ئەحمەد ڕەزا : هاوسەنگیی هێزو تیۆری واقیعیەتی نوێ ـ شیکردنەوەی گوتاری ئەمڕۆی نەوشیروان مستەفا  .

تیۆری هاوسەنگیی هێز لەسەر بنەمای بوونی دەوڵەتان و هاوپەیمانێتییەکان پێکدێت ، لەکاتێکدا لەوەدایە هێزە سەربازییەکان یەکسان بن ، بە بێ هەڵگیرسانی شەڕو ئاشوب . ئەم تیۆرە ئەبێتە بنەمای تیۆری واقیعیەتی نوێ ، کە کێنیس واڵتز داهێنەریەتی و پێی وایە بۆ بەدیهێنانی هاوسەنگیی هێز ، کاتێک هەردوو خواستنەکە هەبێت .

یەکەمیان : پێویستە سیستمەکە ئاژاوەگەریی بێت .

دووەم : لەلایەن چەندین یەکەوە سەرقاڵ بێت ، کە ئەیانەوێ لە ژیاندا بمێننەوە . بەمجۆرە لە میانەی ” هاوسەنگیی ناوخۆیی ” ـەوە ، ئەو کارە ئەکات . بە جۆرێک حوکمڕانیی هەوڵە ناوخۆییەکانی بەکار ئەهێنێت بۆ زیادکردنی توانا ئابورییەکان و گەشەپێدانی ستراتیژە زیرەکەکان و زیادکردنی هێزی سەربازیی .

چەمکی هاوسەنگیی هێز ، چەمکێکی هەڕەمەکیی نییەو پاڵپشت بەم دوو تیۆرە لە ئەمڕۆدا کاری لەسەر ئەکرێت ، هەرچەندە پێشتر بە تیۆری واقیعیەتی کلاسیکیی و تیۆری پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان کاری پێ ئەکرا ، کە تائێستەش چەندین وڵاتی دواکەوتوو پشتی پێ ئەبەستن.

بناغەی تیۆری واقیعیەتی نوێ ، دروستکردنی هاوپەیمانێتییە ، بۆ دوور خستنەوەی ئەگەری زاڵبوونی لایەنێک ، یان دەوڵەتێک بەسەر ئەوانی تردا.. مەرج نییە هاوسەنگییەکە تەنها لە ڕووی سەربازییەوە بێت ، بەڵکو بواری ئابوریی ، ئێستا ڕۆڵی گرنگ ئەبینێت و هاوپەیمانەکان ئەتوانن بیکەن بە مەرجی سەرکەوتنیا ن.

لە بارەی هاوسەنگیی هێزو ڕۆڵی ئابورییەوە ، ڕێکخراوی هاوکاریی ئابوریی و پەرەپێدانی جیهانیی ، لە ڕاپۆرتێکدا باسی بەرەوپێش چوونی خێرای ئابوریی چینی و هیندیی ئەکات و پێی وایە ئەو ئابورییە بەهێزەی ئەمەریکا بە ڕێژەی ٢٣% هەیبوو ، لە کاتێکدا هەر یەک لە چین و ڕێکخراوی یۆرۆ بە ڕێژەی ١٧% بوو لە ٢٠١١ دا .. بەوجۆرە نامێنێت و سەنگەکە بەلای هیندو چیندا پارسەنگ ئەبێتەوەو بە ڕێژەی زیاتریش .

لەبەرئەوە ، درکاندنی هاوسەنگیی هێز لە هەرێمدا ، لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆ  ١٣ی یۆنیۆی نەوشیروان مستەفادا ، کارکردنە لەسەر سێکتەری ئابوریی ، بە پێچەوانەی هەندێ ڕای باو ، کە پێێ وایە هاوسەنگیی هێز تەنها گوزارشت لە هاوسەنگیی سەربازیی ئەکا .. لێرەشدا مەبەستەکە بەپێی دێڕبەندیی وتارەکەی ، چاوخشاندنەوە ئەبێت بە سیستمی ئابوریی هەرێمەکەدا ، لەگەڵیدا چاوخشاندنەوە ئەبێت بە مەرجە قورسەکانی بانکی نێودەوڵەتیدا .

ماڵپەڕی الجزیرة /  موازین القوی الاقتصادیة ستتغیر خلال 50 عاما.

سەرچاوە: Kenneth N. Waltz , نظرية السياسات الدولي

 

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies