محەمەد بەرزی: ئەنجومەنێکی مەزن.

لە ساڵی 1921دا بۆ یەکەمجار حکومەتی عیراق دادەمەزرێت. لە هەمان کاتدا بە سەرۆکایەتی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، دەستەیەک بەناوی دەستەی دامەزرێنەرەوە پێکدەهێنرێت. کە بە گشتی کارەکانی بریتی بووە لە: دانانی پادشای عیراق لەسەر تەختی پادشایەتی، دامەزراندنی وەزارەت و دامەزراوەکان و دۆزینەوەی کەسانی شایستەی ناو هەموو نەتەوەکانی وڵات بۆ پڕکردنەوەی پۆستەکان. دانانی دەستور و یاسای هەڵبژاردنی ئەندامانی پەڕلەمان و ڕێکخستنی پەیماننامەی نێوان عیراق و بەریتانیا. جا لەگەڵ ئەوەشدا لە نێوان ساڵەکانی ( 1921 تا سەرەتای ساڵی 1950 ) چلوپێنج جار حکومەت گۆڕڕاوە، بەڵام لەو ماوەیەدا و لە هەموو بوارەکانی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێبوون و پەروردە و پیشەسازی و کشتوكال و ژیانی خەڵکیدا، نەیانتوانیوە دارێک بخەنە سەر بەردێک و هیچ ئاسەوار و یادگارییەکی جوانیان لە دوای خۆیان بەجێ نەهێشتووە. بە گشتیش هۆکارە سەرەکییەکانیشی بریتی بوون لە:
1- دانانی وەزیری نەشارەزا و نەشیاوی دەست و پێ سپی لە وەزارەتەکاندا، کە نەیانتوانیوە یەک بکەن بە دوو.
2- لاوازی پلان و بەرنامەی وەزارەتەکان بە هۆی بێ توانایی وەزیرەکانەوە.
3- بارودۆخی ناجێگیری سیاسی و ئابوری عیراق و گۆڕینی کابینە یەک لەدوای یەکەکانی حکومەت بەزوویی.
4- لەو سەردەمەدا داهاتی سەرەکی وڵات بریتی بووە لە نەوت، بەهۆی قۆرخکردنی بواری نەوتیشەوە لە لایەن کۆمپانیا بیانییەکانەوە، ڕێژەیەکی کەمی داهاتەکەی گەڕاوەتەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت.
ئەوەی شایانی باسە لە ساڵی 1950دا و لە حکومەتی چلوشەشهەمیندا گۆڕانکارییەکی ئێجگار گەورە ڕوودەدات، بیر لەوە دەکرێتەوە ئەنجومەنێکی ئاوەدانکردنەوە دابمەزرێت، بەجۆرێک پێگەو قورسایی هاوشانی پێگەو قورسایی حکومەتی عیراق بێت. سەربەخۆ کاربکات و ئەندامەکانی کەسانی پاک و شارەزا و لێهاتوو بن، بەشێوەیەکی ڕەمزیش سەرۆک وەزیران سەرۆکی ئەنجومەنەکە و وەزیری داراییش ئەندامی بێت، بەبێ ئەوەی ڕۆڵیان هەبێت و دەستبخەنە کارەکانییەوە. هەموو داهاتی نەوتیش بە تەنها بۆ ئەنجومەنەکە تەرخان بکرێت، داهاتەکانی تری وڵاتیش وەک: داهاتی کشتوکال و باج و… هتد، بۆ مووچە و ڕاپەڕاندنی کارەکانی دەوڵەت بەکاربێت. بێگومان ئامانجەکانی ئەنجومەنەکەش بە پلەی یەکەم بریتی بووە لە:
1- دروستکردنی ئەو پڕۆژانەی سوودیان بۆ ئابوری گشتی هەیە.
2- گرنگیدان بەو پڕۆژانەی ئاستی ژیان و گوزەرانی تاک بەرزدەکەنەوە.
3- چارەسەرکردنی قەیرانەکانی نیشتەجێبوون و کارەبا و ئاوی خواردنەوە.
4- قەدەغەکردنی داگیرکردنی موڵکی گشتی.
5- گرنگیدان بە پەروردە، بە تایبەتی بوارەکانی پیشەیی و تەکنیکی، بە مەبەستی پەرەپێدان و ڕێکخستنی ژیانی ئابوری بە شێوەیەکی باشتر.
6- گرنگیدان بە پڕۆژەکانی ئاوەدانکردنەوە، بۆ ڕەخساندنی هەلی کار و بەرهەمهێنان و کەمکردنەوەی هەژموونی بازاڕەکانی دنیای دەرەوە.
7- لاکردنەوە لە پڕۆژەی پیشەسازی. چ لە ڕێگای پڕۆژە دیاریکراوەکانی ئەنجومەمنەکەوە، چ لە ڕێگای بانکی پیشەسازیی نێودەوڵەتییەوە.
8- بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابوری جوتیاران، لە ڕێگای پێشکەشکردنی یارمەتی دارایی و هونەرییەوە بۆیان.
9- باشکردنی ڕێگاکانی گواستنەوەی وشکانی و دەریایی، بە هۆی دروستکردنی پرد و تۆڕی ڕێگاوبان و کۆمپانیاکانی کەشتیوانییەوە.
10- کردنەوەی پڕۆژەی گەورەی ئاودێری بۆ سودوەرگرتن لە ڕووبەرێکی فراوانی زەوییە کشتوکاڵییەکان.
جا چونکە ئەنجوومەنەکە لەلایەن کەسانی شارەزا و دڵسۆز و دەستپاکەوە سەرپەرشتی کراوە و پارەی تەواوی نەوت چۆتە خەزێنە خاوێنەکەیەوە و دزیی و ساختەی لێ نەکراوە، ئەوا توانیویانە لە ماوەیەکی زۆر کورتدا خزمەتی زۆر هێژا بە عیراق بکەن. چەندین پڕۆژەی زەبەللاح لە وڵاتدا تەواو بکەن و بارودۆخ و ڕووی عیراق بە تەواوی بگۆڕن. بێگومان جێگای خۆیەتی لێرەدا ئاماژە بۆ هەندێکیان بکەین، کە لە ڕێکەوتی هەفتەی یەکەمی مانگی نیسانی ساڵی 1956دا تەواو بوون و کراونەتەوە:
1- پڕۆژەی بەنداوی ئاوی سەرسار لە باکوری شاری ئەنبار، کە یەکێکە لە پڕۆژە هەرە نایاب و گرنگەکان، کە توانای گلدانەوەی ( 59,85 ) ملیار مەترە سێجا ئاوی هەیە و شاری بەغدادی بە تەواوی لە مەترسی لافاو ڕزگار کردووە.
2- پڕۆژەی بەنداوی حەبانییە بۆ ڕێگرتن لە مەترسی لافاو.
3- سەرباری ئەو دوو پڕۆژە زەبەڵلاحانە و لە هەمان هەفتەدا ئەم پڕۆژانەش کراونەتەوە: کردنەوەی دوو پرد، یەکێکیان لە شاری حلە و ئەوەی تریشیان لە هندییە. ڕێگای نێوان شاری حلە- کوفە – نەجەف.
شان بە شانی ئەو پڕۆژانە و لە دوا هەفتەی مانگی مارتی ساڵی 1957دا، کە بە هەفتەی دووەمی ئاوەدانکردنەوە ناودەبرێت، ئەم پڕۆژانەی خوارەوە کراونەتەوە:
1- پردی شاژنە عالییە، کە دوای شۆڕشی چواردەی گەلاوێژ ناوەکەی کراوە بە پردی جمهوری. پاشان کردنەوەی پردی ئەئیمە، کە ناوچەکانی کازمییە و ئەعزەمییەی بە یەکەوە بەستۆتەوە.
2- دانانی بەردی بناغەی مۆزەخانەی تازەی عیراق لە ناوچەی ساڵحییە، کە لە ساڵی 1966 دا تەواو کراوە.
3- کردنەوەی کارگەی شیرەمەنی لە ئەبوغرێب.
4- دانانی بەردی بناغەی پڕۆژەی دروستکردنی 25 هەزار خانوو ( اسکان ) لە ڕۆژئاوای شاری بەغداد. لە هەمان پڕۆژەدا بڕیار دراوە تا ساڵی 1980 ( 400 ) هەزار خانوو لە سەرتاسەری عیراقدا دروستبکرێت، بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەی نیشتەجێبوون.
5- کردنەوەی کارگەی چنیین لە موسڵ و دانانی بەردی بناغەی کارگەی شەکری موسڵ لە لایەن مەلیک فەیسەڵی دووەمەوە. پاشان هەر مەلیک هەستاوە بە کردنەوەی کارگەی چیمەنتۆی سەرچنار لە سلێمانی و بەسەرکردنەوەی پڕۆژەی بەنداوی دوکان، کە لە ساڵی 1954 دا بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی 1959 دا تەواوکراوە.
ئەوەی شایانی باسە پڕۆژەکانی ئەنجومەنی ئاوەداکردنەوە لەو پڕۆژانە سەرەوە زۆر زیاترن، کە هەندێکیان لە دوای شۆڕشی 14 ی گەلاوێژەوە تەواو کراون وەک: تەلاری پەڕلەمانی عیراق، شاری پزیشکی ( مدینە الطب ) لە بەغداد و کولیجەکانی دەورووبەری، نەخۆشخانەکانی کەڕادە و کەرخ، زانکۆی بەغداد لە جادرییە، بەنداوی دەربەندیخان و بەنداوی بێخمە ( کە هەتا ئێستا تەواو نەکراوە )، کارگەی کاغەز لە بەسرە و کارگەی ئاسن لە باشوری عیراق و… هتد.
جا ئێستا پرسیار ئەوەیە: لە سایەی وەزیر و لێپرسراوی نەشیاو و نەشارەزادا، چلوپێنج کابینەی یەک لە دوای یەکی عیراق نەیانتوانیوە لە ماوەی 29 ساڵدا پڕۆژەیەک لەو پڕۆژانەی سەرەوە بنیات بنێین، بەڵام کاتێک کەسانی شارەزای دڵسۆز و دەستپاک لە شوێنی شیاودا دادەنرێن و خەمی خەڵک و نیشتمانی خۆیان لە کۆڵ دەگرن، توانیویانە وڵات ئاودان و میللەتەکەی بەختیار بکەن. ئەرێ بەڕاست کاتی ئەوە نەهاتووە دەسەڵاتە پاوانخوازەکەی هەرێم، دوای سی ساڵ لە شکست و برسێتی و تاڵانی، واز لە مێشکی خێڵ و شاخ و باڕ و باڵەخانە بێنێ و بیر لە ئەنجومەنێکی ئازا و ئازاد و شارەزا و دەستپاکی وا بکاتەوە، بەڵکو ئەمە خوایە شان بە شانی پڕۆژەی تازە، پڕۆژە وێرانکراوەکانی سەردەمی حکومەتی عیراقیش سەرلەنوێ بنیات بنێنەوە، کە سەرچاوەی بژێویی و ئارامی هەزاران خێزان بوون، وڵاتیش لە برسێتی و چەڕەدووکەڵی مولیدە و بێ ئاوی و زبڵ و خۆڵ و خاشاک ڕزگار بکەن و شتێکیش نەمێنی بە ناوی بێکارییەوە، خەڵکە بەشەرەفەکەشی لـەسەر خـاکی خوێناوی خـۆیان ئاسودە و سەربەرزانە بژین؟.

تێبینی: بۆ ئەم باسە سود لە چەند سەرچاوەیەکی عەربی وەرگیراوە.

لە گۆگلە بنوسە wtarikurd ڕۆژانە بابەتی نوێ بخوێنەوە. ACEPTAR
Aviso de cookies