فەوزی ڕەمزی : ساڵ و ڕۆژمێری کوردی ـ عارەبی ـ زاینی ـ ئێرانی .

بەشی یەکەم

لەسەر خواستی هەندێك لە هاوڕێ و ئازیزانم لە وڵاتی پڕ غوربەتم ، کە سویسرا یە ، داوای ئەویان لێکردم لەسەر ساڵنامە و ڕۆژمێری کوردی شتێك بڵاو بکەمەوە ، منیش بە پشت بەستن بە چەندین سەرچاوە ، توانیم ئەم بابەتە ببەستمەوە بەو چوار ساڵنامە بەربڵاوەی کە لە ناوچەکانی ” کوردستان ” دا بەکاردەهێنرێن . هیوادارم کە سوود بەخش بێت .

هۆکاری درووستبوونی وەرزەکانی ساڵ لەسەر گۆی زەوی Earth دەگەڕێتەوە بۆ لاری تەوەرەی زەوی لە کاتی خولاندنەوەییدا بە دەوری خۆردا Sun . گۆشەی کەوتنی تیشکی خۆر بۆ یەك جێگا لەسەر زەوی دەگۆڕێت لە مانگێکەوە بۆ مانگێکی دیکە ، ئەمەیش دەبێتە هۆکارێکی گرنگ بۆ جیاوازی پلەی گەرما و کەش و هەوا لە گشت وەرزەکاندا .
ساڵی كوردی ، ساڵێكی هه‌تاوییه‌ ، واته‌ به‌گوێره‌ی سووڕی زه‌وی ـیە به‌ ده‌وری خۆردا . ژماره‌ی مانگه‌كان و ده‌ستپێك و كۆتاییی ساڵه‌كان و ساڵی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ ، كتومت هه‌ر وه‌ك ساڵی ئێرانییه‌ . به‌ڵام دوو جیاوازیی گرنگ و سه‌ره‌كیی هه‌یه‌ كه‌ بریتین‌ له‌ :
1 – ڕۆژژمێری كوردی به‌پێچه‌وانه‌ی ڕۆژژمێری ئێرانی یە واتە كۆچی نییه‌ . به‌ڵكوو ساڵی 1 ی ڕۆژژمێری كوردی ئه‌و ساڵه‌یه‌ كه‌ ئیمپراتۆریی مه‌زنی ( ماد ) له‌ لایه‌ن پاشا ”  دیاكۆ  ” وه‌ دامه‌زرا . ئه‌ویش 700 ساڵ پێش له‌ زایین بوو . هەرچەندە ئەو ساڵە مشتومڕی مێژووی هەتا ئێستەیش لەسەرە .
2 – له‌ سه‌رده‌می ” كۆماری كوردستان ” ی شکۆمەند له‌ شاری مه‌هاباد ـ دا و لەسەر دەستی چەندین شارەزا و لێهاتوو کە هەر یەك لە ئێمە شانازییان پێوەدەکەین ، ناوی مانگه‌كان كران به‌ كوردی و تا ئێستەیش بە ستایشەوە پەیڕەو دەکرین .
ڕەوانشاد ” مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس ” بەم شێوە جوان و ناسکە گوزارشت لە مانگە کوردییەکان دەکات و تا گشتمان بتوانین لە سینەماندا تۆماری بکەین و هەرگیز لە یادمان نەچێت :
نەورۆز ، گوڵان ، مانگی جۆزەردان ….. پووشپەڕ ، گەلاوێژ ، خەرمانانی جوان
ڕەزبەر ، خەزەلوەر ، سەرماوەز بەنام ….. بەفرەنبار ، ڕێبەند ، ڕەشەمێ ئەنجام
ناوی مانگە کوردییەکان لە چییەوە هاتووە
1 ـ خاکەلێوه ئەم ناوانەیشی هەیە ، نه‌ورۆز یا هەرمێ پشکوان یا ئاخەلێو یا ئاڤدار یشی پێدەوترێت ( مانگی یەکەمی بەهارە ) : خاکەلێوه لەو واتایەوه هاتووه ، که زەوی دەست بە بۆش و کلۆر ( واتە فشەڵ ) دەبێتەوە . خاك لێوەکانی دەکاتەوه هەتا گژوگیا و غونچه له خاك سەر دەربێنێ و مزگێنی بەهار و بووژانەوەی سروشت به خەڵك و گشت گیانلەبەران بدات . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە کۆرپەلەی سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 21 ی مارتەوە دەسپێدەکات تا 20 ی نیسان درێژە دەکێشێت . خاکە لێوە واتە نەورۆز بەر کەلوی شەك یا کاوڕیا بەرخ یا پەزەکێوی  ( ARIES ) دەکەوێت .
2 ـ بانەمەڕ یا گوڵان یا شەستەباران یشی پێدەوترێت ، مانگی دووەمی بەهارە : واته مەڕ دەچێته بان و شوێنه دوورەکانی چیا . یان ڕەوانتر بڵێن ڕان و ماڵات و مێگەل دەتوانن شەوبەکێوبن لە نێو کێوان بمێننەوە و مۆڵدەن ، و به یاڵی چیا و کێواندا بە ئارەزووی خۆیان بلەوەڕێن ، چونکه خەمی گەڕانەوه یان بۆ ناو هۆڵ و چەپەر و ماڵیان نییه . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە کۆرپەلەی شیرەخۆری سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 21 ی نیسانەوە دەسپێدەکات تا 21 ی ئایار درێژە دەکێشێت . ئەم مانگە بەر کەلوی گا ( TAURUS ) دەکەوێت .
3 – جۆزەردان یا باران بڕان یا بەختەباران یا جووتان یشی پێدەوترێت مانگی سێیەمی بەهارە : لەو مانگەدا ڕووی زەوی کە سەوزوشیناییە ، بە هۆی گەرمی خۆرەتاوەوە ، زەرد هەڵدەگەڕێ و جوانی بەهارییەکەی بە ڕووزەردی هاوین دەسپێرێ و گەنم و جۆ پێدەگەن و کامڵ دەبن و دروێنەیان لە هەندێ شوێن دەسپێدەکات . هەروەها لای هەندێك لە کەش ناسان بە منداڵی سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 22 ی ئایارەوە دەسپێدەکات تا 21 ی حوزەیران درێژە دەکێشێت . ئەم مانگە بەر کەلوی جمگ یا دووانە ( GEMANI ) دەکەوێت .
4 – پووشپەڕ یا پووشکاڵ یا خێڤە یشی پێدەوترێت ، مانگی یەکەمی هاوینە :
یەکەم رۆژی چلەی هاوینه . لەم مانگەدا گژوگیا و گوڵ و پووش و پەڵاش زیاتر بەرەو بێ ڕەنگی و زەردهەڵگەراوی دەچن و تا دەبنه قەرسیل و قانگەلاشکه و بەدەم شنەی شەماڵ و ڕەشەبا و گێژەڵووکەوە دەم با دەدرێن . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە تازەپێ گەیشتووی سرووشتی دادەنێن .
ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 22 ی حوزەیرانەوە دەسپێدەکات تا 22 ی تەمووز درێژە دەکێشێت . ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی قرژاڵ ( CANCER ) .
5 – گەلاوێژ تەباخ ـ یشی پێدەوترێت ، دووەم مانگی وەرزی هاوینه : کاتێک 45 رۆژی تەواو لە هاوین بەسەردەچێ ، ئەستێرەیەکی ڕۆشن و جوان له شەوەزەنگدا ، له ئاسماندا هەڵدێت و رووناکییەکی بەهێز به تاریکی شەو دەبەخشێت . ئەو ئەستێره ساڵێ جارێك هەڵدێت و ئەویش له چل‌وپێنجەمین شەوی هاویندا دەردەکەوێت . لەناو کوردەوارییدا بەو دەرکەوتنە دەڵێن گەلاوێژ هەڵهات یا ئەنگووت یان گەلاوێژ کەوت . ئەوجا ئەوەی شایانە کە بوترێت کاتێ گەلاوێژ درەکەوێت ، هەربۆ ڕۆژەکەی دوایی بە تەواوی هەوا بە ڕۆژ بەرەو فێنکی دەچێت گەرمای خۆر لە گڕوتینی خۆی وردەوردە دەکەوێت ، و هەروەها رۆژەکان ڕوو لە کەمەبوونەوە دەکەن و شەوەکانیش ڕوو لە درێژ بوونەوە . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە لاوی سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 23 ی تەمووزەوە دەسپێدەکات تا 22 ی ئاب درێژە دەکێشێت .
ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی شێر ( LEO ) .
6 – خەرمانان یا جۆخینان یا میوەگەنان یا زەخیران یا تیرمە – یشی پێدەوترێت سێیەم مانگی هاوینە . لەو مانگەدا خەله و خەرمان کۆماڵ دەکرێتەوه . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە هەرزە و تازەپێگەیشتووی سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 31 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 23 ی ئابەوە دەسپێدەکات تا 22 ی ئەیلوول درێژە دەکێشێت .
ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی فەریك ( VIRGO ) .
7 – رەزبەر یا مشتاخان یا کەوچەرین ـ یشی پێدەوترێت . مشتاخان لە واتەی کاتی مێوژ و کشمیش و مێوەی وەك هەڵووژە و هەرمێ و قەیسی و ……. وشککردنە و هەڵگرتنیان وەك زەخیرەی زستان و یەکەم مانگی پاییزه : خەزان . هەر وەك له ناوەکەی ڕا دیاره ، به مانای هاتنی بەروبوو و بەرهەم هێنانی باخ و رەزه . لەم مانگەدا به گشتی هەموو جۆرەکانی ڕەزی ترێ یا میوە دەگاتێ و ئامادەی رنین و چنینەوە و بەرهەمهاتن دەبێت . زۆر جاریش لەم مانگەدا جوتیاران زەوییەکانیان دووبارە دەکێڵنەوە و چاندنی تۆوی تازەی بۆ ئامادە دەکەن . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە ئامانجی جووت بوونی سرووشتی دادەنێن . ئەم مانگە 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 23 ی ئەیلوولەوە دەسپێدەکات تا 22 ی تشرینی یەکەم درێژە دەکێشێت .
ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی تەرازوو ( LIBRA ) .
بەڵام ئەوەی لای کوردەواری باوە و دەڵێن ئەوەیە : نیشانەی هەواڵی هاتنی پایز وشکەسەرمامان بۆ دێنن ، ئەو پۆلە قاز و قولنگ و مەل و باڵندانەن کە شەوانە بەسەرماندا بە قیڕوقاڕ دەفڕن و کۆچ بەرەو گەرمەسێر دەکەن .
8 – خەزەڵوەر یا گەڵاڕێزان یا سەرپەڵە یا چریائێکی یا بەروبەز ـ یشی پێدەوترێت : دووەم مانگی پاییزه . لەو مانگەدا که سروشت زیز و زویر و ڕەنگزەردە و گەڵای دار ڕووی سەوزی و جوانی خۆیان لەدەسدەدەن و بەرەو زەردبوون دەچن . بەردەوام بای شەماڵ و کزەسەرما هەڵ دەکات و گەڵا‌ی دار و درەختەکان هەڵدەوەرێنێ . ئەوەی شایانە بەیانان سارد و سەرمایە ، شەخته و بەستەڵەك لە ئاخر و ئۆخرەکانی ئەو مانگەدا خۆ دەردەخن . ئەم مانگە 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 23 ی تشرینی یەکەمەوە دەسپێدەکات تا 21 ی تشرینی دووەم درێژە دەکێشێت .
ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی دووپشك ( SCORPIUS ) .
9 – سەرماوەز یا کەوبەدار یا چریادووێ ـیشی پێدەوترێت ( سێیەم مانگی پایزە ) . کاتێ بە تەواوی پەلك و گەڵای دار و دەوەن دەوەرێ ، زەوی چاوەڕوانی تەوژمی سەرما و سۆڵ و زوقمستانی زستانی ساردوسڕ دەکات . ڕۆژبەڕۆژ به پێشوازی زستانەوه دەچێ و تەڕ و تووشی دەست پێدەکات . باران به خوڕ دەبارێت و توڕەیی خۆی دەنوێنێت . جاری وایه چەند شەو و چەند رۆژ لەسەریەك دەبارێت . کێو و دۆڵ و دەشت و چیاکان وردەورده بەفر سپی پۆشیان دەکات . کۆتایی شەوی ئەو مانگه واته شەوی یەکەم رۆژی زستان لە ناوچەکەدا و لە ناو کوردەوارییدا بە شەوی یەڵدا دەناسریت و درێژترین شەوی ساڵ و کورترین ڕۆژ دەناسرێت .
ئەوجار له مانگی داهاتوودا شەوەکان دەست بە کەمبوونەوە دەکەن و ڕۆژیش بە درێژبوونەوە تا دەگاتە ناوەڕاستی هاوین. ئەم مانگە 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 22 یتشرینی دووەمەوە دەسپێدەکات تا 21 ی کانوونی یەکەم درێژە دەکێشێت .
ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی کەوان ( SAGITTARIUS ).
10 – بەفرەنباریا بەفربارائێکی/یشی پێدەوترێت ( یەکەمین مانگی زستانە ) ، کە نازناوی خۆی وەرگرتوە و بەفر و سەرماوسۆڵە . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە بەدەسهێنانی ئاگایی دادەنێن . ئەم مانگە 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 22 ی کانوونی یەکەمەوە دەسپێدەکات تا 20 ی کانوونی دووەم درێژە دەکێشێت. ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی گیسك ، گدێ ( CAPICORNUS ) .
11 – ڕێبەندان یا چەڵە یا بەفربارادوویی ـیشی پێدەوترێت ( دووەم مانگی زستانە ) و هەروەها لەبەر سەرماوسۆڵە و بەفر ، ڕێگە دەبەسترێت و هاتوچۆیش لە نێوان گوندەکان کەمتر دەبێتەوە . ئەم مانگە 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 21 ی کانوونی دووەمەوە دەسپێدەکات تا 19 ی شوبات درێژە دەکێشێت . دەکەوێتە کەلوی دۆلکە یا گۆزە ( AQUARIUS ) .
12 – ڕەشەمێ یا گەڵەمانگ یا بازەبەران ـیشی پێدەوترێت ( سێیەم مانگی زستانە ) و بەمانای ئیتر ئاژەڵ و گیانداران هۆشێکیان بەخۆیاندا دێتەوە و کورد واتەنی :  سەرپشتیان گەرمەبێتەوە و ماڵات کەڵدەگرن و خۆ ئامادەدەکەن بۆ زاوزێ و بەرەو بەهار ئامادەسازی دەکەن تا ڕزگاریان بێت لە چەپەر و تەویلەی تاریك و نووتەكی ماڵ . هەروەها لای هەندێك کەش ناسان بە بەخشین دادەنێن . ئەم مانگە 29 یا 30 ڕۆژی تەواوە و بەرامبەر بە ڕۆژمێری زاینی ئەوا لە 20 ی شوباتەوە دەسپێدەکات تا 20 ی مارت درێژە دەکێشێت . ئەم مانگە دەکەوێتە کەلوی نەهەنگ ( PISCES ) .

بە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بەهاوڕێکانت

 

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies