Mamosta-Osman

عوسمان عومەر : چەند زانیاریەک دەربارەى گوێگرتن لەسەردەمى بەعس لەسەر بێتەلەکان .

بەشى یەکەم
بۆئەوەى نەوەى نوێ وا نەزانن هەمو کارێکى ناو شۆرش بەئاسانى و بێ کێشە و بێ چەرمە سەرى و بەئاسانى هاتۆتە دەستەوە بەلکو چەند فشار لەسەر گەلەکەمان و ریکخستنەکان هەبوو لەناوەوە ئەوەندش فشار لەسەر هیزى پێشمەرگەو دام و دەزگاکانى شۆرش هەبووە .
سەرۆک وەزیرانى بەریتانیا ونستون چرچڵ لەکاتى سەرکەوتنیان لەدووەم جەنگى جیهانى دا جەنگى ئەلیکترۆنى بەوشێوەیە وەسف کرد ( قەلغان و شمشێرە ) چونکە خزمەتى تەکتیکى سەربازى دەکات لە حالەتى هیرش وبەرگرى لەهەمان کاتیش دەبیتە قەلغانى هۆیەکانى شەرکردن . واتە گوێگرتن جۆرێکە لەجۆرەکانى جەنگى ئەلیکترۆنى بێگومان لەم سەردەمەى ئەمرۆدا زۆر پێشکەوتنى بەخۆوە دیوە .
گوێ گرتن وەک ووشە بریتیە لە کردەوەى گوێ گرتن بۆ قسەکردنى نیوان دووکەس بەهۆى ئامێریکى بیتەل یا مۆبایل یا هەر هۆیەکى هەر هۆیەکى گەیاندن کە گوێ گرتن بێ .
گەشە کردنى ئەم کردارە لەگەل گەشەکردنى جەنگى ئەلیکترۆنى دایە و ئەگەرێتەوە پێش بەرپا بونى یەکەم جەنگى جیهانى چونکە گەیاندنى زەمینى ( مواصلات سلکیە ) لەرێگەى مۆرس کە سالى ١٨٧٣ دۆزایەوە کە بەئامێرى بروسکەى دەنگى ( تەلگراف ) ( البرق الصوتى ) بەسەرتاسەرى جیهان دا بلاوبۆوە چونکە پێشتر هەرچى گەیاندن بوو لەریگەى نامە و تەتەرو نمایندەوە جێ بەجێ دەکرا , کاتێ جەنگى ناوخۆى ئەمریکا لەنیسانى ساڵى ١٨٦١ هەلگیرسا ، کارى یەکەم هێزە شەرکەرەکان هێرش کردنە سەر هیلى تەلگرافەکان بوو چونکە بە وایەر راگێشرابوو دەچون وایەرى تریان پیوە دەبەست و گوێیان لە قسەو گفتۆى لایەنى بەرامبەر دەگرت بۆ سود لێوەرگرتن بۆیە لەکاتى پیویست هیلەکانى یەکتریان دادەخست و دەتوانم بڵیم ئەوە سەرەتاى گوێگرتن بووە .
سالى ١٨٨٨ کاتێ زاناى ئەلمانى هێرتز پەیوەندى بیتەلى بەکارهێناو ئەندازیارو داهێنەر مارکۆنى سالى ١٨٩٧ گەشەى بە لاسلکى ( بێتەل ) دا بۆ کارى دەریاوانى بەکاربێت بەهۆى زۆربونى بەکار هێنەرانى شتێکى سروشتیە کە ( کارلەیەکردن – تداخولى شەپۆلەکان – تەشویش ) لەسەریەک دروست بکەن وهەر لەوکاتەشەوە بە دەستى ئەنقەست تەشویش دەخرایە سەر یەکترى بۆیە فەرماندەى یەکە سەربازیەکان بیریان لەوە کردەوە چۆن کارێکى وابکەن هیزە نەیارەکان بێدەنگ بکەن بۆ ئەوەى نەتوانن پەیوەندى و کۆنترۆل و ئاراستەى هێزەکانیان و فەرمانەکانیان پێ بگات دیسان ئەمەش بەسەرەتاى جەنگى ئەلیکترۆنى و گوێگرتن دەزانرێ .
لەوروانگەیەوە گرنگى درا بە کارى گەران وپشکنین وچاودێرى بيتەل ( الاستطلاع اللاسلكى ) لەسەر تۆرى بیتەلى دوژمن سەرى هەلدا چونکە دەرکەوت هیزە دەریاییەکان زۆرترین کات بیتەل بەکار دەهێنن بۆ وەرگرتنى زۆرترین زانیارى لەسەر دوژمن تەنانەت لەگەل بەکار هێنانى کۆد و شیفرەش بابزانین کۆد چییەوشیفرە چییە ؟ کۆد بریتیە لەبەکار هێنانى رستەیەکى نهێنى یا ووشەیەک یا دانانى ژمارەیەک بۆ شتیک یا چەمکێک یا شوێنێ یا کەسێ کە لەنێوان نیرەرو ( المرسل ) و بۆ نێردراو ( المرسل الیە ) کە هەردوو لایان لەسەرى رێککەوتون رایەک هەیە دەڵێت : شیکردنەوەى کۆد لە شیکردنەوەو کردنەوەى شیفرە گرانترە ، چونکە پەیرەوى هیچ سیتەمێک و یاسایەک ناکات . لەشۆرشى نۆێ دا وەک عەدەد بیتەل زۆرکەرەت لەگەڵ هاورێیان ئەم جۆرە کارەمان کردووە بەنمونە کەجەنابى مامجەلال زۆرکات قسەى لەگەل فەرماندەو لێپرسراوان دەکرد ( بچن بۆلاى کابراى گۆرین یا پەیوەندى بەکابراى گۆرین بکەن ) کەس نازانى کابراى گۆرین کێیە ؟ چییە ؟ خۆشمان لە نێوان خۆماندا بەکارمان دەهێنا نمونە خزمەکەى دوکانم . لەکوێ یەکترمان بینى . دارە سوتاوەکە . کابراى ١٦ هەویە .
جێى خۆیەتى بەسەرهاتێکى بچوک بگێرمەوە ئەوەندە ووشەى نهێنى لەنێوان عەدەد بیتەلەکان هەبوو ، هەندێ جار سەرمان لێ تێک دەچوو . جاریکیان بەفیعلى پێویستم بە ( بەنەخوێنى شەروال ) هەبوو ، داوام لەکاک کاروان کیمیاوى مەلبەندى دوو کرد لەگەل رێزوخۆشەویستى بۆی ، بۆم بکرێ و بۆم بنێرێ بەریکەوت ئەوبرادەرە بەکارێک هات بۆ یاخسەمەر ، کاتێ بینیم چەند قاپێ تێزابى پاترى بۆ ناردبوم دواتر کە بە بێتەل قسەم لەگەل کرد وتم بەراستى بەنەخوێنم دەوێ لەوەڵام دا ووتى ماڵت بەقورنەگیرێ ئەوەندەمان شت لەنێوان دایە لێم تێکچوە . بەڵام شیفرە بەپێى یاسا و بەکارهێنانى پیتە ئەبجەدیەکان کە لەشێوەى نامە دەنوسرێ و دەنێردرێ ئەویش بەهەمان شێوە پیویستە وینەیەکى لابێ ئەگینا هەڕی لەبڕى ناکاتەوە تەنها ژمارەیە و نوسراوە .
لەشۆرشى نوێ دا چەندین جۆر شیفرەمان بەکارهێناوە بە شیوازى جیاواز و بەدەر لەیاسا پەیرەوکراوەکان و سەرەتاى بەکارهێنانى شیفرە لەشۆرشى نوێ دا دەگەرێتەوە بۆ سەرەتاى دامەزاراندنى دەنگى شۆرشى عیراقى ئەوکات و دەنگى گەلى کوردستانى ئیستا لەریگەى ئەو رادیویەوە بروسکە شیفرە کراوەکان دەخوێندراینەوە دەنێردرا بەو ناونیشانە ( لەئاسودەوە بۆ ئاوارە ) بۆ وەرگرتنەوەشى لەرێگاى صوت العراق من سوریا وەردەگیرایەوە ( من صابر الى صامد ) گەر هەڵە نەبم ماوەیەک لەلایەن خوشکى بەرێز دادە هیرۆخان شیدەکرایەوە سەرەتاى شیفرە دروستکردن لەلایەن بەرێز بەختیار مستەفاوە بوو دواتر بەندەو چەند هەڤالێک خەریکى بوین و بەشانازیەوە باسى دەکەم کە تا کەوتنى رژێمى گۆربەگۆری بەعس بەهۆى زیرەکى و تواناى عەدەد بیتەلەکانمانەوە سود لەشفرەکانمان سود وەربگرن و بیکەنەوە بەلام زۆرجار زانیاریمان پێ دەگەیشت کە هى لایەنەکان بەئاسانى دەکرانەوەو شیدەکرانەوە . لەکەسە بەناوبانگەکانى شیفرەیان بەکارهێناوە بۆ پاراستنى نوسین و کتبیەکانیان لیۆناردۆ دافشى و ناپلیۆن پۆناپارت و ئۆلیڤەرکرومۆیل بوون و یەکەم کەسیش کە شیفرەى داهێناوە سەرکردەى گریکەکان ( یولیۆس قەیسەر ) بوو ٢٠٠ ساڵ پ . ز چونکە ناچار بوو بەو شیوەیە پەیام بگەیەنێتە فەرماندەو سەربازەکانى .
رژێمى گۆربەگۆرى بەعس پاش دەست بەسەردا گرتنى دەسەلات لەساڵى ١٩٦٨ هەوڵى دا سوپاکەى بە نوێترین وتوندترین شێوە دەست بەسەردا بگرێت و هەرچى دەنگى نارازى و گومانلێکراو هەبوو لە ریزى پلەدارەکانى ناو سوپا یا خانەنشینى دەکردن یا دوورى دەخستنەوە و کارى مەدەنى دەدانێ یاخود بە پیلانێک لەناوى دەبردن بەتایبەت شیعە و کورد و هەندێ لەسونەکانى گرتبۆوە . هەر لەوکاتەوە بەعس لەهەمو بوارەکان دا هەولى نوێکردنەوەو بنیات نانەوە و پرچەککردنى دەدا بەقۆناغ تا واى لێهات بوو بە پرچەکترین سوپا لەرۆژهەلاتى ناوەراست دواى ئیسرائیل و میسر و زیاتر بۆ بەرەنگاربونەوەى کورد و سەرکوتکردنى و گەلانى عیراق بەگشتى .
یەکێ لەوبوارانەى زۆر گرنگى پێ دەدا بوارى بێتەل بوو بەنوێترین و مۆدێرنترین جۆرى بیتەلى بۆ دابین دەکردن بەپێی تەکنۆلۆژیاى ئەو کات و سەردەمە لەهەمانکاتیش زۆر گرنگى بە پێکهێنانى چەندین یەکەى نوێ وەک یەکەى بەرەنگارى چەکى کیمیاوى و یەکەى رۆکیتى دژە ئاسمانى و یەکەى رۆکێتهاوێژ ، یەکێ لەوانە بەناوى ( وحدة المعدات الفنیة ) تازەترین جۆرى دەزگاى بێتەلى ئەو سەردەمەى بۆ دابین کردبون , کارى ئەم یەکە سەربازیە گویگرتن بوو لە پەیوەندیە بیتەلیەکانى بەتایبەت ئێران کە لەجەنگێکى دژواردابوو لەگەڵى و سوریا بەرەبەرکانێی سیاسى و تورکەکان و سعودیەکان کوەیتیەکان لەگەل ئەمانەش چاودێرى و گوێگرتن بوو لە ( فەیلەقەکان , فیرقەکان , لیواکان , فەوجەکان و …. هتد ) هەروەها بیتەلى سەفارەتەکان ئەوکات و سەردەمە بەکاریان دەهێنا و سەرەڕاى گوێگرتن لە لەپەیوەندى تەلفۆنە ناوخۆییەکان و تەلەفۆنى مایکرۆوەیڤى فەرماندەى فەیلەقەکان و فیرقەکان لیواکان و فەوجەکان و پەیوەندى تەلەفۆنى وەزیرو لێپرسراوە حیزبى حکومیەکان تەنانەت پەیوەندى تەلەفۆنە سەتەلایتیەکان نمونەشم بۆ ئەمە گوێگرتنیان بوو لە قسەى تەلەفۆنى نێوان شا فەهد و میرى بەحرینى ئەوکات بەهۆى پرۆژەیەکى نهێنیەوە بەناوى ( خاد) کە ئێمە هیچ زانیاریەکمان لەسەرى نەبوو هەوڵى زۆریشى بۆ درا تەنها ئەوەمان پێ گەیشت کە زۆربەى بیتەلەکانیان کۆمپیوتەریەو دروستکراوى ژاپۆنە یەکیان لە ئیسرائیلە و ئەوى تر لەبەغدا .

 

بەکلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە بنێرە بۆ هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies