فەوزی ڕەمزی : وشەی ( Revolution ) واتە ” شۆڕش ” لە چییەوە هاتوە .

لە ناو کوردەواری خۆماندا وشەی ” شۆڕش ” ئەو وشە باو و بریقەردارەیە کە چەندین ساڵە بە گوێی هەموواندا دراوە و ئێستایش هەر دەدرێت و ئیتر هەر گرووپە بە پێی خواست وئارەزووی خۆی ، لێكدانەوەی جۆراوجۆری بۆ دەكات ، لەوانەيش ؛ شۆڕشی كۆمەڵايەتی ، ڕۆشنبيری ، پيشەسازی ، دينی و … هتد ، هەروەها سياسی كە مەبەستمانە لەم نووسينەدا. بەڵام جارێكا با بزانين وشەی شۆڕش لە كوێوە ڕەگەژۆی هەڵداوە و تا چ ڕادەيەك بە وشەيەکی ڕەسەنی كوردی ناودێر دەكرێت ؟
لە زوانە زاگرۆزييەكاندا بە چەند شێوگ گۆی پێكراوە ، بۆ نموونە لە زوانی سۆمەری ـدا بە شەڕ Şer ، شڕŞır هاتووە ، لە زوانی هيتی ـدا بە شەڕوŞeru هاتووە ، لە زوانی ليڤی ـدا بە شەڕŞer و شەڕوش Şeruş هاتووە هاتووە .
لە مێژووی ئەدەبياتی فارسی ـ ئێرانيدا ، بەزۆری لێكدانەوەيەكی نەرێتی بۆکراوە ، بۆنموونە كوردانی لوڕ لە دژی دەسەڵاتی شا ئيسماعيلی سەفەوی ڕاپەڕين ، ئەم ڕاپەڕينە لە ئەدەبياتی فارسيدا بە شوڕشهای محەللی ناودێر كراوە كە مانای گومڕايی و ئاشووب لێكدراوەتەوە . پاش هاتنی ئيسلام وزوانی عارەبی زاڵبوو بەسەر زوانی فارسيدا و وشەی ئەنقلاب ـيان كردە زاراوەيەكی گەش بۆ گۆڕينی ڕەگوڕیشەی بارودۆخێك بۆ بارودۆخێكی باشتر .
بەڵام بە داخەوە لە زوانی كورديدا درەنگ پەيی پێبرا كە بخرێتە ناو ئەدەبياتی نوێی كوردييەوە ، ئەويش لەبەر چەندين هۆ كە ناكرێت لێرەدا بە چەند دەستەواژەيەك لێكبدرێتەوە . بەڵام بۆ خۆشبەختانە لە كورديدا بە پێچەوانەی ئەدەبياتی فارسی ، ڕوويەكی ئەرێنی گرتۆتە خۆ . مانای وەرچەرخان دێت لە بوارێكدا بەرەو باشتر . ئەو وەرچەرخانانەی کە كورد هەموو جارێك بە درێژايی مێژووی ئەم سەردەمە جۆرێك بووە لە شۆڕش بۆ سەندنەوەی ئازادی لە دەست داگيرکەران و ستەمکارانی ناوخۆی کورد . ئەو شۆڕشانەيش بە هێزی چەكداری هەڵگيرساون وەك شۆڕشی شێخ سەعيدی پێران لە باكووری كوردستان ، شۆڕشی خۆرەڵاتی كوردستان كە دامەزراندنی كۆماری كوردستانی بەدواهات و پێشەوا قازی محمەد بووە سەرەك كۆماری كوردستان . لە باشووری كوردستان ـيش بە دامەزراندنی مەملەکەتی كوردستان و شێخ مەحموود بووە مەلێكی كوردستان .
لە وڵاتانی پێشکەوتوو ، چەندين شۆڕشی هەمەجۆر كراوە و بە بەڕنامەڕێژی بەرهەمەكەيان بۆ خزمەتگوزاری نەك هەر وڵاتەكەيان بەڵکو گشت جيهانيش رەنگيان داوەتەوە و وڵاتانی ديكە سووديان لێوەرگرتووە . لەو شۆڕشانەی كە بارودۆخی پساتيان وەرچەرخان ؛ شۆڕشی زانستیScience revolution کە گەردوونناسی مەزن نيكۆڵاس كۆپەرنيكۆسNicolaus Copernicus(1473-1543) سەر كاروانی بوو ، شۆڕشی پيشەسازی Industrial Revolution (1820-1840) لە ئەنگلتەرا ، شۆڕشی فەڕەنساFrench Revolution(1789 –1799) كە بە تازەگەری ناسراوە و كۆمەڵێك لە ڕۆشنبيران هەوێنی بوون ، شۆڕشی وڵاتە يەكگرتووەکانی ئەمريكا بە سەركردايەتی جۆرج واشنگتون ، شۆڕشی هيند بە پێشەوايەتی گاندی و شۆڕشی باشووری ئەفريقا بە ڕابەرێتی نيلسۆن مەنديلا ، گەلێك شۆڕشی ديكە کە بە بەڕنامەڕێژی ئامانجەكانيان پێكاوە . لە ڕاستيدا ئەمانە بەمانای تەواو پێيان وتراوە شۆڕش ، ئەويش لەبەر چەند هۆيەك ، لەو هۆيانە كە زۆر گرنگ و ديارن ؛ بوونی سەردەكردەی دڵسۆزی لەخۆبورد و ڕاستگۆ لەگەڵ گەل و نيشتمانەكەی ، ئازا و بوێر و نەترس . بوونی بەڕنامەڕێژييەك كە بتوانرێت هەنگاو بەرەو پێشەوە ببرێت .
وشەی شۆڕش بە ناوە لاتینییەکەی لە ( Revolution ) وە هاتووە .
سەرچاوەی ئەم وشەیە Revolution دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی تازەگەری و نوێخوازی و گەشەکردنی بیروبۆچوون و ڕیفۆرم لە نێو گشت وڵاتانی ئەوروپادا . بنەماکەی بۆ ڕووداوێکی گرنگی گەردوونی دەگەڕێتەوە کە زانا و فەلەکناسی بەنێوبانگی پۆڵەندی نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس Nicolaus Copernicus ( 1473-1543 ) لەسەر جووڵەی زەوی و هەروەها گشت هەسارەکان (Planet ) بۆچوونی خۆی دەربڕێ و بوێرانە و بێ سڵەمینەوە بڵاوی کردەوە کە وەك بوومەلەرزەیەك گشت کڵێسە و کۆنەپەرستانی داتەپان و ئیتر نەیانتوانی خۆ بگرنەوە و ڕابوەستن بەرامبەر بە زانست و تواناکانی عەقڵ و ژیربێژی ( لۆجیك ) ، ئەوێش ئەوەیە کە هەر هەموو هەسارەکان بە زەویشەوە بە دەوری خۆردا دەخولێنەوە . Revolve around the Sun هەروەها دەڵێت : ئەم ڕووداوانە ( واتە خولاندنەوە و جووڵەی هەسارەکان ) لە ژێر توانا و کۆنترۆڵی هیچ کەس و مرۆڤێکدا نییە و بە سیستەمێکی دیاریکراو و گونجاو بەردەوام دەخولێنەوە یا دەجووڵێن . بڵاوکردنەوەی ئەم ڕاستییە وەك شۆڕشێکی گەورە ئەژماکرا و بوە هەڵتەکاندنی بۆچوونە کۆنەپەرستەکان کە زەوییان بە چەقی گەردوون دادەنا و و بڕوایان وابوو کە یەزدانی مەزن لە بەر خاتری ” پیرۆزی زەوی ” وایکردووە کە هەموو گەردوون بە دەوریدا بسووڕێت .
هەر بۆیە پاپا و کڵێسەی کاتۆلیکی و کەشێشەکان ، کە ئەو کات باڵاترین دەسەڵات و حوکمفەرمابوون ، بە توندی بەرپەچیان دایەوە و دژی ئەو بۆچوونە هەڵوێستیان وەرگرت و بە کافر و لادەر و گومڕایان دایە قەڵەم . هەروەها ئەم سەلماندنەی کۆپەرنیکۆس بووە هۆکارێکی سەرەکی و پاڵپشتێکی پڕتوانا و بە هێز بۆ ئەو جەماوەرەی کە پشتگیریان لە زانست و زانین و چاکسازی و گۆڕانکاری و دوورکەوتنەوە لە بۆچوونی پڕوپووچ و بێ مانا و نازانستی . کەواتە وشەی (Revolution ) کە هاتە ئاراوە بە مانەی ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتییانە و ڕاستەوخۆییانەوە هاتووە کە پشت بە زانست و حەقیقەت دەبەستێت و بووە دروشمی سەردەمی ڕیفۆرمخوازان دژ بەو بۆچوونە کۆنەپەرست و چەوتوچەوێڵ و دامودەستگا سەرکوتکەر و دز جەردە و خۆسەپێن و دیکتاتۆرانەی ئەوکاتە . بەڵام ئەو ڕژێمانەی کە پشتیوانییان لە پاپا و کڵێسە و کەشیشەکانەوە وەردەگرت و تا زیاتر خۆسەپێنتر بن و دزی وتاڵانی زیاتر بکەن ڕاشکاوانە هەڵوێستی خۆیان خستە پاڵ کڵێسە و دژ بە نوێخوازان وەستانەوە و دژی هەموو جووڵەیەکی شۆڕشگیرانە وەستانەوە و ناوی سەیر و سەمەرەیان دوادەخستن وەك ” ئاژاوەگێڕ ، لادەر ، گومڕا ، تێکدەر ، یاساشکێن و … هتد ، تا لەبەر چاوی کەسانی ساویلکە و کاسەلێس بە کەم و سووك سەیریان بکەن . ئەوجا لە ڕوانگەی ئەو وشە پڕمانایانەی کە زانایەکی وەك کۆپەرنیکۆس و هەڤاڵانی هێنایانە ناو فەرهەنگی سیاسییەوە (Revolution ) دەتوانین بە هەموو تازەگەری یا نوێخوازی یا… یا … یا…. کە لە بەرژەوەنی ڕای گشت و جەماوەردا بێت بڵێن شۆڕش .
( گەلی برادەرینە ، خۆتان سەرپشك بن ، ئاخۆ دەتوانین بە هەندێك لە جووڵەکانی ناو خۆمان بڵێن Revolution شۆڕش .
هەندێ بە ناو شٶڕش و چەواشەکاری هەیە ، لە ماڵ کاولی و شەلالی خوێن زیاتر هیچ سوودێکی بۆ گەل نییە و نەبوە ، چونکە لە پێناو ئەجیندای وڵاتێکی تردا و بە پەنجەی ئەوان بەڕێوە چووە یا دەچێت . بەڵام سەیرەکە لەوەدایە کە دەهۆڵکوت و زوڕنا ژەن و سەرچۆپیکێشەکانیان ، هەر قریوەیان دێت و وشەی شۆڕش و شۆڕش و شۆڕش ….. دەڵێنەوە !!
باسکردن لەسەر وشەی ” شۆڕش ” هەویرێکە و ئاوی زۆر دەکێشێ و باسوخوازی زۆری گەرەکە و هەڵدەگرێ !!

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بەهاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies