herzl

دکتۆر کەمال میراودەلی : چۆن هرزل بنەمای هزریی و رێکخراوەیی دەوڵەتی جووی دانا و سەری خست ؟ .

بەشی شەشەم

بیری نەتەوەسازیی پێشڕەوانی بیری زایۆنیزم

(6)

چۆن هرزل بنەمای هزریی و رێکخراوەیی دەوڵەتی جووی دانا و سەری خست ؟ .

بە هاوڕایی گشتی بە روانگەساز و باوکی بیری دەولەتسازیی نوێی جوولەکەکان ( زایۆنیزم ) ناسراوە . ئەویش وەک پیسکنەر زادەو بەرهەمی ئەزموونی چەوساندنەوەی جووەکانە لە ئەوروپا.
هرزل رۆژنامەنووس ، درامانووس ، چالاککاری سیاسیی و نووسەر بوو . واتە لە پاشخان و کۆئاخنی رۆشنبیرییەکی قووڵەوە دەستی بە بیرسازییە نەتەوەییەکانی کرد .
لە ٢ ی مایسی سالی ١٨٦٠ لە بۆداپست کە بەشێک بوو لە مەملەکەتی هەنگاریا ، لە خێزانێکی جووی خەڵکی ( زیمۆنی ) کە ئێستا سێربیا یە ، لە دایک بووە . دایک و باوکی جانێت و جاکۆ هێرزل جوولەکەی تواوە بوون و بە ئەڵمانی قسەیان دەکرد. یەکەمجار هێرزل هەولی دا زانست بخوێنێت و لە ئەندازیارییدا کار بکات ، بەلام لەمەدا سەرنەکەوت. بەهرەو حەزی ئەو دنیای شیعرو بابەتەکانی زانستی مرۆڤایەتی بوو . ئەم بەهرەو خولیایە بۆی لواند لە دواییدا پیشەیەکی سەرکەوتووی لە رۆژنامەگەرییدا دەست بکەوێت ، لە هەمان کاتدا شانۆگەریشی دەنووسین گەرچی لەمەدا زۆر سەرکەتوو نەبوو.

لە ساڵی ١٨٧٨ دا ، دوای مردنی خوشکەکەی پۆلین ، کۆچی کرد بۆ ڤیەننا ، لە سالی ١٨٨٤ دا دکتۆرای لە یاسادا لە زانکۆی ڤیەننا هێنا و وەک رۆژنامەنووس و نووسەر خۆی سەلماند . بوو بە پەیامنێری پاریسی رۆژنامەی لیبرالی کاریگەری ڤیەننا رۆژنامەی نویی ئازاد Neue Freie Presse دوایی بوو بە نووسکار [ ئێدیتەری ] بەشی ئەدەبیی رۆژنامەکە .
لە ڤیەننا هێرزل یەکەمجار زۆر حەزی دەکرد لەگەڵ کەلتوورو نەتەوەی ئەڵمانیدا تێکەڵ بێت ، تەنانەت لە یادنامەکانی رۆژانەیدا توانەوەی جوولەکەکان لە کۆمەگاکانی ئەوروپاییداو و بە کۆمەڵ بوون بەمەسیحیی لە سەر دەستی پاپا ، بە چارەسەریی لۆجیکی و واقیعی بۆ جیاوازیگەریی بەرامبەر جووەکان داناوە.
جووەکانی ڤیەننا خزمەتی زۆری شارەکەیان دەکرد و خۆیان بە هاوولاتی نیشتمانپەورەری نەمسایی دەزانیی . لەگەل دەروبەرەکەیان تێکەڵ ببون ، عادات ونەریتی لۆکالیان وەرگرتبوو ، بە باشی بە زمانی ئەڵمانی قسەیان دەکرد و دەیان نووسی . دوا فاشن وستایلی کەلتوورییان وەردەگرت . هەستیان دەکرد کە بەراستی ڤیەننایین . هاتنی هێرزل بۆ ڤیەننا بە گەنجیی دەوری هەبوو کە بیەوێت و هەول بدات ببێتە ڤێنیایی یەکی سەرکەوتوو . بۆیە زوو بوو بە ئەندامی رێکخراویکی ناسیۆنالیستی ئەڵمانی بە ناوی ئەلبیا ، کە دروشمەکەی بریتی بوو لە شەرەف ، ئازادیی ، نیشتمان ، بەلام دوایی لە بەر دوژمنایەتی ئەو رێکخراوە بۆ جووەکان وازی لێ ‌هێنا .
ئەوەی کاریگەریی چارەنووسسازیی لە سەر هێرزل و لە ویشەوە پاشەرۆژی جووەکان هەبوو ئەو چەوساندنەوەو رقە ئەنتی – سامییە بوو کە هرزل بۆ خۆی لە کاتی دیراسەکردنی لە زانکۆی ڤیەننادا لە سالی ١٨٨٢ داو دواتر ئەزموونی کرد . کاتێکیش دوای ئەوە لە پاریس وەک رۆژنامەنووس کاری دەکرد ، رۆژانە بەرەورووی ئەم کێشەیە دەبۆوە . ئەوسا کێشەی جووەکانی وەک کێشەیەکی کۆمەڵایەتی سەیر دەکرد و شانۆگەرییەکی بە ناوی [ گیتۆی نوێ ] لە سالی ١٨٩٤ دا نووسی ، کە لەوێدا تواندنەوە [ ئەسیمیلەیشن ] و دینگۆڕین وەک چارەسەرییەک بۆ کێشەکە رەت دەکاتەوە . بەڵام هیوای وا بوو شانۆگەرییەکەی گیتۆ دەبیتە هۆکارێک بۆ دیبات و وتووێژو چارەسەییەک لە سەر بنەمای یەکترقبوڵکردن و ڕیزیی یەکترگرتن لە نێوان مەسیحی و جووەکاندا .

بۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە کلیک بکەرە سەر ــ بیری نەتەوەسازیی پێشڕەوانی بیری زایۆنیزم

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies