ڕێبین هەردی : دو هەرێمی جیاواز تاکە چارەسەری راستەقینەیە .

یەکێک لەوکتێبە هەرە گرنگانەی جۆرج تەرابیشی نوسیوێتی کتێبی ( النضریە القومیە والدولە القطریە ) یە . لەم کتێبەدا تەرابیشی شیکردنەوە بۆ ناسیۆنالیزمی عەرەبی ئەکات کە وەک ناسێۆنالیزمی ئەڵمانی لەسەر بنەمای زمان‌و مێژو و کلتوری هاوبەش دروستبوە . تەرابیشی لەم کتێبەدا ئەوە ئەسەلمێنێت کە ئەو دەسەڵاتانەی دەوڵەت هەیەتی توانای ئەوەی هەیە مێژو و کلتور تایبەت بەخۆی دروست بکات کە توانای تێپەڕاندنی چەمکی زمان‌و مێژو و کلتوری یەکگرتوی هەیە . تەرابیشی لەم کتێبەدا بەدرێژی‌و بەنمونەو بەئامار ئەوە ئەسەلمێنێت کە هەر دەوڵەتیکی عەرەبی مێژوی تایبەتی خۆی ، سرودی نیشتیمانی خۆی ، ڕەمزی تایبەتی خۆی دروستکردوە . باسی ئەوە ئەکات چۆن لەقوتابخانەو راگەیاندن بەهەمو لقەکانیەوە ، مێژوی دەوڵەتی لۆکاڵی لەبری مێژوی نەتەوەیی ئەخوێنرێت‌و چۆن ئەمەش هۆشیاری‌و سایکۆلۆجیای ئینسانی عەرەبی گۆڕیوە بۆ ئەوەی ئینتیمای بۆ دەوڵەتە لۆکاڵیەکەی لەئینتیمای بۆ ناسێۆنالیزم زۆر بەهێزتر بێت . تەرابیشی باسی دروستبونی نەتەوە ئەکات لەرێگەی دەوڵەتەوەو بروای وایە تەنانەت ئەو حیزبە ناسێۆنالیزمانەش کە دروشمی یەکیتی عەرەبیان هەڵگرتوە ، لەم مێژووە ناوچەییە خاڵی نین‌و نوقم بون تیایدا . بەکورتی ئەو وانە گرنگەی لەم کتێبەی تەرابیشیەوە فێری ئەبین ئەوەیە نەتەوەیەک گەر زمانیشی یەکگرتو بێت ، بەڵام لەژێر باڵادەستی دەسەڵاتی جیاوازدا بێت کە بەرەمزو مێژو و کلتوری تایبەتی خۆی پەروەردەی ئەکات ، لەوە ئەکەوێت نەتەوەیەکی یەکگرتو پێکبهێنێت‌و دوچاری دابڕان‌و لێکترازانێک ئەبێت کە بەناسێۆنالیزم‌و خەون‌و ئاواتەکانی پڕ ناکرێتەوە . نەتەوەیەکی وا نەک ڕوی لەیەکگرتن ، بەڵکو ڕووی لەدابڕان‌و لێکجیابونەوەو پێکەوە هەڵنەکردنە .
هەرێمی کوردستان بەدۆخێکی هاوشێوەدا ئەڕوات . ئەم هەرێمە بەردەوام لەژێر باڵادەستی دو دەسەڵاتی جیاوازدا بوە کە باڵادەستی سیاسی خۆیان لەناوچەکەیدا تەرجومە کردوە بۆ باڵادەستیەکی کلتوری ، کۆمەڵایەتی‌و ئابوری . ئەوە هیچ لەیەکەم هەنگاودا زمانی خوێندنی کوردییان بەلەهجەی جیاواز سەپاند ، بەڵکو لەمە زیاتر هەمو کارێکیان کرد بۆ ئەوەی رەمزی نیشتیمانی هاوبەش ، خەیاڵی سیاسی هاوبەش ، سەروەری‌و سەرکەوتنی هاوبەش بونی نەمێنێت . رەمزەکان لەرەمزی نیشتیمانیەوە بون بەڕەمزی حیزبی ، مێژوی نەتەوە بووە بەمێژووی حیزب‌و سەرکەوتن‌و ژێرکەوتنی ، بوە بەسەرکەوتن‌و نەکەوتنی نەتەوە . ئابوریەکی نیشتیمانی بونی نیەو هەرچیەک لەبواری ئابوریدا روئەدات لەژێر کۆنتڕۆڵ‌و دیسپلینی حیزبدایە . بگرە شەهیدەکانیش چیدی هی نەتەوە نین ، بەڵکو موڵکی حیزبین‌و وەک منەتێکی حیزب بەسەر نەتەوەوە ، پێی ئەفرۆشرێتەوە . راگەیاندنیش بەهەمو لقەکانیەوە بەردەوام لەچاندنی ئەمجۆرە لەباڵادەستی خەیاڵی سیاسی حیزبیدا بون ، کە ئەبێ بگوترێت لەمەشدا بەشێوەیەکی سەرسوڕهێنەر سەرکەوتو بون . سەرکەوتو بون لەوەی کە هەرگیز یەک ئامانجی سیاسی هاوبەش ، یەک خەیاڵی سیاسی هاوبەش ، یەک رەمزی نیشتیمانی هاوبەش بونی نەمێنێت‌و بەجۆریک پارچە پارچەو ناکۆک بەیەک بن ، کە زۆرجار وەک دو سەنگەری دوژمن بەیەک لەبەرامبەر یەکدا وەستاون . کاتێک پتر لەدو هەزار کەس لەمامۆستای زانکۆ ، نوسەر ، رۆژنامەنوس ، شانۆکار ئیمزا بۆ ئەوە کۆئەکەنەوە لەدەرەوەی رێسای دیموکراسی‌و تەنانەت لەدەرەوەی ئەو یاسایانەی هەرێمی کوردستان کە پارتی خۆی پشکی گەوەرەی لەداڕشتن‌و سەپاندنیدا هەبوە ، ویلایەتی سەرۆکی هەرێم درێژ بکەنەوە بەبیانوی ئەوەی بەڕێزیان قائیدی زەرورەن‌و جگە لەویش کەس ناتوانێت سەرکردایەتی هەرێم بکات ، ئیدی ئەبێت لەوە تێبگەین نە خەیاڵی سیاسی هاوبەش ، نە ئامانجی سیاسی هاوبەش ، نە رەمزی هاوبەش ، نە کلتوری سیاسی هاوبەش بونی نیە .
ئەم دۆخە تەنها بۆ ئەم چەند ساڵەی دوای راپەرین ناگەڕێتەوە ، بەڵکو لەسەرتاسەری مێژوی کوردا ئامادەگی هەبووە . واتە نە لەمێژوی سیاسی هاوچەرخی کوردستان هەرگیز یەک ئیدارەیی بونی هەبوە ، نە لەمێژوی دوریشدا . هەمو ئەو میرو سەرکردە جوامێرانەی لەمێژوی دوردا خەونیان بەیەکگرتنی کوردەوە بینیوەو هەوڵیانداوە تەنانەت بەزۆریش بیسەپێنن ، بەناکامی سەریان ناوەتەوە . هۆکاری ئەم ناکامیەش نەک بێگانەو ناحەزانی کوردستان ، بەڵکو خودی کوردەکان بون . لەمێژوی هاوچەرخیشدا هیچ کات کوردەکان یەک نەبون‌و بەردەوام لەناکۆکی‌و دوژمنایەتیدا ژیاون . سەرەتاکانی شۆڕشی ئەیلول بەناکۆکی‌و دوبەرەکی دەستی پێکرد کە تائێستاش هەندێک لەوانەی بەشداربون تیایدا ، ماون‌و لەژیاندان. تا ئەم ساتەوەختەش یەک گێڕانەوەی هاوبەش لەسەر هۆکاری ئەو ناکۆکیەو کێ بەرپرسیاری یەکەمێتی لەئارادا نیە . راستتر تەنانەت لەمەشدا کوردەکان دابەشن بەسەر دو تێڕواننینی جیاوازدا . لەدوای هەرەسی١٩٧٥و هەڵگیرسانەوەی شۆڕشیش ، کوردەکان بەیەکەوە نەبون‌و بگرە هەر لایەنێک خۆی بەهەڵگیرسێنەوەرەی شۆڕشی نوێ ئەزانێت .
ئەزمونی یەکەم ئیدارەی یەکگرتوی دوای راپەڕینیش چەند ساڵێکی کەم خۆی گرت‌و بەشەڕێکی سەرتاسەری کۆتایی هات کە سەدان رۆڵەی ئەم وڵاتەی کردە قوربانی‌و سەدانیشی بێ سەروشوێن کرد ، رێکەوتنی دوای ئەم شەڕەش رێکەوتنی سیاسی نەبو ، بەڵکو بریتی بو لەتەسلیمبونی لایەک بەلایەکی دی ، بریتی بو لەدۆخیک پارتی چی ویست‌و خواستی بو، کردی بەیاساو بەعورف‌و بەفاکتی واقعی . ئەو رێکەوتنە تەنها بەباڵادەستی پارتی کۆتایی هات کە ئەگەرچی زۆرێک لەسەرکردە سیاسیەکانی یەكێتی ( نە ئەوساو نە ئێستا ) هیچ لێی نیگەران نەبون‌و نین ، بەڵام قاعیدەی جەماوەری‌و بنکەی سەرەکی ئەم هێزە لەناوەوە گڕی ئەگرت‌و بەجۆریک ناڕازی بو لەو دۆخە کە هەرجارەو بەجۆرێک ئەتەقیەوە . بگرە گەیشتە ئەوەی پێگەی ئەم هێزە ئەوەندە لەبنکەکەیدا لاواز بێت کە بزوتنەوەیەکی تازە دروستبو لەیەکەم هەڵبژاردندا زۆرینەی لێسەند ، یەکێتی تەنیا کاتێک توانی کەمێک هەستێتەوە کە نەغمەکەی گۆڕی‌و وەک هێزێکی جیاوازو ناکۆک بەپارتی خۆی دەرخست . بەڵام کە جیاوازی دەرکەوت‌و پارتی کەوتە دۆخێکەوە کە تیایدا زۆرینەی پەرلەمانی لەدەستداو نەیتوانی بەئاسانی نە سەرۆکەکەی بکاتەوە بەسەرۆک‌و نە دەستورەکەی تێپەڕێنێت ، کەوتە تەنگژەیەکی گەورەوە لەگەڵ چوار هێزی سیاسی تردا .. کاتێکیش خەڵک لەناوچەی سلێمانی لەم سەرسەختیەی پارتی هەراسان بو ، خۆپیشاندان‌و هەڵکوتانە سەر بارەگاکانی پارتی دەستی پێکرد ، کە بو بەبیانویەکی گەورە بۆ ئەوەی پارتی کودتایەکی سەربازی ئەنجامبدات‌و هەم وەزیرەکانی گۆڕان‌و هەم سەرۆکی پەرلەمان بەفەرمانی خۆی دەربکات .
لەدوای ئەم روداوەوە تەنیا یەک شت رون‌و ئاشکرایە ، رێکەوتن لەگەڵ پارتی واتە تەسلیمبون بەخەون‌و ویستی ئەم هێزەو تەسلیمنەبون پێشی واتە نزیکبونەوە لەشەڕی ناوخۆ . تەسلیمبون ( کە وەک دیارە سیناریۆی هەرە دیاری ئەو رێکەوتنەیە کە زۆرێک لەهێزەکان هەوڵی بۆ ئەدەن‌و ئەگەری زۆریشە روبدات ) کێشەکە نەک چارەسەر ناکات ، بەڵکو بەجۆرێک قوڵ‌و پڕ دڕدۆنگی ئەکات کە ئامادەی ئەکات بۆ تەقینەوەی ترو قەیرانی ترو نائارامی تر . چونکە ئەم تەسلیمبونە تەنها خواستی ئابوری‌و تەماعی چەند سەرکردەیەکی چاوچنۆک تێر ئەکات ، بەبێ ئەوەی لانیکەمی داواکاری‌و ئاواتی ئەو جەریانە جەماوەریە تێر بکات کە بڕیارە ئەم سەرکردانە نوێنەرایەتی بکەن . شەڕی ناوخۆش نەک بنبڕی ئەم کێشەیە ناکات‌و بەلایەکیدا ناخات ، بەڵکو ئەبێت بەشەڕێکی خوێناوی دورودرێژ کە تەنانەت گەر هێزە کوردیەکانیش لەبەردەوامبونی بێزار بن ، ئەوا دەوڵەتەکانی ناوچەکە نە رێگە بەکوژانەوەی ئەدەن ، نە بەیەک لاداخستنی .
لێرەوە پێموایە تاکە بژاردەیەکی عاقڵانە ئەوەیە دان بەوەدا بنێن کە حیزبەکان لەکەرتکردنی کوردستاندا سەرکەوتو بون‌و توانیویانە دو کۆمەڵگای جیاواز ، بەخواست‌و ئامانجی سیاسی جیاوازو بەخەیاڵ‌و کلتوری جیاواز دروستبکەن کە توانای هەڵکردنیان پێکەوە نیە . کاری راست‌و چارەسەری بنەڕەتی بونی دو هەرێمی سیاسی جیاوازە کە هەریەکەیان لێگەڕێت ئەوی دی قەدەری سیاسی خۆی بژی . دو هەرێم کە هیچ لایەک ئیرادەو خواستی سیاسی خۆی بەسەر ئەوی دیدا نەسەپێنێت‌و لەبری ئەوەی بەردەوام شەڕ لەگەڵ یەکدا بکەن‌و ئەو هەمو سوکایەتیە بەیەک بکەن ، بەجیا بژین‌و سڵاوێک لەبەینی خۆیاندا بهێڵنەوە .

سەرچاوە ـ ئاوێنە

بەکلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە بنێرە بۆ هاوڕێکانت

 

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies