عوسمان عومەر : وەبەرهێنان Investment یا Privatization خصصة بەکەرتى تایبەت کردن

بەشى یەکەم
لەدواى دووەم جەنگى جیهانەوە لە شەست و حەفتاکانى سەدەى رابوردوو ووڵاتان دەستیان بەسەر بوار وچالاکى ئابوری دا گرتووە بەتایبەت ووڵاتە تازە پێگەیشتوەکان ( الدول النامیە ) بەڵام لەکۆتایی حەفتاکاندا دەرکەوت کە کەرتى گشتى دەبیتە بارگراناییەک لەسەر ئابورى ووڵات بەهۆى ئاست نزمى توانا و خراپى جۆر کەبونەتە هۆى قەیران و کەڵەکە بونى قەرزێکى زۆر لەسەر ئەستۆى حکومەت و زیان گەیاندن بە بودجەى گشتى بۆیە بیر لە کەرتى تایبەت کرایەوە واتە وەبەرهێنان .
هیچ چەمکێکى نێودەولەتى نییە سەبارەت بەوەبەرهێنان کەلەسەرى کۆک بن بەڵکو چەمکێکە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنیک و لە ووڵاتێکەوە بۆ ووڵاتێکى تر دەگۆرێ و وەبەرهێنان یا خصخصە پرۆژەى هاوبەشە لە نێوان دەولەت و کەرتى تایبەت دا بەمەرجێک بەبەردەوامى مافى خەلک و دەولەت لە سەروى مافەکانى بەلێندەرەوە بێ .
چەند پرسیارێک خۆى دەهێنێتە پێش سەبارەت بە وەبەرهێنان یا خصخصە لەوانە :
• ئایا هەموو کاتێ بەرنامەکانى وەبەرهێنان ئامانجەکانى خۆى پێکاوە ؟
• ئایا وەبەرهێنان ئەو چارەسەرە ریشەییەیە بۆ ئەوگرفتانەى توشى دام ودەزگاکانى کەرتى گشتى دەبێ ؟
• هۆکارى سەرنەکەوتنى وەبەرهێنان لەهەندێ وولات دا جێبەجێ کراوە چییە؟ بۆچى لەهەندێ وولات دژى بوون ؟
وەبەرهێنان فەلسەفەیەکى ئابوری نوێ یە بە ستراتیژیەتیک کاردەکات بۆ گۆرینى ژمارەیەکى زۆر لە کەرتە ئابوری و خزمەتگوزاریەکان کە راستەخۆ پەیوەستن بەسیاسەتى گشتى دەولەتەوە , دەولەت لە چەمکى ئابوری نۆێی ئەم سەردەمە پیویستە گرنگى بە سیاسەت و لایەنى ئیدارى و لایەنى ئەمنى وکۆمەلایەتى بدات بەڵام لایەنەکانى تر دەتوانرێ بەکەرتى تایبەت بسپێردرێ بە پێى سیستەم و یاسایەک ریکخرێ . لەم دەساڵەى رابوردودا چەمێکیکى نوێی ئابورى هاتە ئاراوە کە پێشتر بەرگوێمان نەکەوتبوو ئەویش وەبەرهێنان ( خصخصە ) بوو . بۆئەوەى لەو چەمکە نوێیە بگەین و بزانین لایەنە پۆزەتیڤ و نیگەتیڤەکان چین و چ لایەنێ ئەوکارە دەکاو بۆ کێ دەکرێ ؟ هەموو دەولەتێ یا هەرێمێک دەزگا یاکۆمپانیایەک یاپرۆژەیەکى پەیوەندیدارى بە خودى دەولەتەکە یا هەرێمەکەوە هەیە بەشیوەیەک لە شێوەکان ئەویش بریتیە لە پێشکەش کردنى خزمەتگوزارى بۆ هاوولاتیان , بۆیە پێویستە لەسەر دەوڵەت کە لێکۆلینەوە و دیراسە وکاربکات بۆ پێشخستن و گەشەکردن و مانەوەى ئەو دام دەزگایانە نەک هەر مانەوە بەڵکو بەرزکردنى ئاستەکەشى بۆ گەیشتن بەو ئامانج و پلانەى بۆى دانراوە …. پرسیارەکەى بەندە ئەوەیە ئایا لەم هەرێمەى خۆمان ئەو وەبەرهێنانانەى کراون تاچەند سەرکەوتو بووە بەنمونە وەزارەتى کارەبا …. ؟ یا سامانە سروشتیەکان ….؟ یاهەر بواریکى تر .
بەهۆى ئەوەى دام ودەزگا گشتیەکان بربرەى پشتى ئابورى وولاتە تازە پێگەیشتوەکانە ( الدول النامیە ) کارێکى لۆژیکیە کە ئاراستەکان بەرەو ئەوە بچێ بۆ چارەسەرى ئابورى گشتى , دەولەتە تازە پێگەیشتوەکان چەند شێوازێکیان گرتۆتە بەر ( هەریمى خۆمان لە هەریمە تازە پێگەیشتوەکانە ) بۆ چارەسەرى دەزگا گشتیە خزمەتگوزاریەکان یەکێ لەو شێوازانە شێوازى وەبەرهێنان واتە خصصەیە .
خەصخەصە یا وەبەرهێنان بریتیە لە گواستنەوەى خاوەنداریەتى ( ملکیە ) و ئیدارەى لایەنێ یا دەزگایە لە کەرتى گشتى ( دەولەت) بۆ کەرتى تایبەت کە کۆمپانیا یا هەر دەزگایەکى تر چونکە چەند جۆرێ خصخصە هەیە کە ئالیەتى کارکردنى رون دەکاتەوە , ئەم کارەش لایەنێکى پسپۆر سەرپەرشتى دەکات لە لایەن حکومەتەوە پێکدەهێنرێ بۆ زامن کردنى مافەکانى خۆى و کارمەندەکانى بۆ رێگە نەدان بەو لایەنە کە خۆى بسەپێنێ و ئەملا بە گێل بزانێت ئەمەش بەپێى یاسایەکى تایبەت یا مەرجى دیارى کراو کە وادەکات مافى هەردوولا پارێزراو بێ ,لە رابوردوشدا هەبووە .
زاراوەى خصخصە (Privatization یا Investment ) بۆ یەکەمجار لە شانشینە یەکگرتوەکان ( بەریتانیا ) لە حەفتاکان وهەشتاکانى سەدەى رابوردوو سەرى هەڵداوە بەحوکمى تازەیی ئەوچەمکە لە فەرهەنگە ئینگلیزیەکان دا هیچ پێناسەیەکى بۆ دیارى نەکراوە بەڵام زۆر بەخێرایی ووڵاتە پیشکەوتوەکان و وولاتە تازە پێگەیشتوەکانى گرتەوە هەریەکەیان شێواز وبەپێى تێگەیشتنى خۆى و بەرژەوەندى خۆیان جێبەجێ یان کردووە . بەپێى ئەوەى لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا پیناسەى چەمکى خصخصة زۆر شێواز و زۆر ئاستی لە خۆ گرتووە لە ووڵاتە تازە پێگەیشتوەکان و پێشکەوتوەکان هەندێ ئابوریناس باس لەوە دەکەن کە خصخصەى کاریگەر(Effective Privatization ) بەراى ئەوان ئەوە دەگرێتەوە هەموو شێوازو رێگاکانى خصخصە کە خاوەنداریەتى دەولەت بەتەواوى یا بەشێکى دەردرێتە کەرتى تایبەت واتە ( Transfer of Ownership واتەگۆرینى خاوەنداریەتى ) هەندێ لە ئابوریناسانیش شتیکى ترى بۆ زیاد دەکەن ئەویش ( Transfer of Control ) واتە ئەو کاریگەریە کارگێریانەى لەدام و دەزگاگشتیەکان لەشیوازى گۆرینى خاوەنداریەتى کە پیویست ناکات خاوەنداریەتیەکەى بگۆردرێ بۆ کەرتى تایبەت , بەڵام ئاستى سێهەم لە چەمکى خصخصەش هەیە کە زیاتر گشتگیرە و سەرەراى شێوازەکانى پیشوتر شێوازى نوێ دەخاتە ناو کارەکە کە پیویست بە گۆرینى خاوەنداریەتى یا کارە کارێگیریەکاندا بکرێ واتە پیناسەیەکى نوێی خصخصەیە .
ئامانجى وەبەرهێنان چییە ؟
– کەمکردنەوەى قەبارەو رۆلى دەولەت لە بەرهەمهێنانى کاڵا و خزتگوزاری .
– بەرزکردنەوەى ئاستى بەرهەمهێنان لە کاتى وەبەرهێنان دا .
– بێ هیزکردن و لاواز کردنى رۆلى سەندیکا کریکاریەکان لە کەرتى گشتى .
– فراوانکردنى بازنەى بەدەستهێنانى پشکەکان واتە ( Popular Capitalism ) .
– هاندانى خاوەنداریەتى کارگەرەکان ( Employee Ownership ) .
– بەدەستهێنانى دەسکەوتى سیاسى ( Political Gains )

کلیک بکەرە سەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە بنێرە بۆ هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies