فەوزی ڕەمزی : ساڵ و ڕۆژمێری کوردی – عارەبی – زاینی – ئێرانی .

بەشی دووەم :

ساڵی زاینی :
زەوی هەسارەی سێیەمی خۆرە و بە 365 یا 366 ڕۆژ بە دەوری خۆردا دەسووڕێتەوە . مانگی فێبریوەر 28 ڕۆژ دەبێت ئەگەر زەوی بە 365 ڕۆژ بسووڕێتەوە بە دەوری خۆردا ، بەڵام 29 ڕۆژ دەبێت گەر بە 366 ڕۆژ بسووڕێتەوە و بەو ساڵە دەگووترێت ساڵیکی پڕ leap year کە ئەمەیش هەر چوار ساڵ جارێك ڕوودەدات .
ناوی هەر مانگیك یان هەر ڕۆژێك لە چییەوە هاتوە و سەرچاوەی گرتوە :

یەنایەر January ” کانوونی دووەم / بە ناوی خواوەندی ( یانووس Janus ) ەوە هاتووە کە لای ڕۆمان و یۆنانییەکان بە پاسەوانی ئاسمانەکان دادەنرێت . ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
فەبرایەرFebruary  شوبات / بە ناوی خۆ پاکژکردنەوەوە ( Febra ) لە تاوان و گوناح هاتوە و لە لای ڕۆمانەکان لەو مانگەدا خەڵکی دەست دەکەن بە ماڵ و خۆ پاکردنەوە بە ئاو .  ژمارەی ڕۆژەکانی 28 یا 29 ڕۆژە .. 
مارس March مارت یا ئازار  / بە ناوی خوداوەندی شەڕ و لەشکرکێشی / یەوە هاتوە و لای ڕۆمانەکان بە پاڵەوانێکی ئازا و نەبەرد و توندوتیژ ناسراوە . ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
ئەپرێڵ April ‘ نیسان / بە ناوی ئەو فریشتەیەی ( Avril ) کە هەڵدەستێت بە هەڵهاتنی ڕۆژ و کردنەوەی دەرگاکانی ئاسمان تا ڕۆشن و ڕووناکتری بکاتەوە و گوڵ و گوڵزارەکان دەمبکەنەوە و بۆن و بەرامەی خۆش بدەن و مژدەی بەسەرچوونی سەرماوسۆڵە و زوقمستانی زستان .
ژمارەی ڕۆژەکانی 30 ڕۆژە .
مایۆ May ‘ مایس یا ئایار / بە ناوی خوداوەند ( مایا Maya ) یە و دایکی خوداوەند ( عەتاردە ) کە لەم مانگەدا ئەو پلانێتە بە جوانی دەبینرێت و دەردەکەوێت لە ئاسماندا. ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
یۆنیۆ June ‘ حوزەیران ‘ / بە ناوی خوداوەند ( یۆنۆ Jonious ) و بە مانای جوانی و شۆخ و شەنگی دێت ولەو مانگەدا بە تەواوی زەوی دەسبەخۆیدا دێنێت و سەوزدەچێتەوە و جوانی و شۆخ و شەنگی خۆی دەبەخشێ . ژمارەی ڕۆژەکانی 30 ڕۆژە .
یۆلیۆ July ‘ تەمووز ‘ / بە ناوی یۆلیۆس قەیسەرەوەی ڕۆمانییەوە ( Julius Caesar ) ناونراوە . ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
ئاوگستۆس August ‘ ئاب ‘ / بە ناوی ئۆگستۆس ( Augustus ) قەیسەرەوە ناونراوە کە دەبێتە کوڕی یۆلیۆس . بەڵام لە ڕاستیدا کوڕی نەبوو بەڵکوو بە ( کوڕی هەڵگیراوە ) دەناسرا . ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
سیبتەمبەر September ‘ ئەیلوول ‘ / لە ( Septa ) وە هاتووە کە بە مانای ژمارە حەوتی ( 7 ) ڕۆمانەکان دەادەنرێت . ژمارەی ڕۆژەکانی 30 ڕۆژە .
ئۆکتۆبەر October ‘ تشرینی یەکەم ‘ / لە ( Octa ) وە هاتووە کە بە مانای ژمارە هەشتی ( 8 ) ڕۆمانەکان دەادەنرێت. ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .
نۆڤەمبەر November ‘ تشرینی دووەم ‘  / لە ( Nova ) وە هاتووە کە بە مانای ژمارە نۆ ( 9 ) ی ڕۆمانەکان دەادەنرێت . ژمارەی ڕۆژەکانی 30 ڕۆژە .
دێسەمبەر December ‘ کانوونی یەکەم ‘ / لە ( Deca ) وە هاتووە کە بە مانای ژمارە دە ( 10 ) ی ڕۆمانەکان دەادەنرێت. ژمارەی ڕۆژەکانی 31 ڕۆژە .

ناوی ڕٶژەکان لە چییەوە هاتووە :

شەممە Saturday / ناوە ڕۆمانییەکەی Dies Saturni یەو بە ئینگلیزیش Day of Saturn واتە ڕۆژی پلانێتی زوحەل Saturn ( کەیوان ) کە بە خوداوەندی کشتوکاڵ ناسراوە .
یەکشەممە Sunday / ناوە ڕۆمانییەکەی Dies Solies یەو بە ئینگلیزیش Day of Sun واتە ڕۆژی خۆر ( هەتاو ، خۆرەتاو ) ناسراوە .
دووشەممە Monday / بە مانای Day of the Moon دێت واتە ڕۆژی هەیڤ .
سێشەممە Tuesday / بە ناوی Tiu هاتوە کە لە لایەن ئاسکاندناڤییەکان بە خواوەندی شەڕ ناسراوە .
چوارشەممە Wednesday / ناوە ڕۆمانییەکەی Mercurii کە بە ئینگلیزییەکەی بەرامبەر بە Mercury دێت و بە مانای پلانێی عەتارد دێت و لای ڕۆمانەکان بە خوداوەندی دزی و سەرەڕۆیی و حیلەوحەواڵە و بێ وەفایی و ………. دەناسرێت .
پێنجشەممە Thursday / ناوە ڕۆمانییەکەی Jovis dies و بە ئینگلیزییەکەی بە Jupiters day واتە ڕۆژی موشتەری ( بەرجیس ) کە بە مەزن ترین خوداوەندی ڕۆمانەکان دادەنرێت .
هەینی Friday / کە بە ئینگلیزییەکەی بە واتە ڕۆژی ( فریگا ) دێت کە هاوسەری خوداوەندە ئۆدینە و بە خوداوەندی خۆشەویستی و تەندرووستی ناسراوە . هەروەها بە ناوی Venus day کە ڕۆژی پلانێتی زوهرەیە و خوداوەندی جوانی و خۆشەویستییە .

* گەر بە وردی بڕوانینە ناوی مانگ یا ڕۆژەکان ئەوا زوربەیان نازناوی خوداکانی ڕۆمان یا یۆنانییەکانیان هەڵگرتووە . بەڵام لە کوردییدا نازناوی سرووشتی و کشتوکاڵییان لەخۆگرتووە .

یه‌كه‌م ساڵی ده‌ستپێكی ڕۆژژمێری كوردی بە 700 ساڵ پێش له‌ زایین بووه‌ . به‌هاری ئه‌و ساڵه‌یش ده‌ستپێكی ساڵه‌كه‌ بووه‌ . هەروەها ساڵی كوردی له‌گه‌ڵ ساڵی زایینیدا هاوكات نییه‌ .
کەواتە ساڵی كوردی بە 700 ساڵ له‌ ساڵی زایینی زیتره‌ .
گۆڕینی ساڵ لە کوردی/یەوە بۆ زاینی :

1 – ئه‌گه‌ر له‌ نێوان 1ی January ساڵی زایینی تا 20 یان 21ی March ( واته‌ 1ی نه‌ورۆز ) بێت ، ئەوا 699 ساڵ دەخەینە سەر ساڵە زاینییەکە و ده‌بێته‌ ساڵی كوردی . بۆ نموونه‌ ئایا ساڵی 2016 ی زاینی بەرامبەر بە چ ساڵێکی کوردییە ؟ 2016 + 699 = 2715 ساڵی کوردی .
ئه‌گه‌ر ساڵی كوردیمان هه‌بێت به‌پێچه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌كه‌ین :
2715 – 699 = 2016 ی زاینی .

2 – ئه‌گه‌ر له‌ نێوان 21ی March تا 31ی December بێت ،
ئەوا 700 ده‌خه‌یه‌نه‌ سه‌ری . بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر 2016 ی زاینی بێت ئاوا دەکەین : 2016 + 700 = 2716 ی کوردی .
ئه‌گه‌ر ساڵی كوردیمان هه‌بێت به‌پێچه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌كه‌ین :
2716 – 700 = 2016 ی زاینی .

* لە هەندی شوێنی کوردستان ( خۆر ) بەشێوەی جیاجیا دەردەبڕێت وەك ( هەتاو ، خوەر ، هۆر ، ڕۆژ ) .
بەڵام هەر هەموویان مەبەستیان یەك شتە و زاراوەی جیاجیایە .
* هەسارە Planet / هەسارە خاوەنی هیچ ڕووناکییەکی تایبەتمەندی خۆی نییە واتە ڕووناکی بەخش نییە ، تەنها ڕووناکی خۆر یا ئەستێرەکانی دەشکێتەوە سەری و بە ڕووناك دەردەکەوێ ،وەکو چۆن تیشکی خۆر دەشکێتەوە سەر زەوی .
* هەسارەکان نابریسکێنەوە ، جووڵەیان ڕۆژانە دەگۆڕێ ، ئینجا سوڕانەوە بێت بە دەوری خۆیدا ، یان هەر جووڵەیەکی ڕێژەیی تر بێت .
* هەسارەکان پلەیەکی گەرمی زۆر نزمیان هەیە ، یان هەر نییانە .
* نۆ هەسارە لە کۆمەڵەی خۆردا ناویان هاتووە ، دوا دانەیان واتە ” پلۆتۆ  ” لەبەر زۆر گچکەیی و هەروەها زۆر دووری لە خۆرەوە ، لە ئابی 2006 وە لەو کۆمەڵەیە لابرا و ئیتر ژمارەیان بوو بە هەشت هەسارە ( هەر چەندە ئێستا وا بڕیارە ببێتەوە بەو حەوتەی کە لە بنەڕەتدا هەبوون ، واتە نەپتوون/یش لا ببرێت ) .
چاوەڕوانی بەشی سێیەم بن .

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بە هاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies