دڵشـاد شـێخان حوسـێن : زمانى کوردى لە ( Google ) .

زمانى شیرینى کوردى بە دایەلێکتى کرمانجى ژووروو بە ڕێنووسى لاتینى ، یەکێکە لە پاڵ زمانەکانى دیکەى ناو ( Google ) بۆ وەرگێڕان . هزر و ڕامانێکى ئازاد ، خاوەندارێتى لەم دەسکەوتە مەزنەى سەرخانى کۆمەڵگاى کوردەوارى دەکات ، کە لە ڕێگەیەوە نەتەوەى کورد لە ڕووى هزرییەوە پێشدەخات .

من ، چەند ساڵێ لەوەپێش سەبارەت بە زمانى پێوانەیى (ستاندارد ) وتارێکم بڵاو کردەوە کە ، تیایدا ڕەخنەى توندم ئاراستەى دەسەڵاتدارانى باشوورى کوردستان کرد لەبارەى نەبوونى ئازایەتى و ئیرادەى ڕێککەوتنیان لەسەر دایەلێکتێکى پێوانەیى بۆ زمانى کوردى . ئاشکرایە کە وەزارەتى پەروەردە لە هەرێمى باشوورى کوردستان میتۆدى خوێندنى لە فێرگەکان بە دوو دایەلێکت داڕشتوە ، وەک هەموو ڕەگەزەکانى دیکەى نەتەوەیى ، ئەم لایەنەش بووە بە قوربانى ململانێى سیاسى نێوان حیزبە دەسەڵاتدارەکان لەم هەرێمە . لەوە خراپتر ، ئەو دوو دایەلێکتە بە تەواوى لە یەکترى دابڕاون ، ئەوەى کە لە باشوورى کوردستان پێى دەگوترێ دەڤەرى ( بادینان ) بە دایەلێکتى بادینى دەخوێنن و ئەوانی تر بە دایەلێکتى سۆرانى دەخوێنن .
بە تێگەیشتنى من ، ئەو واقیعە جۆرێکە لە دابڕانى کولتوورى یاخود لەیەکتر دوور کەوتنەوەمان بە تایبەتى لە لایەنى کولتوورى مەعنەوى ، چونکە زمان ڕۆڵى کاریگەرى هەیە لەسەر چۆنیەتى هزر و ڕامانى کۆمەڵگا ، بۆیە نەبوونى زمانى ستاندارد گرفتێکى مەزن و بنگەهییە بۆ ئێمەمانان .
زمان ، شوناسە و پاراستن و پێشخستنى ئەرکێکى نەتەوەییە ، زمان تەنها ئەرکى گەیاندنى زانیارى نییە ، زمان خۆى لە خۆیدا بوونە و هەبوونى نەتەوەیەک پشتڕاست دەکاتەوە و لەبەرامبەر هەبوونى ئەوانى دیکە بوونى خۆى ڕادەگەیەنێ بۆ ئەوەى لە چرکەساتەکانى ئەو سەردەم و قۆناغەى تیایدایە دانەبڕێ . لێ دەسەڵاتدارانى باشوورى کوردستان دەستیاندایە سیاسەتى تواندنەوە و پووچ کردنى زمانى دایک کە حەزى دوژمنانى کورد تێر دەکەن ، ئەو پڕۆژە ترسناکە لەسەر هەبوونمان بەردەوامى هەیە و بێ دەنگ بوونمان لەو پیلانگێڕییە یەکسانە بە هاوبەشى کردنمان لەو ناپاکییە مەزنە. ئەگەر وێنەک بۆ پێگەى زمانى دایک لەم هەرێمە دروست بکەم ئەوا دەتوانم بڵێم ئەوانەى لە کار و چالاکییەکانیان پشت بە زمانى شیرینى کوردى دەبەستن هەست بە کەمى دەکەن ، چونکە دەبنە پاشکۆ و ناتوانن پێشبڕکێى بردنەوەى جیاوگەکان بکەن ، بەرپرسەکان خۆیان و ئەندامانى خانەوادەکانیان بە زمانە بیانییەکان ڕادەگەن و لە فێرگە و … تایبەتییەکانى ناوەوە و دەرەوە سودمەندن لەسەر حیسابى گەلى ڕەش و ڕووتى ئەم هەرێمە ، ئەوانەى زمانى دایک لە لەناوچوون ڕزگار دەکەن ، هەمان ئەو گەلە ڕەش و ڕووتە ستەم لێکراوەیە کە نوخبەى دەسەڵات هیچ جیاوگ و ئیمتیازێک بۆ ئەوان بە ڕەوا نابینێ ، بۆ نموونە : نووسینى نووسەرانى کورد ، ئەونووسینانەى کە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانى کوردى ، خوێنەرى ئەو بەرهەمانە و هەر هەموویان ( نووسەر ، وەرگێڕ و خوێنەر ) بەگشتى لە پەراوێزى سیاسەتى حوکمڕانى باشوورى کوردستان فڕێدراون ، بەکورتى ئەو دەسەڵاتەى سیاسەتەکەى بەزیانى کورد دەشکێتەوە ، کوردایەتیش بە چەوساوەکان دەکات !
ماوەى چواریەکە سەدەیەک لە هەژموونى حوکمڕانى ( پارتى دیموکراتى کوردستان و یەکێتى نیشتیمانى کوردستان ) ، سەبارەت بە ڕەوشى سیاسى و دارایى و ئەداى دیموکراسى لە هەرێمى باشوورى کوردستان ڕوون و ئاشکرایە ، زمانیش لە وەها بارودۆخێکدا باشتر نابێ لەو واقیعەى کە زاڵە ، چونکە ڕەوشى هەنووکەیى درێژکراوەى هەمان عەقڵیەت و تێگەیشتنى ناوچەگەرییە ، کە یەکێ لە دەرهاوێشتە نەرێنییەکانى خۆى لە دابەشبوون لەسەر ئاستى دایەلێکتى بادینى و سۆرانى دەبینێتەوە، ئەم ڕاستییە دەیسەلمێنێ کە عەشیرەت و خێڵ و هۆز و بنەماڵە ئەولاترە لە دەسەڵاتەکانى حکومەت . هەبوونى زمانێکى پێوانەیى دەسەڵاتى ناوچەگەرى دەکوژێ و ئینتیماى نەتەوەیى زیاد دەکات بە مانایەکى تر یەکێکە لە بنەماکانى دەوڵەت و زیاتر کۆمان دەکاتەوە ، هەروەها زمان ئەگەر لە خاک زیاتر نەبێ کەمتر نییە ، زمان ئەگەرى لەناوچوونى هەیە ، بۆیە دەبێ دایەلێکتێک بکرێ بە زمانى فەرمى کوردى ( زمانى خوێندن و نووسین ) لە دام و دەزگا فەرمییەکان و کارگێڕى هەرێم بەگشتى و لە سیستەمى پەروەردە و فێرکردن بەتایبەتى ، گرنگە ئەو ڕاستییە بزانین کە ، گۆڕان لە سیستەمى پەروەردە و فێرکردن لە ئاستى جیهان زۆر سەختە نەخاسمە لە کوردستان ، ئەوەى لەم هەرێمە پرۆسەکە لە پێشکەوتن بێ ئومێد و سەختتر دەکات ئەوا ڕێکنەکەوتنە لەسەر دایەلێکتێک ( کرمانجى ژووروو یان کرمانجى خواروو ) .
لە کاتێکدا سەرانى حوکمڕانى باشوور لەسەر دایەلێکتێک ڕێکناکەون و لە زمانێکى هاوبەش ( کوردى ) یەکتر قەبووڵ ناکەن و هەموو ڕەگەزەکانى پێکهاتەى نەتەوەیى و نیشتیمانى لەژێر هەڕەشەى لەناوچووندان ، ئەوە چ عەقڵیەتێکە باوەڕ بەو پەیڤانە دەکات کە باس لە دەوڵەتى کوردى دەکات ! پرسى دەوڵەتى کوردى پێویستى بە زەمینەسازى هەیە ، قسە کردن بەبێ کردار زیان بە قسەکەر دەگەیەنێ و بە قازانجى بەردەنگ دەشکێتەوە ، چونکە ماهیەتى دەرەنجامەکە بەندە بە چۆنیەتى هزر و ڕامانەوە . پێویستە شوناسى نەتەوەیى – ناسیۆنالیزم بە هەقیقى بئافرێنرێ کە بریتییە لە ( کوردبوون ) ، ئەگەرچى من کەسێکى ناسیۆنالیستى نیم و حەزیش ناکەم لەو سۆنگەیەوە بڕوانمە مەسەلەکان ، بەڵام دەبێ بەو قۆناغەدا تێپەڕین و خۆمان بدۆزینەوە بەبێ پێشێلکردنى مافى ئەوانى دیکە ، بە نەفەسى پێکەوە ژیانى ئاشتیانەى گەلان نیشتیمان ئاوا بکەین .
ئەو کاتەى ” مالیکى ” سەرۆک وەزیرانى ئێراق بوو ، قسەکانى لەبارەى حوکمڕانى هەرێمى کوردستان ئەو پەیامەى بە ئێمە گەیاند کە ، کابینەکانى حکومەتى هەرێمى کوردستان نەیانتوانیوە سود لە مێژوو وەربگرن و مامەڵەیەکى سیاسەتمەدارانە بنوێنن بەوەى کە سیاسەت برایەتى کورد و عەرەب … نییە ، بەڵکو لۆژیک و داناییە . بەڵێ هەڵەى سیاسەتمەدار لە مەیدانى سیاسەتدا چارەنووسى گەل و نەتەوەیەک بەرەو لێژى دەبات بە مانایەکى تر کورد بووە قوربانى هەڵبژاردنێکى هەڵە لەلایەن دوو بنەماڵەوە ! دەسەڵاتدارانى کورد لەم پارچەیە لە پێناو ئافەرین و … چەندین دەرفەت و هەزاران قسەیان بەهەدەر چوو ( لەپەناى کوردایەتى بۆ پاراستنى بەرژەوەندى حیزبى و کەسى … کار و چالاکیان ئەنجامداوە )، هەروەها ” مالیکى ” گوتى : (( شەڕى لەمەودواى بەغدا و هەرێم شەڕێکى نەتەوەیى دەبێت ، بە دەربڕینێکى تر شەڕى عەرەب دژى کورد )) واتە بە گۆڕینى سیستەمى حوکمڕانى و … هتد , ناتوانرێ بیرى نەرجسى عەرەب بەرامبەر نەتەوەکانى دیکە بگۆڕدرێت . ڕەتکردنەوەى ئەوانی دیکە یەکێکە لەو نەریتە زیانبەخشانەى کە لە بوونى ( عەرەب ، تورک و فارس ) داهەیە ، بۆیە دەبێ گەشە بە پێکهاتەکانى نەتەوەییمان بدەین و بەهێزیان بکەین لەبەرامبەر دوژمنەکانمان ، بۆ نموونە : گەشەپێدانى زمانى دایک .
دێینەوە سەر پرسى دەوڵەتى کوردى ، ئەگەر باشوورى کوردستان بانگەشەى خۆسەرى و دەوڵەت دەکات ئەوا باکوور و ڕۆژئاوا لە ماوەیەکى زۆر کورت و لە بارودۆخێکى ئاگر و ئاسندا توانیان چەند هەنگاوێ لە باشوور واوەتر بڕۆن و متمانەى نێودەوڵەتى بەدەست بێنن . بە بۆچوونى من پێویستە چەند پارچەیەکى دیکەى کوردستان خۆسەرى و دەوڵەت ڕابگەیەنن ئینجا نۆرەى ” باشوور “ە …، لەم هەرێمە تا هەنووکە کێشەى شوناسى ( نەتەوە – ناسیۆنالیزم ) مان هەیە . بۆ نەتەوەى عەرەب ڕەوایە بیست و دوو دەوڵەتى هەبێت ، بەڵام نوێنەرانى کورد لەپەرلەمانى کۆمارى ئێراقى فیدراڵ ناتوانن بە زمانى دایک بدوێن لە کاتێکدا زمانى کوردى لە پاڵ زمانى عەرەبى فەرمییە ، نەخاسمە دەوڵەتى کوردى ! باشە کە نوێنەرەکانى هەرێم لە بەغدا لەسەر زمانەکەیان نەبان بن ، لە ڕاستیدا چۆن دەتوانن دەم لە مەسەلەى خۆسەرى و دەوڵەتبوون بنێن ؟
دەسەڵاتدارانى باشوور ، تەنها بۆ جوڵاندنى عاتیفەى گەل پرسى دەوڵەتى کوردى لە قسەکانیان جێ دەکەنەوە ، هاوکات باشوور بووە بە قەیرانستان . هەردوو پارتى حوکمڕان بەر لەوە دەبوایە قۆناغەکانى جێ بە جێ کردنى مادەى ( 140 ) دەست پێبکەن کە بریتییە لە : ( ئاسایى کردنەوە ، سەرژمێرى و ڕاپرسى )، بەڵام بە هۆى خەمخۆریان بۆ حیزبایەتى و بەرزکردنەوەى کێرڤى لایەنگرانیان دەرفەتەکانیان لە دەست دەرچووە ، بۆیە دەیانەوێ لە ڕێگەى قسەوە … ئەو دابڕانەى کە لە نێوان ویستى ڕەسەنى گەل و خۆیان دروست بووە بەیەکى بگەیەنن ، بە مانایەکى دیکە بە میکانیزمى جیاواز هەوڵدەدەن ڕاى گشتى بشێوێنن و خەڵک چەواشە بکەن . با ئەوەندەش دوور نەڕۆین ، ئەگەر ئەم دەسەڵاتە تاکو ئێستا نەیتوانیوە دایەلێکتێک بکات بە زمانى فەرمى (خوێندن و نووسین ) و لە دام و دەزگا فەرمییەکان کاروبارى پێ ڕایى بکرێت ئەوا ئەمڕۆمان لە بەیانى باشترە … کە سیستەمى پەروەردە و فێرکردن و … بە دوو دایەلێکت ئەنجام بدرێ ( ئەوەى کە لە باشوور پێى دەگوترێ : سۆرانى و بادینى یاخود سۆرانى و کرمانجى ) ، کەواتە : بۆچى پرسى دەوڵەتى کوردى بخرێتە ئەجێنداى سیاسەتى ڕۆژەڤەوە ؟ خۆسەرى و دەوڵەتى کوردى حەزى مێژینەى هەموو تاکێکى کوردە بێجگە لە ئیخانەتکاران ، بۆیەشە ئەو مژارە موزایەدە هەڵناگرێ ، بەڵام بوونى دەوڵەتى کوردى زەمینەسازى دەوێ نەک بانگەشە و پەیڤ ڕیزکردن .
ئایا لۆژیکى ئەو قسەیە لە کوێدایە کە سەرۆک کۆمارى ئێراق لە ” 2012 ” دەڵێ : ( دەوڵەتى کوردى خەونى شاعیرانەیە ) ئایا ئەو هەموو پارادۆکسیەتە لە کەسایەتى دەسەڵاتدارانى ئەم هەرێمە چ پەیامێکمان پێدەگەیەنێ ؟ بەڵێ لەسەر بنەماى ئەو واقیعەى کە بریتییە لە هەرێمێکى دوو ئیدارەیى و پەرلەمانێکى پەکخراو و حکومەتێ کە بە نەفەسى حیزبایەتى حوکمڕانى دەکات …، دەتوانم بڵێم قسە کردن لەبارەى ڕیفراندۆم و دەوڵەتى کوردى ، لە موزایەدە کردن بەولاوە هیچى تر نییە و لەو ڕێگەیەوە شکستەکانیان پێ پەردەپۆش دەکەن و گەل چەواشە دەکەن . لێ خۆشبەختانە باکوور و ڕۆژئاواى کوردستان گەیشتوونەتە کۆتایى ڕێگەکە و ئامانجە ڕاستەقینەکەیان لێ دیارە و زۆر بە باشى دەیناسنەوە ، لە شکاندنى بەربەستەکانى گەیشتن بە ئامانجەکەیان نزیک بوونەتەوە ، بە هزر و ڕامانێکى پتەو ، لێبڕاوانە کۆشش بۆ تەواو کردنى پێکهاتەکانى کیانێکى خۆسەرى دەکەن ، بەبێ بودجە و گرێبەستى (50) ساڵەیى ” نەوت ” توانیان ڕوانگەى جیهان لەسەر کورد و سیاسەتى ناوچەکە بگۆڕن . تا هەنووکەش جینۆساید کردنى باکوورى کوردستان بەردەوامى هەیە و بوونیان لەلایەن دەوڵەتى تورکیاى فاشیستى ئەردۆغان قەبووڵ ناکرێ و ڕەتدەکرێنەوە و سەرۆکى حکومەتى هەرێمى باشوورى کوردستانیش دەچێتە پاڵ قسەکانى ئەردۆغان و ئۆغلو لە دژى باکوورى کوردستان ، هاوکات بە هزر و ڕامانی ئازاد توانیان زمانى شیرینى کوردى بخەنە پاڵ زمانەکانى دیکە لە (Google) کەچى هێشتا جەستەیان لە قەفەسى نەخۆشترین دیکتاتۆرى جیهان زیندانى کراوە . ئادەى گەلۆ ئێستاش بفەرموون بە وەرگێڕانى ( وشە ، ڕستە ، پەڕەگراف و تێکستەکان ) تان ، پیرۆزە …

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بە هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies