرێت به‌قۆناخی ڕه‌وینه‌وه‌ی ترس ناوببرێت و ده‌سه‌ڵاته‌کان خۆماڵی ده‌بنه‌وه‌ و ده‌ست ئاوه‌ڵایی زۆرتر دێته‌ کایه‌وه ‌، ده‌بوو ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵی که‌ ماوه‌ی چاره‌که‌ سه‌ده‌یه‌که‌ له‌سه‌ر ته‌خته ‌، کاری چڕ و پڕی له‌سه‌ر زیندوو کردنه‌وه‌ی ده‌ق و به‌ڵگه‌ مێژوویه‌کان بکردایه‌ و ده‌زگا و ناوه‌ندی تایبه‌ت به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ و پوخته‌کردن و داڕشتنه‌وه‌ی ده‌قه‌ مێژوویه‌کان دابمه‌زراندایه‌ ، به‌واتایه‌کی تر گرنگیه‌کی گه‌وره‌ی بدایه‌ به‌بوژاندنه‌وه‌ی ئه‌و مێژووه‌ی که‌ پێشتر له‌به‌ینبراون یان شێوێنراوه ‌!
” ئه‌گه‌ر دیرۆک و پێشکه‌وتن ویست و پێویستی یه‌کدی نه‌بونایه ؟‌ ئه‌وا وڵاتانی پێشکه‌وتوو به‌ده‌یان ده‌زگای توێژینه‌وه‌ و به‌دواداچون و به‌ ئه‌رشیف کردنیان دانه‌ده‌مه‌زراند !”
لای ئێمه‌ش ئه‌گه‌ر هه‌وڵی ئه‌و دڵسۆزانه‌ی پێشتر باسم کردن و حه‌یران و لاوک و به‌یت و بالۆره‌ ده‌ماوده‌مه‌کان نه‌بوایه ‌، ئێستا هه‌ندێک له‌و سه‌ربردانه‌شمان نه‌ده‌زانی که‌ له‌ نێوان حه‌قیقه‌ت و گوماندا تاڵه‌موویه‌کی زۆر باریک ڕاکشاوه‌ !
یه‌کێک له‌و سه‌ربردانه‌ش فه‌تواکه‌ی ( مه‌لای خه‌تێ ) یه ‌، که‌ به‌ڕای زۆرینه ‌، ئه‌م پیاوه‌ خیانه‌تی کردووه‌ و له‌کاتی هێرشی سوپای عوسمانیه‌کاندا بۆسه‌ر میرنشینی سۆران ، ( محمد ئه‌فه‌ندی شێخ سلێمانی ) ناسراو به‌ ( مه‌لای خه‌تێ ) ، که‌ هاوزه‌مان موفتی شانشینه‌که‌ی میر محمد ( پاشا کۆره ‌) ده‌بێت ، فه‌توایه‌ک ده‌رده‌کات و ده‌ڵێت :
[ هه‌رکه‌س شه‌ڕی سوپاکه‌ی سوڵتان بکات ، به‌بێ ئیمانی ده‌مرێت و ته‌ڵاقیشی ده‌که‌وێت  ]
ئێدی دوای ئه‌و فه‌توایه‌ی مه‌لای خه‌تێ ، سوپای میرنشینی سۆران له‌شه‌ڕکردن دژی سوپای تورکان سارد ده‌بنه‌وه‌و ( میر محه‌ممه‌د ) یش به‌ناچاری خۆ ڕاده‌ستی سوپای دوژمن ده‌کات و کۆتایی به‌سه‌رده‌می میرنشینی سۆران و ئه‌و حوکمڕانیه‌ته‌ دێت که‌ به‌ره‌و ده‌وڵه‌ت بوون هه‌نگاوی ده‌نا .
که‌مینه‌یه‌کیش هه‌یه‌ له‌و باوه‌ڕه‌دا نین که‌ فه‌تواکه‌ی مه‌لای خه‌تێ به‌و شێوازه‌ بوبێت.
گوایا ئه‌و فه‌توایه‌ له‌سه‌ر داوای میر محه‌مه‌د ( پاشاکۆره ‌) خۆی بووه !
ده‌گوترێت : دوای ئه‌وه‌ی چوارده‌وری پایته‌ختی میرنشین ( ره‌واندوز ) به‌سوپایه‌کی گه‌وره‌ و پڕچه‌کی عوسمانی ده‌گیرێت و ڕه‌شیدپاشای ‌سه‌رکرده‌ی سوپاکه‌ نامه‌یه‌ک بۆ میرمحه‌مه‌د ده‌نێرێت و تێیدا داوای لێ ده‌کات ” بۆ سه‌لامه‌تی خه‌ڵک و سوپاکه‌ت واچاکتره‌ که‌خۆت به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌یت ، هه‌روه‌ها په‌یمانیشی ده‌داتێ که‌ ئه‌گه‌ر خۆی ڕاده‌ستی سوپای ئیسلام بکات و ڕێگه‌ بدات هێزه‌کانی خه‌لافه‌تی عوسمانی ده‌ست بگرنه‌وه‌ به‌سه‌ر ناوچه‌کانی ژێرده‌ست و ده‌سه‌ڵاتی میرنشینی سۆراندا ، ئه‌وا له‌ ئاستانه‌ و بابی عالی ئه‌سته‌مبوڵ نێوه‌ندگیری بۆ ده‌کات و گفتی ده‌داتێ که‌ بیکاته‌وه‌ به‌ میری سۆران .
” به‌ڕای خاوه‌ن بۆچوونی دوه‌م ” ده‌بێت میرمحه‌مه‌د به‌و گفتانه‌ی ڕه‌شید پاشا ڕازی بووبێت و داوای له‌ مه‌لای خه‌تێ کردبێت که‌ فه‌توای شه‌ڕ ڕاگرتن ده‌ربکات و مه‌لای خه‌تێ فه‌تواکه‌ی به‌م جۆره‌ ده‌رکردووه :
[  به‌فه‌رمانی میر وه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سۆران ، ئه‌وا فه‌تواماندا به‌ڕاگرتنی شه‌ڕ له‌ نێوان سوپای سۆران و سوپای عوسمانیدا ]

به‌ڵام ئه‌م هه‌نجه‌ته‌ له‌به‌ر چه‌ند هۆکارێک لاوازه‌ بۆ فه‌تواده‌رکردن؛
یه‌که‌م /  فه‌توا له‌ئیسلامدا هه‌میشه‌ بۆ شیان و نه‌شیان (حلال و حرام )  به‌رخورد کراوه ‌، که‌واته‌ ناکرێت موفتیه‌ک فه‌توا بدات و شیان و نه‌شیانی تێدا باس نه‌کردبێت ، وه‌ک ئه‌وه‌ی له‌فه‌تواکه‌ی دیکه‌دا زۆر ئاشکرایه‌ !
دووه‌م / له‌و ده‌ق و تێکسته‌ مێژووییه‌ که‌مانه‌ی له‌به‌ر ده‌ستدان ئاماژه‌ناده‌ن به‌وه‌ی که‌ ( میرمحمه‌مه‌د ) هیچ شه‌ڕ و کوشتارێکی به‌فه‌توا کۆتایی پێ ‌هێنابێت، هه‌تا ئه‌م جه‌نگه‌ش به‌فه‌توا کۆتایی پێ بهێنێت!
سێیه‌م / بۆچوونی یه‌که‌م ڕیشه‌یه‌کی دینی هه‌یه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه :‌ له‌ئیسلامدا ، شه‌ڕی خۆبه‌خۆی مسوڵمانان ده‌چێته‌ خانه‌ی نه‌شیاوه‌وه ‌( حرام) ، حه‌رام و حه‌ڵاڵیش کاری پیاوانی دینیه‌ فه‌توای له‌سه‌ر ده‌ربکه‌ن ، ناکرێت وابه‌سته‌ی فه‌رمانی میر بێت !.
چواره‌م / هه‌ندێک که‌س پێیان وایه‌ : [ که‌ مه‌لای خه‌تێ ناتوانێت ، یان ناکرێت بوێرێت فه‌توایه‌کی له‌جۆری یه‌که‌م ده‌رکات ، له‌ کاتێکدا هێشتا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی میردا ماوه‌و میریش به‌و دڵڕه‌قیه‌وه‌ که‌ لێی ده‌گێڕنه‌وه ‌].
به‌ڕای من ئه‌م پاساوه‌ له‌وانی تریش لاوازه‌تره‌ ؛ چونکه‌ کاتێک‌ له‌ ئیسلامدا که‌سێک ده‌گاته‌ پله‌ی موفتی ، ئێدی مانای ئه‌وه‌یه‌ سه‌رله‌به‌ر له‌ ئیمانداریدا قاڵ بۆته‌وه‌ و فه‌تواکانی ڕێچکه‌ بۆ ئیماندار ڕۆشنتر ده‌کات ، خۆ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و فه‌توایانه‌ ڕوبه‌ڕووی مه‌رگیش بێته‌وه ‌، ئه‌و باوه‌ڕی وایه‌ که‌ سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره‌ی به‌ده‌ست هێناوه‌ و شه‌هاده‌تی بۆ خۆی فه‌راهه‌م کردووه ‌!

ئه‌م باسه‌ی مه‌لای خه‌تێ و فه‌تواکه‌ی ، له‌ڕووی مێژووییه‌وه‌ بابه‌تێکی ده‌ماوده‌م بووه‌ هه‌تا ئه‌و جێیه‌ی ( حسێن حوزنی موکریانی ) تێکستی ‌کردووه ‌.
پێش ئه‌و تێکست کردنه‌ی ئه‌و هیچ سه‌رچاوه‌یه‌کی دۆکیمنتاری نیه‌ که‌ ئه‌و دوو دید و بۆچوونه‌ جیاوازه‌ یه‌کاڵا بکاته‌وه و به‌لایه‌کیدا بخات ‌، ئه‌گه‌ر هه‌شبێت به‌دواداچوون و لێپێچینه‌وه‌ی ته‌واوی بۆ نه‌کراوه‌ .
له‌مێژه‌ ده‌گوترێت : ” به‌بێ ئاگر دوکه‌ڵ نا‌بێت !” که‌واته‌ شتێک هه‌یه‌ ناوی فه‌توا بێت ، له‌به‌رئه‌وه‌ی لایه‌نگیرانی پاکانه‌ی ( مه‌لای خه‌تێ ) ش ، نکۆڵی له‌ هه‌بونی فه‌توا ناکه‌ن ، به‌ڵکو له‌گه‌ڵ داڕشتنی فه‌تواکه‌دا هاوڕا نین.
من له‌م کورته‌ باسه‌ی مه‌لای خه‌تێدا نامه‌وێت داوه‌ری و لایه‌نگری لایه‌ک یان بۆچوونێک بکه‌م له‌وه‌ی مه‌لای خه‌تێ ناپاکی کردووه‌ یان نا، به‌ڵکو ئه‌و کاره‌ پێویستی به‌ خه‌ڵکی پسپۆڕ و مێژووناس و لێکۆڵه‌ر هه‌یه‌ و ده‌بێت ئه‌وان ئه‌م باسه‌ به‌دیوێکدا بخه‌ن .
ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێت له‌باره‌یه‌وه‌ بدوێم و بیڵێم ئه‌وه‌یه ‌؛ که‌ له‌م ڕۆژگاره‌ی ئه‌مڕۆماندا ، که‌ڕۆژگاری ته‌کنه‌لۆجیا و بزر نه‌بونی ڕاستیه‌کانه‌ و زۆرینه‌ی زانیاریه‌کان ته‌نها کلیکێک دوورن له‌ مرۆڤه‌کانه‌وه ‌!
که‌سایه‌تیه‌کی دیار و ناسراوی دینی دێت و له‌جیاتی هاوپشتی کردنی خه‌ڵکی خۆی و هاوزمانانی خۆی ، سه‌رسه‌ختانه‌ و پڕمه‌به‌ست داکۆکی له‌به‌ره‌ی ئاستانه‌ و بابولعالی ده‌کاته‌وه‌ له‌ وتارێکدا یان ده‌کرێت بڵێین له‌فه‌توایه‌کی سیاسێندراودا …!
له‌ ڕۆژی ( 14/5/2015 ) دا ( علی محێدین قه‌ره‌داخی ) ‌که‌ به‌( دکتۆر علی قه‌ره‌داخی ) ناسراوه ‌، بابه‌تێک به‌ناونیشانی: ( بۆچی ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ جیهانیه‌ ده‌کرێته‌ سه‌ر تورکیای ئه‌مڕۆ ؟)
له‌ ڕۆژنامه‌ی ( أخبار ترکيا ) دا بڵاوده‌کاته‌وه‌ !
له‌و وتاره‌دا ئه‌م پیاوه‌ به‌دینه‌ی کورد ، هاوپشتیه‌کی بێ قه‌یدوشه‌رتی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی ئه‌ردۆگان و داود ئۆگڵۆ و پارته‌که‌یان ده‌کات و به‌دوای ستایشی ئه‌وانیشدا ده‌که‌وێته‌ باسکردنی نێگه‌تیڤانه‌ی پارته‌ کوردیه‌کان ، که‌ له‌ئه‌م دۆخه‌ی ئه‌مڕۆدا ، هه‌موو هه‌وڵه‌کانی کوردانی باکور ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌نگده‌ری کورد ڕازی بکه‌ن به‌وه‌ی ده‌نگ نه‌ده‌نه‌وه‌ به ‌( ئه‌کپارتی ) ، به‌ڵکو متمانه‌ بده‌ن به‌نوێنه‌رایه‌تی کورد .
به‌ڵام شێخ عه‌لی به‌جۆرێک پارته‌ کوردیه‌کان تۆمه‌تبار ده‌کات ، که‌ گوایه‌ ده‌ستیان له‌گه‌ڵ پارته‌ ڕه‌گه‌زپه‌رسته‌ تۆرانیه‌کاندا تێکه‌ڵاو کردووه‌ و له‌م ڕێگه‌یه‌وه‌ ده‌یه‌وێت به‌ده‌نگده‌ری کوردانی تورکیا بڵێت :
ئه‌گه‌ر ده‌نگ بده‌ن پارته‌ کوردیه‌کان ، زاڵمان و ڕه‌گه‌زپه‌رستانی تورک له‌سه‌رخۆتان زیندو ده‌که‌نه‌وه ‌، ئاینده‌تان ناڕه‌حه‌ت و ناجێگیر ده‌بێت ، له‌به‌رامبه‌ریشدا ؛ ‌گه‌ر ده‌نگ بده‌ن به‌ ( پارتی داد و گه‌شه‌پێدان )  ئه‌وا عه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تیتان بۆ دێته‌‌دی و ئاسایش و خۆشگوزه‌رانیه‌کی به‌بێ کێشه‌و بێ جیاوازیتان بۆ فه‌راهه‌م ده‌بێت !
پێم سه‌یره‌ ئه‌م پیاوه‌ باوه‌ڕی وابێت ، که‌ ئه‌ردۆگان کۆتری ئاشتیه‌ و ئاگاداری ئه‌و خوێنڕیژی و پاکتاوانه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی نه‌بێت که‌ دژی کوردان ده‌یکات له‌سنووره‌کان و له‌شاره‌کانیشدا وه‌ڵامی خه‌ڵکی سیڤیل و ئازادی خواز به‌ ئاگر و ئاسن ده‌داته‌وه‌ ؟!

له‌ویش سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ که : ‌( شێخ علی ) هیچ ده‌رسێکی له‌ به‌سه‌رهاتی مه‌لای خه‌تێ وه‌رنه‌گرتووه‌ ، که‌ به‌سه‌رهاتێکه‌ به‌ڵگه‌ی مێژوویی نه‌بێت ، که‌س ناتوانێت ساخی بکاته‌وه‌ که‌ئایا ؛ مه‌لای خه‌تێ ( پاک بووه‌ یان ناپاک !) له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ورانێکی دوور و درێژه‌ که‌ ئه‌و ناوه‌ له‌نێوه‌ندی کورداندا بووه‌ به‌‌ سیمبولێک بۆ پشت شکاندن و خیانه‌تکاری.

گه‌ر شرۆڤه‌ی ئه‌م به‌رخورده‌ی دکتۆر علی له‌ دێڕێکدا به‌م شێوه‌یه‌ بکه‌ین که‌ :
گه‌ر ئێوه‌ باوه‌ڕتان وایه‌ که‌ هاوپشتیکردن ده‌بێت له‌سه‌ر بنه‌مای ئیمانداری بێت ، نه‌ک گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ و که‌سوکار ، ئه‌وا ده‌کرێت بپرسم ؛
{  تۆ‌ خۆت کوردێکی مسوڵمانیت و چاکیش ده‌زانیت که‌ زۆرینه‌ی کورد هاوباوه‌ڕتن ، ئه‌ی بۆچی ده‌بێت هاوپشتی ئه‌و لایه‌نه‌ بکه‌یت که‌ بێگانه‌یه‌ و پشتی ئه‌وه‌شیان بشکێنیت که‌ هاوڕه‌گه‌ز و هاوزمان و برای خۆته‌ ؟}.

تۆ بڵێیت هۆکاری ئه‌م هاوپشتیه‌ت بۆ ئه‌ردۆگان له‌و ڕێنماییه‌ دینیه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێت که‌ ده‌ڵێت : { ملکه‌چی فه‌رمانڕه‌واکان ، یه‌کێکه‌ له‌ بنه‌ماکانی په‌رستن و عیباده‌ت } به‌تایبه‌ت که‌ ئه‌ردۆگان خه‌ونی زیندوو کردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌تی عوسمانی هه‌یه ‌!
خۆ ئه‌گه‌ر له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ ئه‌م هاوپشتی و به‌رخورده‌تان کردبێت ؟ که‌واته‌ ئه‌م کاره‌ی ئێوه‌ش تۆخکردنه‌وه‌ی په‌نجه‌مۆری ( مه‌لای خه‌تێ ) یه‌ و ئه‌و فه‌توایه‌ی ئه‌ویش پشتی به‌هه‌مان ڕێنوێنی ودیدگا به‌ستووه‌ و ده‌شێت خیانه‌تێکی سه‌د له‌سه‌د ڕاست بێت …!

ئه‌مه‌ش لینکی وتاره‌که‌ی ( دکتۆر علی قه‌ره‌داخی ) له‌سایتی ڕۆژنامه‌ی اخبار تورکیا

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies