Said-Blxribi

نووسەر و وەرگێڕى مەغریبى سەعید بلغربى لەگفتوگۆیەکدا

ئامادەکاریی دیدار ـ وریا باقر

وریا باقر : پاڵنەرى دەسپێکردنى نووسین لاتان چى بوو ؟ بۆ نووسین ؟

سەعید بلغربى : کۆمەڵێک فاکتەر و تێکشکانى زاتى و سایکۆلۆژى ، بوونە هەوێنى دەستپێکى سەرەتاکانى نووسینم .. هەر لەمنداڵییەوە حەزم بەخوێندنەوە بوو ، هەر زووش دەستم دایە نووسین ، زۆربەى ئەوەى دەشم خوێندەوە ، هەستم دەکرد هیچ پەیوەندییەکى بەزاتى من و شوناس و دەوروبەرى منەوە نییە . بیرم کردەوە بەزمانى دایک و بەشێوەیەکى جیاواز بنووسم ، هەوڵمدا گوزارشت لەبیرۆکەو دنیابینى و پرسیارەکانى ناخى خۆم بکەم و بەتێپەڕبوونى کات نووسین بووە بەشێکى گەورەى ژیانم .. بووە ئەو دەرفەتەى کەلەڕێى ئەوەوە دەتوانم چێژ بەدەست بهێنم . لەم ڕووەوە زۆر لەئاماژەکان کۆکن لەسەر ئەوەى نووسین کردەیەکى مرۆییانەى کاریگەرە لەسەر کۆمەڵگە ، بۆیە هەوڵدەدەم لەڕێى نووسینەکانمەوە نیشانگەلێک دروست بکەم تا جیاى بکاتەوە .. بەزمانى دایک دەستم دایە نووسین .. نزیک زیندەگى مرۆڤە سادەکان مامەوە .. ئەمەکدار بەرامبەر ئینتیماى زمانەوانى و مێژوویى و مرۆیى خۆم .. نووسەر دەبێت مەسەلەیەکى گەورەى هەبێت و دەبێت بەتوندى داکۆکى لێبکات و بەرامبەر بەو رەشەبا توندە بوەستێت کە لە هەموو روویەکەوە بەرامبەرى دێت ، ئەمە جگە لە کارلێککردن لەگەڵ فەزاى شوێن و زەمەنى فراوان ، بۆ ئەوەى لەقاوغێکى دوور لەکارلێکەکانى دەورووبەر نەمێنینەوە .

وریا باقر : محمد شوکرى بەزمانى ئەمازیغى دەستى پێنەکرد ، بەڵکو یەکەمین رۆمانى” نانى پەتى ” بەزمانى ئینگلیزى بڵاوبۆوە ؟ بۆ بە ئەمازیغى دەنوووسیت ؟
سەعید بلغربى : خاوەنى شاکارى ” نانى پەتى ” منداڵییەکى سەرکوتکەرانەى زمانەوانى ژیا ، وەک زۆربەى ئەمازیغییەکانى پەراوێز .. ئەم نووسەرە جیهانییە پەنایەکى لەزمانى خۆیدا نەبینیوە ، بۆیە خۆى فێرە زمانى عەرەبى کردو هەوڵیدا بەشێوەیەکى تایبەت پێى بنووسێت . بەڵام داشنەبڕا لەڕەگ و ریشە ئەمازیغییەکەى خۆى .. نووسینەکانى لەهەموو روویەکەوە وێنەى ئەو ئەمازیغییە پەراوێزخراوە بوو ، هەر ئەمەش هۆکارى جۆرێک لەجیهانى بوون و گرنگی پێدانى بوو . بووە نووسەرێکى بەناوبانگ ، نووسینەکانى گۆڕدرایە سەر هەموو زمانەکانى جیهان ، تەنها زمانى ئەمازیغى نەبێت ، ئەمەش کەموکورتییەکە دەرئەنجامى تەمەڵى ئەو کەسانەیە کەلەبنەڕەتدا گرنگى بەکەڵچەرى مەغریبى دەدەن . ئەوەى لەگەل ” محەمەد شوکرى ” دا روویدا ، زۆرێک لەهاوشێوەکانى لەنووسەرەکانى ئەمازیغیش دەگرێتەوە ، بەهۆى نووسینەکانیانەوە بەناوبانگ بوون ، لەکاتێکدا بەزمانى ترى غەیرە ئەمازیغى نووسیان ، بۆ نموونە ” محەمەد خەیرەدین “.. ئەوەى بەشێوەیەکى گشتى سەیرى ئەدەبى ئەمازیغى بکات ، دەبینێت کەداهێنەرى ئەمازیغى ، لەژێر زەبرى سیستمە شۆڤێنیستییە سەرکوتکەرەکاندا ، شوناس و ناسنامەى خۆى بەرەو سڕینەوە چووە.. هەر لەمەشەوەیە کەهەر زوو و بەپەرۆشەوە گرنگیمدا بەکەڵچەرى ئەمازیغى و زمانى دایک ، لەڕێى دۆزینەوەى جوانییەکان ، کەناکرێت بەدی بێت ، تەنها لەڕێى مومارەسەى نووسینى جدییەوە نەبێت . زانیم چێژ بەخشترین شت نووسینە بەم زمانەو دەرخستنى ئەو پێکهێنەرانەیەتى کەشارستانییەت و رۆشنبیرى و کلتوورى مرۆڤایەتى لەخۆ دەگرێت ، کەتەمەنى هەزاران ساڵە .

وریا باقر : کام بواریان ئەدەبى یان فیکرى ، زیاتر لەتواناکانى نووسینتەوە نزیکن ؟ ئایا ئەدەبیاتت پێ باشترە یان نووسینە فیکرییەکانت ؟

سەعید بلغربى : هەر لەسەرەتاوە کاریگەرى خەباتى ئەمازیغیانەم و خوێندنەوەى ئەدەبیاتى ” بزافى ئەمازیغى ” ، رۆڵى هەبوو لەبەرەو پێش چوونى توانا مەعریفى و زیندەگیەکانم ، ئەمەش کاریکردە سەر رێچکەى نووسینە ئەدەبییەکانم ، هەمیشە هەوڵمدەدا لەپەیوەندیدا بم لەگەڵ دەنگى جفات و بزافى ئەمازیغى کەپێشتر و ئێستاش پڕە لەو بانگهێشتانەو ئەو دەنگە پەراوێزخراوە سەرکوتکراوانە .. وەک نووسەرێکیش هەوڵمداوە وەرگێڕى ئەو بانگهێشتانەبم ، بۆ تێکستى ئەدەبى کەدواتر دەبێتە بۆتەى بیرکردنەوەو مامەڵەکردنم لەگەڵ کۆمەڵگە .

وریا باقر : لەیەکێک لەدیمانە تەلەفزیۆنیەکانتاندا ، بینیمان گرنگى بەباڵندەو رووەک دەدەیت و بەئاسوودەیش لەگەل هاوڕێکانت دادەنیشیت .. ئایا ئەمە ئەوە دەگەیەنێت ، ئەدیب و نووسەرانى مەغریب ، دوورن لەململانێ و دژایەتییە شەخسییەکان ، کەلەگشت وەسەتە ئەدەبی و رۆشنبیرییەکانى دنیادا هەیە ، هەر لەناشیرینکردنى ناوى نووسەر و دژایەتیکردنى بەشێوازێک کەهەموو حیساباتە رەوشتییەکان دەبەزێنێت ؟

سەعید بلغربى : دانیشتن بەئاسوودەیى لەگەڵ هاوڕێیان و گرنگیدان بەباڵندە ، ماناى وانییە کەمرۆڤ لەشارێکى نموونەیدا دەژى و تەنها هەواى پاکى تێدا هەڵدەمژێ ! کۆمەڵگەکان هەرچییەک بن ، بەسروشت خێر و شەڕیان تێدایە ، بەڵام من هەمیشە هەوڵ دەدەم ، دوورە پەرێز بم لەو ململانێیانە ، تا خۆم لەپەرچەکردارەکانى بەدوور بگرم ، کە تەنها ئەدەب و داهێنان تووشى ئەزمە و لێک هەڵوەشاندن دەکات .. دەمەوێت هەندێک هیوایەتى لاوەکى بۆ خۆم دروست بکەم ، تا وەک وتتان ، لەم دنیا پۆخڵەواتییە دوور بکەومەوە .. بەڵام ئەمەش رێگر نییە کەپەیوەندى باش و دۆستانەمان لەگەل نوسەران و شاعیران و ئەوانەى گرنگى بەئەدەبیات دەدەن هەبێت ، وەک هاوڕێ لەدیدەنى و رێوڕەسمە رۆشنبیرییەکاندا لەگەڵیان یەکبگرینەوە ، وەک دەزانن شێوازە بەیەک گەیشتنە نوێیەکان ، بەشدارە لەدروستکردنى دیالۆگى ئەدەبى و گفتوگۆ و لەو رێیەشەوە زانیارى و بەرهەمەکانمان ئاڵوگۆڕدەکەین .

وریا باقر : دەمانەوێت چالاکییە رۆشنبیرییەکانتان لەدەرەوەى مەغریب بزانین ؟ بەتایبەتیش بۆ نموونە کاتێک لە ” کاتالۆنیا – ئیسپانیا ” بوون ؟ غوربەت و ئیغتراب لاتان چییە ؟

سەعید بلغربى : لەڕاستیدا لەم ساڵانەى دواییدا ” کاتالۆنیا ” هەنگاوێکى گەورەى نا ، لەڕووى گرنگیدانى حکومەتەکەى بەڕۆشنبیرى و زمانى ئەمازیغى و زۆر دەستپێشخەرى کەڵچەریانەش کرا ، کە ئامانجى ناساندنى کلتووریى و رۆشنبیریى و ژیاریى گەلى ئەمازیغ بوو . خۆم ئەندامى کۆمەڵەیەکى ئەمازیغى بووم و وەک کۆمەڵەیەک لەسنوورى ئیمکانیاتە خاکیەکانمان مەبەستمان ناساندنى رۆشنبیرى ئەمازیغى بوو .. کۆمەڵەکەشمان بەشداریکرد لەدامەزراندنى ” خانەى ئەمازیغى لەکاتالۆنیا “، لەپال بەشداریکردن لەفێرکردنى منداڵانى جالیەى ئەمازیغى پرەنسیپە سەرەتاییەکانى زمان و رۆشنبیرى ئەمازیغى ، بەڵام بەداخێکى زۆرەوە قەیرانى ئابوورى بەشێوەیەکى سلبى کاریکردە سەرمان و ئیتر دامەزراوە ئابوورى و حکومییەکانى کاتۆلۆنیا نەیانتوانى پشتگیرى ماددیمان بکەن . زۆربەى چیرۆکەکانى خۆم لەوێ نووسى ، رەنگە فاکتەرى غوربەت و دووریم لەکەشوهەواى گەرم و گوڕى زێدم ، هۆکاربووبێت بۆ پەنابردنە بەر نووسین .. بەنیسبەت منەوە غوربەت ئەزموونێکى دەوڵەمەند بوو ، زۆر لایەنى سلبى و ئیجابیم تێدا بینییەوە ، بەڵام بەنیسبەت منەوە هەلێک بوو ، بۆ نووسین و رامان .

وریا باقر : لەڕێى یەکێک لەسایتەکانەوە ، سایتى ” کورد پرێس ” ـەوە زانیمان کەتۆ هەستاوى بەوەرگێڕانى کۆمەڵێک تێکستى تایبەت بە هونەرى گێڕانەوەى نووسەر و رۆماننووسى کورد ” یوسف عزدەین “، ئایا دەتوانن زیاتر لەبارەى قورسى وەرگێڕانەکەو ئەو ماوەیەى کەپێویستى کرد تابخەمڵێت لەدوا فۆرمیداو وەک ئاگاداریشین ئەمە یەکەمجارە تێکستى کوردى بکرێتە ئەمازیغى ؟

سعید بلغربى : نووسینەکانى ” یوسف عزەدین ” م پێش ناسینى شەخسى خۆى ناسى .. ئیتر لەم رێیەوە توانیم بڕوانمە ئەدەبى کوردى ، کەبەوەرگێڕاوى لەسایتە ئەدەبییەکاندا شان بەشانى ئەدەبیاتى میللەتانى تر بڵاودەبۆوە . هەستم کرد تێکستە کوردییە وەرگێڕاوەکانى ” یوسف عزەدین ” بۆ زمانى عەرەبى و بەتایبەتیش ئەوەى لە ” دروب ” ى مەغریبیدا بڵاودەبۆوە ، زیاتر رایاندەکێشام .. بۆ یەکەمجار بوو ، هەست بکەم گێڕانەوەى زۆر نزیک لەخۆم دەخوێنمەوە . تێکستەکانى پڕبوون لەمیسۆلۆژیاو ئەفسانەى خوڵقێنراو بەخەیاڵێکى فراوان و رەمزیەتییەکى قوول ، لەدنیایەکدا کەهەستم دەکرد بەمن نامۆ نییە .. لێرەوە هەستم کرد کەلەنێوان گەلى کورد و ئەمازیغدا ، هاوبەشییەک هەیە کەلەزۆر کایەو لایەنەوە لەئێمە دەچێت . هەر لەمەشەوە بیرۆکەى وەرگێڕانى تێکستەکانى ئەم نووسەرەم بەخەیاڵدا هات .. نکوڵیش لەوە ناکەم کەئاسان نییە ، تێکستى سەردیى وەربگێڕیت ، کە ئەتمۆسفێرى تایبەت و موفرەداتى تایبەت و هەڵاوێردەى هەیە ، لەپاڵ بونیاد و داڕشتن و شێوازى جیاوازى لەبونیادى زمانەوانى و داڕشتنى زمانى ئەمازیغى .. بەتایبەتیش ئەم وەرگێڕانە لەزمانێکى نێوەندەوە کراوە کەزمانى عەرەبى – یە . دەشزانین هەر وەرگێڕانێک چەند بەدیقەت و ئەمینیش بێت ، ئاستەمە بتوانێت ئەو گەرم و گوڕییە حەقیقییەى تێکستەکە بگوازێتەوە ، تێگەیشتن و هۆشیاریم بەرامبەر بەم راستییە وای لێکردم بچمە دنیاى خەیاڵى نووسەرەکەو داواى راڤەکردنى زۆر مەسەلەى وردى لێبکەم تا بەباشى نزیک بمەوە لەو تایبەتمەندیانەى کەتەنها لەواقیعى کوردیدا هەیە ، وێڕاى لەخۆگرتنى بۆ خەزێنەیەک لەموفرەدات و رووداو . بەو پێیەى کەوەرگێڕان بەپرسیارییەتێکى ئەدەبى و مۆڕاڵییە ، پێش ئەوەى گوێزانەوەى زمانێک بێت بۆ زمانێکى تر ، بۆیە هەوڵمدا سەربارى ئەو قورسایى و ئاستەنگانە وەرگێڕانەکە هەر بکەم ، کەحەوت ساڵى لەپێداچوونەوەو وردبوونەوەو پاکنووسکردن و وردەکارى تر ویست .. بەمەش گەیشتمە پوختەى ئەوەى ئەدەبیاتى کوردى ، لەسەردەستى هەندێک لەنووسەرانى و هەوڵدانەکانیان گۆڕانێکى چۆنایەتى بەسەردا هاتووە ، شایانى باسیشە وەرگێڕانەکەم بەم دواییە لەمەغریب و لەژێر ناونیشانى ” ئەنفرار – کۆتایى ” بڵاوبۆوەو ئەمە یەکەمجاریشە تێکستى کوردى بکرێتە ئەمازیغى .

وریا باقر : وەک دەڵێن کورد گەورەترین نەتەوەیە لەڕووى ژمارەوە کەبێ دەوڵەتە ؟ ڕۆشنبیرى ئەمازیغى چى لەبارەى دۆزى کوردەوە دەزانێت ؟

سعید بلغربى : رۆشنبیرى ئەمازیغى ئێستاشى لەگەڵدا بێت ، ئیمانى بەعەدالەت و مەشروعییەتى دۆزى کورد هەیەو هەڵوێستى ئیجابیشى دەرحەق هەبووە ، بەتایبەت لەو بۆنانەى کەداکۆکى لەزۆر گەل و نەتەوەى تینو بەئازادى و دیمکراتییەت و عەدالەت و ئاشتى و شکۆمەندى دەکات .
ئەمە جگە لەبەشدارییان لەهەڵوێستى هاوپشتى لەگەڵ گەلى کورد ، دژ بەو حکومەتانەى کەئەم گەلە کۆڵنەدەرەیان گەیاندۆتە ئەم وەزعە . وەک زانراویشە ئاسان بڵاوبوونەوەى زانیارى بەهۆى تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ، زیاتر توانیویەتى هەردوو گەلى ئەمازیغى و کوردى بناسێنێت و هەردوو گەل نزیک بخاتەوەو خاڵە هاوبەشەکانیشیان دەربخات .
هەردوو گەل لەژێر دەسەڵاتى ئەو سیستمانەدا دەژین کەدەیانکاتە هاوڵاتى پلە سێ ، بۆئەوەى زیاتریش گەشبین ببین ، لەبەردەم هۆشمەندى زیاتر و بەئاگاهاتنەوەى میللەتە چەوساوەکان ، کەلەدۆخى سڕبوونى بەئاگا دێتەوەو ئیمان بەوە دەهێنێت ، کەدواڕۆژ لەبەرژەوەندیدایە ئەگەر خەبات بەڕێچکە ئینسانییە راست و دروستەکەدا بکات ، ئەو دەم بارودۆخەکە بەرەو باشتر دەڕوات . لەڕوویەکى تریشەوە دەبێت ئاماژە بۆ ئەوە بکەین کەگوتارى فەرمى مەغریبى ، چ لەڕووى راگەیاندن و چ لەڕووى چالاکیشەوە ، خۆى لەناو هێنانى کورد نادات ، بۆ نموونە نابیستین راگەیاندنى فەرمى هیچ شتێکى دەرحەق بەدۆزى کورد وتبێت ، کەگەیشتبێتە ئاستى وتووێژ و دیالۆگ ، یان رۆشنکردنەوەى راستییەکان و وردەکارییەکانیان … لەکۆتایشدا سوپاستان دەکەم .

ناساندنى نووسەر و توێژەرى مەغریبى – ئەمازیغى
سەعید بلغربى نووسەر و توێژەرێکى مەغریبى- ئەمازیغى- یە ، ئەندامى هەندێک کۆمەڵەیە لەوانە ” ئایت سعید ” بۆ کەڵچەر و گەشەسەندن .. کۆمەڵەى ” ئەمازیغییەکانى کاتالۆنیا ” لەئیسپانیا ، رێکخراوى بزافى شاعیرە جیهانییەکان لە ” شیلى “، ئەندامى یەکێتى نووسەرانى مەغریب – ە لەسەر ئینتەرنێت )
خاوەنى کۆمەڵێک کتێبە بەزمانى عەرەبى و ئەمازیغى لەوانە :
مەغریب – کۆچیرۆکى ئەمازیغى2006 Aswad Yebuyebhen
کۆچیرۆکى ئەمازیغى Asfidjet

مەغریب – رۆمان – ئەمازیغى Nunja tanecruftn izerfan

تاسەرئێشەکە دەڕەوێتەوە – هاوبەشى عەرەبى- بڵاوکراوەى داهێنەرە مەغریبیەکان2011
میدیاى ئەلکترۆنى ئەمازیغى – دەروازەیەک بۆ توێژینەوەى تیۆرى و شیکارى – مەغریب -2011
” کۆتایى ” هونەرى گێڕانەوە – کۆمەڵێک تێکستى وەرگێڕاوى کوردى – مەغریب2015 Anfarar

کۆچیرۆکى ئەمازیغى – مەغریب – 2015 Tariwriwtn raxart
سەرنج : وریا باقر ” نووسەر و رۆژنامەنووس “
دەرچووى بەشى کۆمەڵایەتى/ کۆلێژى پەروەردە
بەڕێوەبەرى نووسینى گۆڤارى ” روون ” ە

کلیک بکەرە سەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە بنێرە بۆ هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies