عه‌بدوڵا که‌ریم مه‌حمود: ژه‌هربارانی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ میدیاکانی جیهان دا.

سوپاس بۆ کلیک کردنە سەر تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و ناردنی بابەتەکە بۆ هاوڕێکانت

دوای کاتژمێر 11ی پاش نیوه‌رۆی 16- 3- 1988 فرۆکه‌ جه‌نگییه‌کانی عێیراق شاری هه‌ڵه‌بجه‌و ‏ده‌وروبه‌ریان نوقمی هه‌وری ژه‌هری کیمیایی کرد، هه‌زاره‌ها که‌س له‌ کۆڵان و شه‌قام و گه‌ڕه‌ک و رێگاو ‏بانه‌کان و حه‌شارگه‌ و ژێر زه‌مینه‌کان و قه‌راغ شاردا خنکان.
ئه‌م تراژیدیاییه‌ له‌ چاوی کامێرای فۆتۆو ڤیدۆی‏ که‌ناڵه‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران و زۆر له‌ وڵاتان خرایه‌ روو. ئه‌وه‌ی مایه‌ی تێرامان و پرسیارێکی بێ وه‌ڵامه، رێکخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان و دادگای نێوده‌وڵه‌تی و رێکخراوی مافی مرۆڤ و هه‌موو ئه‌و ‏ده‌وڵه‌تانه‌ی که‌ چه‌ندان هه‌واڵ و راپۆرته‌ هه‌واڵ و ریپۆرتاژی رۆژنامه‌نوسیان له‌ سه‌ر ژەهر بارانی ‏هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ فۆتۆ و کامیرای ڤیدیۆ تۆمار کرد، هیچ کاردا نه‌وه‌یه‌کیان نه‌بوو. کۆمه‌ڵگای نیو ده‌وڵه‌تی عێراقی سه‌دامیان نه‌خسته‌ نێو فشاری نێو ده‌وڵه‌تییه‌وه‌، هیچ هه‌ڵوێستێکی وایان به‌رامبه‌ر به‌ سه‌دام حسین نه‌نواند که‌ له‌ ئاستی ‏قه‌باره‌ی تاوانی جینۆسایده‌که‌دا بێ. به‌ڵام که‌ سوپای عێراق په‌لاماری کوێتی داو داگیری کرد، ‏وڵاتانی هاوپه‌یمان پێکه‌وه‌ هاتنه‌ سه‌ر هێڵ و ئابڵۆقه‌ی ئابوریان خسته‌ سه‌ر عێراق و وڵاتانی هاوپه‌یمان به‌ نه‌خشه‌و به‌رنامه‌یه‌کی زانستی سه‌ربازی نوێ سوپای عێراق یان له‌ کوێت به‌ جۆرێک تێک شکاند و ده‌ریان په‌رڕاند، به‌ جۆرێک په‌رته‌وازه‌یان کرد، ئه‌و ئه‌فسه‌رو سه‌ربازانه‌ی سوپای عێراق له‌ ئه‌نفالدا چه‌ند دڵڕه‌ق و دڕندانه‌ ئازاری ژن و پیاو منداڵی کورد ‌یان ده‌دا، ئاوا په‌لاماری پۆستاڵی سه‌ربازه‌ ئه‌مه‌ریکییان ده‌داو ماچیان ده‌کرد.
به‌ پێی ئه‌م هه‌واڵانه‌ی خواره‌وه‌ که‌ له‌ که‌ناڵه‌ جیاجیاکانی جیهان دا بڵاو کراونه‌‌وه‌، هه‌موو ئه‌و رۆژنامه‌نوس و کامێرامانانه‌ی که‌ سه‌ردانی مه‌یدانی هه‌ڵه‌بجه‌یان کردووه‌، توشی تێرامان بوون. هه‌ریه‌که‌یان به‌ دوای ‏ئاماژه‌یه‌کدا گه‌ڕاون بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن به‌چه‌ند ووشه‌یه‌ک ئه‌و دیمه‌نه‌ تراژیدیا سامناکه‌ی مه‌رگی به‌ کۆمه‌ڵی ‏ئه‌و شاره‌ تۆمار بکه‌ن، له‌ چاوی خۆیان و کامێراکانیان بینیان و بیگه‌یه‌نن به‌ دنیا.

با لێره‌وه‌ بڕوانینه‌ مه‌رگه‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌و کامێرای رۆژنامه‌نوسان که‌ له‌ ره‌شه‌بای ژه‌هردا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌‏
‏به‌ریتانیا: ژماره‌یه‌کی زۆری خه‌ڵکی هه‌ڵه‌بجه‌ کوژراون، ئه‌وانه‌ی ئه‌و تاوانه‌یان کردووه‌ عێراقییه‌کان ‏بوون.‏
‏ئیتالیا: ئاسه‌واری سه‌ر جه‌سته‌ی قوربانییه‌کان. ئه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ روو که‌ هاوڵاتیانی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ گازی [ئیبریت و ‏سیانور ] کوشتنده‌ گیانیان سپاردوه‌.‏
‏فه‌ره‌نسا :ئه‌و بریاره‌ سه‌دام حسین ی سه‌رۆکی عێراق ده‌ریکرد بۆ بۆردومان کردنی کورده‌کان و وڵاته‌که‌ی ‏به‌ پێی پێوه‌ره‌ی مافه‌ نێو ده‌وڵه‌ تییه‌کان به‌ تاوانی جه‌نگ داده‌نرێت، به‌غداد هیچ رێزێکی بۆ رێکه‌وتنه‌کانی ‏جنیڤ دانه‌ناوه‌.‏
‏ئه‌ڵمانیا: له‌ سه‌ره‌تای جه‌نگی جیهانی یه‌که‌مه‌وه‌ تا ئه‌مڕۆ، له‌ هیچ شوێنێکی دنیادا ئه‌م شێوه‌ وه‌حشی گه‌رییه‌ ‏نه‌بینراوه‌، چه‌کی کیمیایی به‌کار بهێنرێت له‌ سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی که‌ رێکخراوه‌ مرۆڤ دۆسته‌کان ئاشکرایان ‏کردووه‌، هێزه‌کانی سوپای عێراق به‌ چه‌کی کیمیایی [200] گوندی کوردستانیان خاپور کردووه‌.‏
‏به‌لجیکا: ئه‌و قه‌سابخانه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌ی له‌ لایه‌ن عێراقه‌وه‌ به‌ چه‌کی کیمیایی له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ به‌رپا کرا، دووباره‌ ‏کردنه‌وه‌ی ئه‌و پرۆسه‌یه‌یه‌ که‌ نازییه‌کان له‌ ژووره‌ داخراوه‌کاندا ئه‌نجامیاندا، ئه‌و کۆمپانیانه‌ی ئه‌و ژه‌هره‌ ‏کیمیایه‌ به‌رهه‌م هێناوه‌ هه‌ر له‌ عێراقدا کار ده‌که‌ن.‏
‏سویسرا: عێراق له‌ لایه‌ن رێکخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کانه‌وه‌ ئیدانه‌کرا، له‌سه‌ر به‌کارهێنانی جه‌کی کیمیایی، به‌ڵام ئه‌م ئیدانه‌یه‌ نه‌بووه‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ عێراق جارێکی تر ئه‌م جه‌کانه‌ به‌کار نه‌هێنێت.‏
‏هۆڵەنده‌: عێراق جارێکی تر چه‌کی کیمیایی[ خه‌رده‌ل و ده‌مارو سیاندی] به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵکی بێ گوناه ‏به‌کار هێنا.‏ سه‌دام له‌ هه‌ر 8 زنجیره‌که‌ی ئه‌نفال و کیمیا بارانی هه‌ڵه‌بجه‌و ناوچه‌ جیاجیاکان، میدیای بیسراو تۆمارو بینراوی به‌کار ده‌هێنا بۆ ئه‌وه‌ی تاوانه‌ ناره‌وا کانی له‌ سه‌ر ئاستی ناوه‌وه‌ی عێراق و ده‌روه‌ بکات به‌ ره‌وا، له‌ دوای راپه‌رێن به‌م هه‌موو میدیاو که‌ناڵه‌ زه‌به‌لاحه‌ی حیزبه‌کان و حکومه‌تی هه‌رێم، نه‌مانتوانی و ره‌شه‌بای ژه‌هری هه‌ڵه‌بجه‌ و نیشتمان و ئه‌نفال بگه‌یه‌نین به‌ جیهان، بتوانین ئه‌و تاوانه‌ گه‌وره‌یه‌، به‌ دۆکیۆمێنتێکی نێو ده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر ئاستی دنیا به‌ جینۆساید بناسینین.

سه‌رچاوه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌، کتێبی (ره‌شه‌بای ژه‌هرو ئه‌نفال )به‌رگی یه‌که‌م، له‌ لاپه‌ره‌ ( 88–89).

سوپاس بۆ کلیک کردنە سەر تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و ناردنی بابەتەکە بۆ هاوڕێکانت