فەوزی ڕەمزی : ساڵ و ڕۆژمێری : کوردی ـ عارەبی ـ زاینی ـ ئێرانی .

بەشی سێیەم :
مانگە عارەبییەکان / واتە مانگەکانی ساڵی کۆچی .
مانگە عارەبییەکان ، بە پێی جووڵە و سووڕاندنەوەی هەیڤە بە دەوری زەویدا و پێچەوانەی مانگی کوردی یاخود زایینی کە لە ئەنجامی سووڕاندنەوەی زەوییەوەیە بە دەوری خۆردا . هەر چەندە هەرسێکیان لە 12 مانگ پێکدێن بەڵام ژمارەی ڕۆژەکانیان جیاوازە . ساڵێکی زایینی یاخود کوردی کە خولێکی تەواوی زەوییە بە دەوری خۆردا بریتییە لە ( 365.2425 ) ڕۆژ . بەڵام ساڵێکی تەواوی کۆچی کە سووڕاندنەوەی هەیڤە بە دەوری زەوییدا بە ( 354.367056 ) ڕۆژە و ژمارەی ڕۆژەکانی هەر مانگێك تێیدا 29 یا 30 ڕۆژە ( واتە هەرگیز لە کۆچیدا نابێت 28 یا 31 بێت ) . هۆی ئەمەیش دەگەڕێتەوە بۆ سووڕاندنەوەی هەیڤ بە دەوری زەویدا بە 29 ڕۆژ و 12 کاژێر و 43 خولەك کە تەواو دەکاتە 29.530588 ڕۆژ ، کە هەمان کاتی سووڕاندنەوەیەتی بە تەوەرەی خۆیدا و بۆیە هەر یەك ڕووی هەیڤ لە زەوییەوە دەردەکەوێت و ڕووە تاریکەکەی تری نابینرێت . کەواتە ئەو کەرتەی دەردەکەوێت دەبێتە هۆی جیاوازی لە ئێوارەی هەڵهاتنی هەیڤ دا لە شوێن و وڵاتە جیاجیاکاندا. لە نێوان هەردوو ساڵی زاینی و کۆچیدا 11.2 ڕۆژ جیاوازی هەیە ، بۆیە کردارێکی ئاسان نییە بۆ وەرگێڕانی ساڵ و ڕۆژ لە نێوانیاندا .
بەڵام بە هۆی ئەم هاوکێشە ماتماتکییەوە تا ڕادەیەك توانراوە لە گۆڕانکارییدا لە یەکتر نزیکبکرێنەوە :
ساڵی زاینی = 622 + ( 33/32×ساڵی کۆچی ) .
یان : [ ساڵی زاینی = 622 + ( 103/100×ساڵی کۆچی ) ] .
بەڵام لای هەندێك لە مێژوو نووسان ئەو ساڵی 622 زاینییە ، رێك بە ساڵی 621 دادەنێن واتە ڕێکەوتنێکی ئەوتۆ نییە لە نێوانیاندا . کەرتی 33/32 یاخود کەرتی 103/100 بە نزیککراوەی هەر دەکاتە 0.97 . کەواتە دەتوانین پەیڕەوی هەردوو گریمانەکە بکەین ( 622 ، 33/32 ) یا ( 621 ، 103/100 ) .
بۆ نموونە / 1988 زاینی بەرامبەر بە چەندی کۆچییە ؟
1988 = 622 + 33/32× کۆچی ،، کەواتە ساڵی کۆچی = 1408.24 .
ساڵی 1988 زاینی = 1408 کۆچی .
بەڵام گەر 621 و 103/100 دابنرێت ئەوا :
1988 = 621 + 103/100 × کۆچی ، کەواتە کۆچی = 1408.01 .
تێبینی / ئەگەر کەرتەکە ( 0.24 یا 0.01 ) لە 0.5 واتە لە نیو کەمتر بوو ئەوا ساڵە تەواوەکە وەك خۆی دادەنرێت ( 1408 ) ، بەڵام ئەگەر کەرتەکە لە 0.5 واتە لە نیو گەورەتر بوو ئەوا ( 1 ) دەخرێتە سەر ساڵەکە و دەبێتە ( 1409 ) . ئەوجا گەر نموونەکە پێچەوانە بکرێتەوە واتە 1408 ی کۆچی بەرامبەر بە چەندی زاینییە ئەوا :
ساڵی زاینی = 622 + ( 33/32×ساڵی کۆچی ) .
ئایا ساڵی 662 یا 621 و هەروەها ئەو کەرتی ( 33/32 یا 103/100) کە هەردووکیان هەر 0.97 دەکات ، لە چییەوە هاتوون ؟
* ساڵی 622 یا 621 ڕێك بەرامبەر بەو ساڵە زاینییەیە کە پێغەمبەری ئیسلام موحەمەد ( د . خ ) لە تەك یارانیدا کۆچیان بەرەو شاری یەثریب کرد کە لە دواییدا ناونرا بە شاری مەدینە . بە ڵام کەرتی ( 32/33 ) بریتیە لەوەی کە هەر 32 ساڵی هەتاوی کە تەواو 11687.75 رۆژە و بەرامبەر بە 33 ساڵی هەیڤی/یە کە 11694.1111 ڕۆژ دەکات بۆیە لەو گۆڕانکارییەدا پێویستە بەکار بهێنرێن .
دەتوانین بڵێن هەر سێ سەتەی زاینی بەرامبەر بە سێ سەتە و نۆ ساڵی هەیڤی یە واتە :
300 ساڵی زاینی بەرامبەر بە 309 ساڵی هەیڤی یە .
بۆ گۆڕانکاری لە نێوانیاندا دەتوانین ڕێژەی 300/309 وەربگرین واتە 103/100 کە ئەویش هەر ڕێژەی 33/32 یا 0.97 دەگرێتەوە .
بۆ نموونە / ساڵی 2013 زاینی دەکاتە چەندی کۆچی ؟
2013 = 622 + 0.97 × کۆچی ،، کەواتە 1391 = 0.97 ×کۆچی .
کەواتە ساڵی کۆچی = 1434.02 کە دەتوانین بڵێن کە 2013 ی زاینی دەکاتە 1434 ی کۆچی . یان 2013 = 621 + 103/100 × کۆچی ،، کەواتە 1392 = 103/100 × کۆچی .
کەواتە ساڵی کۆچی = ( 1392×103 ) ÷100 = 1433.76 ئەوجا لەبەر ئەوەی کەرتەکە 0.76 لە 0.5 واتە لە نیو زیاترە ئەوا ( 1 ) دەخەینە سەر ژمارەکە و بەمە دەبێتە 1434 .

ڕۆژمێری کۆچی لە لایەن خەلیفە عومەری کوڕی خەتتاب ـەوە دانرا لە ڕۆژی هەینی و 1 / ی موحەڕەمدا کە بەرامبەر بە 19 ی تەمووزی ساڵی 622 ی زایینی دەکەوێت .
مانا لێکدانەوەی مانگەکانی هیجری :
1// محرّم ، 2// صفر ، 3// ربيع الأوّل ، 4// ربيع الثاني ، 5// جمادى الأولى ، 6 // جمادى الآخرة ، 7// رجب ، 8// شعبان ، 9// رمضان ، 10// شوّال ، 11// ذو القعدة ، 12/ ذو الحجّة .
مانگی موحەڕەم // واتە مانگی حەرامکردنیئ شەڕ و پێکدادان ، خێڵەکانی ناو نیمچە دۆرگەی عارەبی بەردەوام لە شەڕوپێکدادان و تاڵان و بڕۆی یەکتردا بوون بۆیە لەم مانگەدا بڕیاری ئەو توندوتیژییەیان دەوەستان و حەرامیان کرد .
مانگی صفر // مانگی هەڵمەتبردن و هەڵکوتانی خێڵە عارەبەکان بۆ سەر یەکتر . کوشتن و تاڵان و بڕۆی شمەك و کەلوپەل. تەختکردنی باروبارگەی خێڵە بەزیوەکە بە ڕادەیەك هیچ شتێکی لە پاش بەجێ نەمێنێت . ئەوەی فریا بکەوتایە بە ڕووتوڕەجاڵی هەڵدەهات و پەنای بۆ خێڵێکی دۆستی دەبرد .
مانگی ڕەبیعی یەکەم و دووەم // بە ناوی هاتنی وەرزی بەهارە ، زەوی دەبووژێتەوە و لەو دوو مانگەدا خۆی دەپیتێنێتەوە و مەڕ و ماڵات و حوشترەکانیان باش دەلەوەڕێن و بە خۆێاندا دێنەوە .
مانگی جەمادی یەکەم و دووەم // وەرزی سەرماوز و بەستەڵان ، لەم دوو مانگەدا ئەوەندە ساردە دەبێت، ئاو دەیبەستێت . بەڵام لە جەمادی دووەمدا ئیتر ئاو بەو شێوەیە نایبەستێت و تەشقی سەرما کەمێك دەشکێت .
مانگی ڕەجەب // مانگی بەرزڕاگرتن و بەشکۆکردن ، لەم مانگەدا شەر و پێکدادان حەرامە ، هەندێك وایلێکدەدەنەوە کە وەختی هەڵپاچینی لق و پۆپی درەخت و موتوربەکردنە .
مانگی شەعبان // مانگی پێکەوە ژیانی خێڵە عارەبە هاوپەیمانەکانە بۆ ئاڵوگۆڕکردنی ڕاوتەگبیر، پاشان بڵاوبوونەوە بۆ هەڵکوتانە سەر خێڵە نەیارەکانیان .
مانگی ڕەمەزان // مانگی وشکانی ، ڕووپەڕی زەوی لە تاو تینی گەرمی خۆر دەمدەکاتەوە و مرۆڤ تەواو هەست بە تونییەتی و لاوازی دەکات ، دەشێت هەر لەبەر ئەم هۆیە بووبێت کە لەم مانگەدا ڕۆژوو دەگیرێت تاکو ڕۆژوەوان لە وەرزی هاویندا هەست بە برسیەتی و هەژاری بکات .
مانگی شەوال // مانگی کلکە لەقێ (تَشَوَّلَ الذَّنْبِ)، لەم مانگەدا كلکە لەقێی حوشتری مێینە کراواتە هێمایەك بۆ جووتگرتن و پەڕین و لەم مانگەدا شیری حوشترەکانیان ڕوو لەوپەڕی کەمبوون دەکات تا ڕادەی نەمان . ( یەکەم ڕۆژەکەی دەبێتە ڕۆژی جەژنی ڕەمەزان ) .
مانگی زولقەعیدە // مانگی دانیشتن و پشوودانە لە شەڕ و پێکدادان لە نێوان خێڵەکاندا .
مانگی زولحیجە // مانگی پیرۆز ڕاگرتن و حەرامکردنی شەڕ و پێکدادان ، خۆ ئامادەکردن بەرەو شاری مەککە ، بۆ جێبەجێکردنی ڕێوڕەزمی حەج و دیدەنی خانەی خودا ( کەعبە ) . ئەم ڕێوڕەزمە هەر لە کۆنەوە خێڵەکان پیڕەویان کردووە و دەیکەنە جەژنی قوربان .
* // گەر بڕوانینە ناوی مانگەکان بۆمان دەردەکەوێت کە چەندینی تێدایە هەر باسی شەڕوپێکدادان و توندوتیژی و تاڵان و ….. دەکات . بۆیە چوارمانگیان داناوە کە تێیدا ئەو خووی شەڕەنگێزییە بوەستێت و خەڵك ئارام بێت . ئەو چوار مانگەیش بریتین لە ( محرّم ، ڕجب ، ذو القعدة ، ذو الحجة ) .
* بەڵام مانگەکانی زاینی زووربەیان ناوی خودێکانی خۆیانن .
* ناوی مانگە کوردییەکان پاپەندە بە سرووشت و کشتوکاڵەوە ، کە لە خۆیدا جێگەی تێڕامانە !

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بەهاوڕێکانت

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies